Realizacja Narodowej Strategii Onkologicznej przyniosła w 2025 roku dalsze rozszerzanie dostępu do nowoczesnych terapii, inwestycje w diagnostykę oraz rozwój Krajowej Sieci Onkologicznej. Jednocześnie dane dotyczące udziału w badaniach przesiewowych pokazują, że profilaktyka nadal pozostaje jednym z najsłabszych elementów polskiego systemu opieki onkologicznej. Sejmowa Komisja Zdrowia przyjęła sprawozdanie z wykonania strategii, jednak przedstawiciele organizacji pacjenckich zwracają uwagę, że część zakładanych celów jest realizowana wolniej, niż pierwotnie planowano.
Narodowa Strategia Onkologiczna została przyjęta na lata 2020–2030. Jej głównymi celami są poprawa wyników leczenia chorób nowotworowych, ograniczenie zachorowalności oraz zwiększenie jakości opieki nad pacjentami onkologicznymi. Łączny budżet strategii określono na 5,1 mld zł. W latach 2024–2030 na jej realizację przewidziano po 500 mln zł rocznie.
Na realizację zadań wydano blisko 237,5 mln zł
Sprawozdanie z realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej w 2025 roku przedstawił wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski. Jak poinformował, w ciągu roku zrealizowano 37 zadań związanych między innymi z profilaktyką, szczepieniami przeciwko HPV, rozwojem metod leczenia oraz poprawą organizacji opieki nad chorymi. „Łącznie z budżetu pozostającego w dyspozycji ministra zdrowia wydatkowano blisko 237,5 mln zł. Oprócz tego inwestycje w obszarze onkologii realizowane były ze środków KPO i Funduszu Medycznego. Ta kwota przekroczyła wymieniony wcześniej roczny budżet” – poinformował wiceminister.
W ramach działań dotyczących kadr medycznych rozpoczęto prace nad nową odsłoną kampanii skierowanej do studentów medycyny. Jej celem jest zwiększenie zainteresowania onkologią jako ścieżką dalszego kształcenia zawodowego. Równolegle prowadzone są działania systemowe, które mają poprawić atrakcyjność specjalizacji związanych z leczeniem nowotworów.
Ponad milion osób objętych szczepieniami przeciwko HPV
Jednym z najważniejszych działań w obszarze prewencji pierwotnej była kontynuacja powszechnego programu szczepień przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego. W 2025 roku wykonano 440 tys. szczepień, a od momentu uruchomienia programu zaszczepiono ponad milion dzieci i młodzieży.
Wzrosło także zainteresowanie szczepieniami organizowanymi w szkołach. W tej formule wykonano 145 tys. szczepień. Programowi towarzyszyły działania informacyjne i edukacyjne, których zadaniem było zwiększenie wiedzy rodziców oraz młodzieży na temat profilaktyki zakażeń HPV i nowotworów związanych z tym wirusem.
Ocena postępów programu zależy jednak od sposobu analizowania danych. Przedstawiciele Onkofundacji Alivia wskazali, że na koniec 2025 roku poziom wyszczepialności wynosił około 15 proc., a w momencie prezentacji raportu około 17 proc. Tymczasem w Narodowej Strategii Onkologicznej zapisano cel osiągnięcia 60-procentowej wyszczepialności do końca 2028 roku.
Do tych danych odniósł się prof. Piotr Rutkowski, przewodniczący Zespołu Ministra Zdrowia do spraw Narodowej Strategii Onkologicznej.
„Jeżeli chodzi o szczepienia przeciwko HPV, poziom 60 proc. jest może za niski, ale i tak biorąc pod uwagę sytuację szczepień na świecie, wydaje się, że cały czas jest realny. Ostatnie dane, które mamy, czyli poziom wyszczepialności 17 proc., jest uśredniony dla wszystkich roczników. A trzeba wziąć pod uwagę, że dzieci, które mają teraz 9,10 lat, mają jeszcze 3 lata, żeby się zaszczepić. W związku z tym ostatni rocznik jest na poziomie ok. 40 proc. wyszczepialności, co jest całkiem niezłym wynikiem” – wyjaśniał ekspert.
WHO: do 2050 roku liczba nowych przypadków raka może sięgnąć 35 mln rocznie
Nowe badania w profilaktyce raka szyjki macicy
W 2025 roku wprowadzono istotne zmiany w organizacji programu profilaktyki raka szyjki macicy. Do programu włączono test wykrywający wysokoonkogenne typy wirusa HPV oraz cytologię na podłożu płynnym. Materiał do badań może być pobierany w poradniach ginekologiczno-położniczych, a także przez uprawnione położne podstawowej opieki zdrowotnej. Kontynuowano również badania z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej w kierunku raka płuca u osób z grupy wysokiego ryzyka. W 2025 roku wykonano 16 tys. takich badań.
Pacjenci mogą uzyskać informacje o badaniach profilaktycznych między innymi za pośrednictwem całodobowej infolinii Narodowego Funduszu Zdrowia oraz aplikacji mojeIKP. W ramach centralnej e-rejestracji można zapisywać się na mammografię oraz badania profilaktyczne w kierunku raka szyjki macicy. Rozszerzanie dostępu do diagnostyki nie przekłada się jednak na wysoki udział osób uprawnionych w programach przesiewowych.
Niska zgłaszalność na badania przesiewowe
Najwyższą zgłaszalność w 2025 roku odnotowano w programie profilaktyki raka piersi. Z mammografii skorzystało prawie 1,3 mln kobiet, co odpowiadało 30,5 proc. populacji uprawnionej do badania.
W programie badań przesiewowych raka jelita grubego wykonano blisko 86 tys. badań. Oznaczało to zgłaszalność na poziomie 10,5 proc. przy populacji uprawnionej wynoszącej około 820 tys. osób.
Najniższy wynik dotyczył programu profilaktyki raka szyjki macicy. Wykonano blisko 285 tys. badań w populacji liczącej 3,8 mln kobiet, co przełożyło się na zgłaszalność na poziomie 7,5 proc.
Prof. Piotr Rutkowski przyznał, że prewencja wtórna nadal pozostaje słabym obszarem realizacji strategii, mimo wprowadzenia nowoczesnych metod diagnostycznych. Wszystkie mammografy wykorzystywane w programie są cyfrowe, dostępne są testy HPV HR oraz cytologia na podłożu płynnym. W profilaktyce raka jelita grubego test FIT może natomiast uzupełniać przesiewową kolonoskopię.
Ekspert zwrócił jednocześnie uwagę, że dane pochodzące wyłącznie z programów publicznych nie obejmują badań wykonywanych prywatnie.
„Jeżeli chodzi o uczestnictwo w programie profilaktyki raka szyjki macicy, rzeczywiście w ramach programu profilaktycznego jest ono małe, ale dane zbiorcze, deklaratywne pokazują poziom 40 proc., bo panie badają się też w ośrodkach prywatnych, z kolei dane GUS-u wskazują nawet 60 proc. uczestnictwa w programie profilaktyki raka szyjki macicy” – stwierdził prof. Rutkowski.
Profilaktyka onkologiczna w Polsce nadal zawodzi. Eksperci wskazują na niską zgłaszalność na badania
Aktywność fizyczna w onkologii – dlaczego ruch wspiera leczenie i profilaktykę nowotworów?
Największy roczny wzrost refundacji w onkologii
Jednym z najlepiej ocenianych obszarów realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej pozostaje dostęp do leczenia farmakologicznego. W 2025 roku wykaz leków refundowanych rozszerzono o 63 cząsteczkowskazania, czyli zastosowania określonych substancji leczniczych w konkretnych wskazaniach onkologicznych. Według danych przedstawionych podczas posiedzenia był to największy roczny wzrost refundacji w onkologii.
Prof. Piotr Rutkowski ocenił, że Polska przekroczyła 50 proc. unijnego poziomu dostępności do nowoczesnych terapii. Zaznaczył jednak, że wyniki takich porównań zależą od przyjętej metodologii i zakresu analizowanych wskazań.
„W przypadku dostęp do nowoczesnych terapii przekroczyliśmy 50 proc. unijnego poziomu dostępności, przy czym zależy jak to jest liczone. Poziom dostępności nie zawsze oznacza pełną refundację w danym wskazaniu. Trzeba wziąć to pod uwagę i to jest słuszne, ponieważ część wskazań jest zbyt szeroka. To wynika po prostu z rejestracji i mówienie w związku z tym, że nie ma dostępności do tych terapii jest nieprawdziwe, ponieważ programy lekowe są przygotowywane pod kątem realnych potrzeb zdrowotnych naszych pacjentów” – wyjaśnił prof. Rutkowski.
Inaczej sytuację ocenia Onkofundacja Alivia. Organizacja przypomina, że w Narodowej Strategii Onkologicznej zapisano docelowo dostęp do 90 proc. terapii refundowanych w Unii Europejskiej. Z perspektywy pacjentów oznacza to, że mimo wyraźnej poprawy nadal pozostaje znaczna różnica pomiędzy aktualnym poziomem dostępności a celem zapisanym w strategii.
Inwestycje w diagnostykę i infrastrukturę
Na zakup oraz wymianę sprzętu wykorzystywanego w diagnostyce i leczeniu chorób nowotworowych przeznaczono w 2025 roku prawie 197 mln zł. Dofinansowanie otrzymały 52 zakłady patomorfologii, 22 jednostki diagnostyki genetycznej oraz 74 podmioty prowadzące rehabilitację onkologiczną.
Inwestycje infrastrukturalne realizowano również ze środków Krajowego Planu Odbudowy. Rozstrzygnięto także konkursy na projekty dotyczące budowy, przebudowy i modernizacji infrastruktury ośrodków onkologicznych, finansowane z subfunduszu infrastruktury strategicznej Funduszu Medycznego.
Krajowa Sieć Onkologiczna i przygotowania do e-DiLO
W 2025 roku kontynuowano wdrażanie Krajowej Sieci Onkologicznej. Prowadzono prace nad zmianami w ustawie o KSO i aktach wykonawczych. Zgodnie z informacją przedstawioną podczas posiedzenia nowelizacja ustawy została przekazana 3 lipca do podpisu prezydenta.
Opracowywano i aktualizowano wytyczne diagnostyczno-terapeutyczne, a także kontynuowano szkolenia koordynatorów opieki onkologicznej. W 2025 roku przygotowano do tej roli ponad 900 osób. Szkolenia objęły również placówki zakwalifikowane do Krajowej Sieci Onkologicznej oraz jednostki pełniące funkcję wojewódzkich ośrodków monitorujących. Powołano 12 takich ośrodków.
Prowadzone były także prace nad elektroniczną Kartą Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego. Zgodnie ze znowelizowaną ustawą e-DiLO ma stać się obowiązkowa od 1 stycznia 2027 roku.
Istotnym elementem cyfryzacji opieki onkologicznej było również uruchomienie 27 maja 2025 roku Narodowego Portalu Onkologicznego. Ma on pełnić funkcję głównego narzędzia informacyjnego i edukacyjnego dla pacjentów oraz ich bliskich.
Alivia: część celów pozostaje zagrożona
Posiedzenie sejmowej Komisji Zdrowia zbiegło się z publikacją raportu Onkofundacji Alivia, podsumowującego realizację Narodowej Strategii Onkologicznej w latach 2020–2025 z perspektywy pacjentów.
„Przygotowaliśmy raport, którego premierę zaplanowaliśmy na dzisiaj. To jest publikacja z realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej, ale widzianej z perspektywy pacjentów” – mówiła Joanna Frączak-Kazana, wicedyrektorka Alivii.
Organizacja zwraca uwagę, że strategia określa nie tylko poszczególne zadania, ale również terminy ich wykonania i oczekiwane rezultaty. Część działań miała zostać zakończona do końca 2025 roku, jednak ich realizację przesuwano lub zmieniano ich zakres. Według Alivii zdarzało się także, że zadania zaplanowane na określony rok przekształcano w działania ciągłe.
Najwięcej zastrzeżeń dotyczy profilaktyki. W ocenie organizacji zagrożona pozostaje realizacja celu dotyczącego szczepień przeciwko HPV, a zgłaszalność do wszystkich programów przesiewowych jest niższa niż w 2020 roku.
Raport wskazuje również na niedobory kadrowe. Liczba specjalistów onkologii klinicznej rośnie, jednak według przedstawionych danych nadal brakuje około 500 lekarzy tej specjalności. Obecnie ma ich być od 1,2 do 1,3 tys.
Zastrzeżenia dotyczą także funkcjonowania kart DiLO. Według organizacji pacjenckiej brakuje pełnej kontroli nad tym, czy diagnostyka i leczenie onkologiczne są realizowane w ramach tej ścieżki. Alivia wskazuje, że część placówek w ogóle nie wystawia kart DiLO.
Liczba onkologów i kart DiLO rośnie
Prof. Piotr Rutkowski zwrócił uwagę, że realizacja strategii jest procesem, który wymaga dostosowywania działań do zmieniającej się sytuacji. W jego ocenie przekształcenie niektórych zadań w działania ciągłe jest uzasadnione, szczególnie w przypadku profilaktyki i edukacji zdrowotnej.
Według danych przedstawionych przez eksperta liczba onkologów klinicznych wzrosła w latach 2020–2025 o 25 proc. Prof. Rutkowski wyraził nadzieję, że do 2028 roku potrzeby kadrowe zostaną w dużej mierze zaspokojone.
W latach 2023–2025 o 22 proc. wzrosła również liczba wystawianych kart DiLO. Zdaniem eksperta jest to znacząca zmiana w okresie dwóch lat.
Prof. Rutkowski podkreślił ponadto, że średni poziom realizacji narodowych strategii onkologicznych w Europie jest szacowany na około 33 proc., podczas gdy w Polsce ma przekraczać 50 proc.
„Szacujemy, że w Polsce jest to powyżej 50 proc. Do tego wyniki leczenia nowotworów w naszym kraju poprawiają się z roku na rok. Nie ma żadnej niepokojącej tendencji. Czy osiągniemy wszystkie założone wskaźniki? Być może nie, choćby dlatego, że nasze społeczeństwo mocno się starzeje” – podsumował prof. Rutkowski.
Bilans Narodowej Strategii Onkologicznej po 2025 roku
Ocena realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej nie jest jednoznaczna. Z jednej strony zwiększa się dostęp do refundowanych terapii, modernizowana jest diagnostyka, rozwijana Krajowa Sieć Onkologiczna, a placówki otrzymują środki na sprzęt, patomorfologię, diagnostykę genetyczną i rehabilitację.
Z drugiej strony niska zgłaszalność do publicznych programów badań przesiewowych pokazuje, że sama dostępność świadczeń nie wystarcza. Wyzwaniem pozostaje skuteczne docieranie do osób uprawnionych do badań, zwiększenie poziomu szczepień przeciwko HPV, uzupełnienie braków kadrowych oraz zapewnienie jednolitego funkcjonowania ścieżki diagnostyki i leczenia onkologicznego.
Kolejne lata realizacji strategii pokażą, czy inwestycje organizacyjne, infrastrukturalne i terapeutyczne przełożą się na osiągnięcie głównych celów NSO: wcześniejsze rozpoznawanie nowotworów, poprawę wyników leczenia oraz zwiększenie jakości opieki nad pacjentami.
Koordynator opieki onkologicznej: wielu pacjentów wciąż nie wie, że może skorzystać z jego wsparcia
Czy lekarz rodzinny może wystawić kartę DiLO? Sprawdź, jak wygląda dalsza diagnostyka
Co to oznacza dla pacjenta?
Rozszerzanie refundacji oznacza, że coraz więcej chorych może uzyskać dostęp do nowoczesnych terapii finansowanych ze środków publicznych. Inwestycje w patomorfologię i diagnostykę genetyczną mogą natomiast poprawić jakość oraz precyzję rozpoznania, od którego zależy wybór odpowiedniego leczenia.
Dla pacjentów istotne jest również rozwijanie Krajowej Sieci Onkologicznej, szkolenie koordynatorów oraz planowane wprowadzenie elektronicznej karty e-DiLO. Rozwiązania te mają ułatwiać przechodzenie przez kolejne etapy diagnostyki i terapii.
Nadal problemem pozostaje jednak niewielki udział społeczeństwa w badaniach przesiewowych. Oznacza to, że część nowotworów może być rozpoznawana później, niż byłoby to możliwe dzięki regularnej mammografii, badaniom szyjki macicy czy profilaktyce raka jelita grubego. Pacjent powinien więc sprawdzać, czy należy do grupy objętej określonym programem, i korzystać z dostępnych badań, nawet jeżeli nie występują jeszcze żadne objawy choroby.
Czym jest Narodowa Strategia Onkologiczna?
Narodowa Strategia Onkologiczna to wieloletni program działań na lata 2020–2030, którego celem jest ograniczenie zachorowalności na nowotwory, poprawa wykrywalności chorób na wczesnym etapie oraz zwiększenie skuteczności i jakości leczenia.
Ile pieniędzy przeznaczono na realizację NSO?
Łączny budżet Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020–2030 określono na 5,1 mld zł. W latach 2024–2030 zaplanowano po 500 mln zł rocznie. W 2025 roku z budżetu pozostającego w dyspozycji ministra zdrowia wydano blisko 237,5 mln zł, a dodatkowe inwestycje finansowano z KPO i Funduszu Medycznego.
Ile szczepień przeciwko HPV wykonano w 2025 roku?
W 2025 roku wykonano 440 tys. szczepień przeciwko HPV. Od uruchomienia programu zaszczepiono ponad milion dzieci i młodzieży.
Jaka była zgłaszalność na badania przesiewowe?
W 2025 roku zgłaszalność do programu profilaktyki raka piersi wynosiła 30,5 proc., do programu badań przesiewowych raka jelita grubego 10,5 proc., a do programu profilaktyki raka szyjki macicy 7,5 proc.
Czy zwiększył się dostęp do nowoczesnych leków onkologicznych?
W 2025 roku wykaz refundacyjny rozszerzono o 63 cząsteczkowskazania onkologiczne. Według prof. Piotra Rutkowskiego Polska przekroczyła 50 proc. unijnego poziomu dostępności do nowoczesnych terapii, choć wynik zależy od sposobu liczenia dostępnych wskazań.
Kiedy e-DiLO stanie się obowiązkowa?
Zgodnie ze znowelizowaną ustawą elektroniczna Karta Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego ma być obowiązkowa od 1 stycznia 2027 roku.
Jakie są najważniejsze zastrzeżenia organizacji pacjenckich?
Onkofundacja Alivia wskazuje przede wszystkim na niski poziom udziału w programach profilaktycznych, zbyt wolne tempo szczepień przeciwko HPV, braki kadrowe, niewystarczającą kontrolę nad wystawianiem kart DiLO oraz przesuwanie terminów części zadań zapisanych w strategii.
Komisja Zdrowia
Rozpatrzenie wniosku o podjęcie uchwały – w trybie art. 40 ust. 4 regulaminu Sejmu – o wspólnym rozpatrzeniu poselskich projektów ustaw: o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (druk nr 2007) oraz o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o radiofonii i telewizji (druk nr 2010).
Rozpatrzenie rządowego dokumentu: „Narodowa Strategia Onkologiczna – Sprawozdanie za rok 2025” (druk nr 2651)
– przedstawia Minister Zdrowia.
Rozpatrzenie i zaopiniowanie dla Komisji do Spraw Kontroli Państwowej sprawozdania z działalności Najwyższej Izby Kontroli w 2025 roku (druk nr 2752) w zakresie działania Komisji
– referuje Dyrektor Departamentu Spraw Społecznych Najwyższej Izby Kontroli.
• Artykuł zaktualizowano:
