Nieprawomocny wyrok sądu w Brukseli w sprawie kontraktu na szczepionki przeciw COVID-19 stawia polski system ochrony zdrowia w obliczu poważnych konsekwencji finansowych. Minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda nie pozostawia wątpliwości: decyzje poprzedniej ekipy rządzącej doprowadziły do sytuacji, w której miliardy złotych mogą zostać wydane bez żadnej korzyści dla pacjentów.
Wyrok w Brukseli i jego konsekwencje dla Polski
1 kwietnia 2026 roku Francuskojęzyczny Sąd Pierwszej Instancji w Brukseli, Wydział Cywilny IV Izby, wydał nieprawomocny wyrok w sprawie z powództwa Pfizer Export przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej. Sprawa dotyczy umowy zawartej przez Komisję Europejską w 2021 roku na dostawę szczepionek przeciw COVID-19 oraz decyzji Polski o odstąpieniu od jej realizacji w 2022 roku.
Choć wyrok nie jest prawomocny i Polska ma prawo do wniesienia apelacji, już teraz wiadomo, że potencjalne skutki finansowe mogą sięgnąć miliardów złotych. Kluczowe pozostaje szczegółowe przeanalizowanie orzeczenia, zwłaszcza w zakresie sposobu jego wykonania, modelu rozliczeń oraz harmonogramu ewentualnych dostaw szczepionek. Wątpliwości interpretacyjne obejmują również praktyczne aspekty realizacji obowiązku odbioru zakontraktowanych dawek.
„To bulwersujące” – minister zdrowia o utraconych szansach dla pacjentów
Minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda jasno wskazała, że sprawa ma nie tylko wymiar finansowy, ale przede wszystkim społeczny i zdrowotny: – Pieniądze, które będziemy musieli wydać na szczepionki przeznaczone do utylizacji mogłyby zostać przeznaczone dla pacjentów. 6 miliardów złotych to roczny koszt leków dla pacjentów onkologicznych, albo roczne utrzymanie ratownictwa medycznego i leków w chemioterapii, to także roczna opieka dla dzieci i młodzieży do 18 roku życia w ramach AOS, psychiatrii, rehabilitacji i stomatologii, 6 miliardów złotych to także roczny koszt kształcenia rezydentów.
Minister podczas konferencji prasowej nie kryła emocji i podkreślała realny wymiar tych środków: – Dla nas to jest szczególnie bulwersujące. Nie kryje emocji z tego powodu, bo zdajemy sobie sprawę, że na zdrowie potrzebujemy znacznych środków finansowych. Dla mnie to nie są tylko cyferki, to są konkretne świadczenia i konkretna pomoc, która mogłaby trafić dzisiaj do pacjenta. Dlatego tak bardzo trudno jest mi się pogodzić, że potencjalnie możemy te środki przeznaczyć na 64 miliony dawek szczepionek, które nigdy nie będą służyły polskim pacjentom.
Przypomnijmy, że od wielu miesięcy trwają prace nad racjonalizacją wydatków w ochronie zdrowia.
Decyzje z lat 2021–2022 pod lupą
Jak wynika z informacji przedstawionych przez dyrektora generalnego Ministerstwa Zdrowia Konrad Korbiński, problem ma swoje źródło w decyzjach podjętych przez poprzedni rząd. W 2021 roku Polska miała już zakontraktowanych blisko 109 milionów dawek szczepionek, a dodatkowo w magazynach znajdowało się 30 milionów niewykorzystanych dawek.
– W tym momencie poprzedni rząd podjął decyzje o tym, żeby przystąpić do kolejnego zamówienia. Wolumen był olbrzymi – blisko 89 mln dawek łącznie na lata 2022-2024 – stwierdził.
Korbiński zwrócił również uwagę na ustalenia Najwyższej Izby Kontroli: – W raporcie za rok 2021 Najwyższa Izba Kontroli oceniała racjonalność decyzji ministerstwa zdrowia. Polska nie musiała przystępować do tej umowy. Dopiero po 11 dniach od upłynięcia terminu odstąpienia od umowy rząd skierował do Komisji Europejskiej pisma związane z koniecznością obniżenia wolumenu zamówienia w ramach trzeciego zobowiązania – dodał.
Jak podkreślali uczestnicy konferencji, są to przykłady poważnych błędów decyzyjnych poprzedniej ekipy rządzącej, na czele której stał minister Adam Niedzielski, które dziś przekładają się na realne ryzyko wielomiliardowych strat dla budżetu państwa, a przede wszystkim strat dla pacjentów.
Wspólne działania resortów i zapowiedź apelacji
Minister finansów Andrzej Domański podkreślił, że rząd podejmuje działania, aby ograniczyć skutki finansowe wyroku: – Z panią minister zdrowia ciągle szukamy dodatkowych środków na zdrowie, tymczasem w wyniku nieudolności poprzedników ucieka nam 6 mld zł. Dołożymy wszelkich starań, aby ten koszt był możliwie jak najniższy dla polskich rodzin.
Postępowanie apelacyjne, które może zostać wszczęte przez Polskę, będzie pełnoprawnym procesem, umożliwiającym przedstawienie zarówno dotychczasowych, jak i nowych argumentów prawnych oraz faktycznych. Po ewentualnym wyroku sądu drugiej instancji możliwe będzie także wniesienie skargi kasacyjnej.
System ochrony zdrowia pod presją
Wypowiedzi minister zdrowia jasno pokazują, że sprawa wyroku w Brukseli wykracza poza ramy sporu prawnego. To kwestia fundamentalna dla funkcjonowania systemu ochrony zdrowia w Polsce, który już dziś zmaga się z niedoborem środków.
Strata rzędu 6 miliardów złotych oznacza nie tylko obciążenie dla budżetu, ale przede wszystkim utracone możliwości leczenia, finansowania terapii onkologicznych, rozwoju kadr medycznych oraz zapewnienia opieki najmłodszym pacjentom.
Priorytety Ministerstwa Zdrowia na lata 2025-2027 – kompleksowa reforma ochrony zdrowia w Polsce