– Najważniejsze jest, żeby do leczenia w ogóle nie dochodziło – mówił dr hab. Paweł Koczkodaj, prof. NIO-PIB, podczas wywiadu w studiu ONKOKURIER. Ekspert podkreślił, że choć wiele uwagi poświęca się leczeniu nowotworów, równie istotnym – a często niedocenianym – elementem jest profilaktyka, zarówno pierwotna, jak i wtórna, przynosząca realne korzyści całej populacji.
EKSPERT: Dr hab. Paweł Koczkodaj, prof. NIO-PIB, kierownik Pracowni Prewencji Pierwotnej i Polityki Zdrowotnej w Zakładzie Epidemiologii i Prewencji Pierwotnej Nowotworów w Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie
Prof. Paweł Koczkodaj jednoznacznie zaznaczył, że skuteczne leczenie onkologiczne zaczyna się od działań profilaktycznych. Od walki z narażeniem na dym tytoniowy, przez edukację dotyczącą zdrowej diety i regularnej aktywności fizycznej – każdy z tych elementów realnie wpływa na ryzyko zachorowania. Ekspert zwrócił uwagę, że wciąż zbyt mało Polaków korzysta z badań przesiewowych, a niezdrowy styl życia w znaczący sposób predysponuje do rozwoju chorób nowotworowych.
Dodał, że skuteczna profilaktyka może w istotnym stopniu zmniejszyć zapadalność na nowotwory i przynieść wymierne korzyści populacyjne. Polska stoi w tym zakresie przed wyzwaniami podobnymi do tych obserwowanych w innych krajach europejskich, choć widoczne są również pewne różnice. Jednym z najpoważniejszych czynników ryzyka pozostaje narażenie na dym tytoniowy, które wciąż odgrywa kluczową rolę w epidemiologii nowotworów.
Ekspert podkreślał, że jednym z najpoważniejszych problemów w Polsce jest wyjątkowo niska frekwencja w badaniach przesiewowych. W przeciwieństwie do krajów skandynawskich, gdzie odsetki uczestnictwa są bardzo wysokie, polski system profilaktyki wtórnej pozostaje niedostatecznie wykorzystywany.
Wśród kluczowych czynników ryzyka prof. Koczkodaj wymienił również nadwagę i otyłość, uznawane w onkologii za drugi – po paleniu tytoniu – najsilniejszy modyfikowalny czynnik ryzyka. Brak aktywności fizycznej, nieprawidłowa dieta oraz spożycie alkoholu dodatkowo zwiększają prawdopodobieństwo zachorowania na nowotwory złośliwe. Alkohol, należący do pierwszej grupy kancerogenów według Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC), ma naukowo potwierdzony, jednoznacznie negatywny wpływ na rozwój nowotworów. Jak wskazał ekspert, przeciętny dorosły Polak wypija rocznie około 11 litrów czystego alkoholu, a stosowanie pojęcia „dawki standardowej” wprowadza w fałszywe poczucie bezpieczeństwa. Aktualne zalecenia WHO podkreślają, że nie istnieje bezpieczna ilość alkoholu.
Kumulacja tych czynników – palenia tytoniu, otyłości, niezdrowej diety, braku aktywności fizycznej oraz spożywania alkoholu – znacząco zwiększa ryzyko rozwoju chorób nowotworowych. W perspektywie europejskiej nie można pominąć także starzenia się społeczeństw, czyli czynnika niemodyfikowalnego, który dodatkowo podnosi częstość występowania nowotworów.
Perspektywa ta wskazuje na konieczność prowadzenia szeroko zakrojonych działań profilaktycznych, edukacyjnych i systemowych. Skuteczna onkologia nie może opierać się wyłącznie na leczeniu – musi uwzględniać prewencję oraz ograniczanie ekspozycji na czynniki ryzyka, które w Polsce wciąż stanowią istotne wyzwanie.
Wyzwania w onkologii: co decyduje o skuteczności leczenia onkologicznego?
Wszystkie ręce na pokład, aby zwiększyć liczbę Polek wykonujących mammografię
Wśród największych wyzwań w Polsce, prof. Paweł Koczkodaj wymienił:
• Niskie uczestnictwo w badaniach przesiewowych: w przeciwieństwie do krajów skandynawskich, gdzie odsetek uczestnictwa jest wysoki, w Polsce profilaktyka wtórna pozostaje niewystarczająco wykorzystywana.
• Wysoka ekspozycja na dym tytoniowy: palenie tytoniu jest jednym z najistotniejszych i dominujących czynników ryzyka w epidemiologii nowotworów.
• Niezdrowy styl życia: brak aktywności fizycznej, niewłaściwa dieta, nadwaga i otyłość stanowią – po paleniu tytoniu – drugi najpoważniejszy modyfikowalny czynnik ryzyka zachorowania.
• Spożycie alkoholu: alkohol jest kancerogenem z grupy pierwszej. Przeciętny dorosły Polak spożywa około 11 litrów alkoholu rocznie, a przekonanie o istnieniu „bezpiecznej dawki” jest błędne – WHO podkreśla, że nie istnieje żadna bezpieczna ilość spożywanego alkoholu.
Często zadawane pytania:
Co jest najważniejsze w profilaktyce nowotworów?
Najważniejsze jest ograniczanie czynników ryzyka, takich jak palenie tytoniu, nadwaga, brak aktywności fizycznej i nieprawidłowa dieta, oraz regularne uczestnictwo w badaniach przesiewowych.
Dlaczego profilaktyka nowotworów jest ważniejsza niż leczenie?
Profilaktyka pozwala zmniejszyć liczbę zachorowań i wykrywać nowotwory we wczesnym stadium, co znacząco zwiększa skuteczność leczenia.
Jakie badania przesiewowe są najważniejsze w Polsce?
W Polsce kluczowe są badania w kierunku raka jelita grubego, raka piersi i raka szyjki macicy, które pozwalają wcześnie wykryć chorobę i poprawić rokowania pacjentów.
Czy starzenie się społeczeństwa wpływa na ryzyko nowotworów?
Tak, wraz ze wzrostem średniej długości życia rośnie częstość zachorowań na nowotwory, ponieważ ryzyko chorób nowotworowych rośnie z wiekiem.
Jak można zmniejszyć ryzyko nowotworów w codziennym życiu?
Poprzez rezygnację z palenia, utrzymanie prawidłowej masy ciała, aktywność fizyczną, zdrową dietę oraz regularne uczestnictwo w profilaktycznych badaniach przesiewowych.
Prof. Adam Antczak: regularne szczepienia przeciwko grypie zmniejszają ryzyko raka płuca
Konferencja „Pacjent w Centrum Uwagi” odbyła się 9 września 2025 r. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Health Insight PL – wydawcę czasopisma i serwisu ONKOKURIER oraz przez Fundację Pacjent w Centrum Uwagi. Instytut Zdrowia I Profilaktyki.
Wydarzenie „Pacjent w Centrum Uwagi” łączy aktualną wiedzę ekspercką z praktycznymi doświadczeniami w opiece nad pacjentami i ich rodzinami, ze szczególnym uwzględnieniem innowacji oraz wyzwań w polskim systemie ochrony zdrowia. Zapraszamy na stronę: pacjentwcentrumuwagi.pl