Ponad 5,2 mld zł z Krajowego Planu Odbudowy przeznaczono na modernizację szpitali należących do Krajowej Sieci Onkologicznej. Kolejne miliardy pochodzą z Funduszu Medycznego, Narodowej Strategii Onkologicznej i budżetu państwa. Polska onkologia zyskuje nowoczesną aparaturę diagnostyczną i terapeutyczną, ale jej wykorzystanie napotyka ograniczenia finansowe i organizacyjne. W części pracowni medycyny nuklearnej limity NFZ utrudniają wykonywanie badań PET, radiologia interwencyjna wciąż nie ma wystarczającego zaplecza, a pacjenci z zaawansowanym rakiem prostaty czekają na decyzje dotyczące dostępu do nowych terapii radioligandowych. Eksperci zwracają również uwagę na niedobór specjalistów oraz konieczność zapewnienia finansowania świadczeń po zakończeniu inwestycji infrastrukturalnych.
Spis treści:
5,2 mld zł z KPO na modernizację szpitali onkologicznych
Polskie szpitale onkologiczne realizują program modernizacji infrastruktury finansowany ze środków Krajowego Planu Odbudowy. W konkursie ogłoszonym przez Ministerstwo Zdrowia do rozdysponowania przeznaczono około 5,2 mld zł, a wsparcie skierowano do placówek należących do Krajowej Sieci Onkologicznej. Inwestycje obejmują zakup i modernizację aparatury, przebudowę pomieszczeń diagnostycznych i terapeutycznych oraz rozwój infrastruktury potrzebnej do prowadzenia specjalistycznego leczenia nowotworów. Zainteresowanie konkursem było znaczne. Do Ministerstwa Zdrowia wpłynęło 259 wniosków, z których 198 otrzymało pozytywną ocenę. W marcu 2025 roku do dofinansowania rekomendowano 102 przedsięwzięcia. Następnie w regulaminie konkursu określono podział całkowitej alokacji wynoszącej 5 192 273 861 zł między poszczególne poziomy zabezpieczenia onkologicznego. Ośrodkom SOLO I przypisano około 2,48 mld zł, SOLO II – 1,62 mld zł, a SOLO III – 1,09 mld zł.
Przyjęty podział umożliwiał finansowanie nie tylko największych centrów onkologicznych, ale także szpitali prowadzących diagnostykę i leczenie w ramach niższych poziomów Krajowej Sieci Onkologicznej. Wsparciem mogły zostać objęte również podmioty warunkowo zakwalifikowane do sieci. Ma to znaczenie dla funkcjonowania całego modelu opieki, w którym część pacjentów rozpoczyna diagnostykę w mniejszych placówkach, a następnie, zależnie od rozpoznania i potrzeb terapeutycznych, korzysta ze świadczeń ośrodków wysokospecjalistycznych.
Według najnowszej informacji przekazanej przez Ministerstwo Zdrowia podczas sejmowej Podkomisji Stałej ds. Onkologii realizowanych jest 97 przedsięwzięć finansowanych z KPO. Wcześniejsza liczba 102 dotyczyła projektów wybranych do dofinansowania w rozstrzygnięciu konkursu. Resort informował także o zmianach w rozdysponowaniu środków wynikających między innymi z rezygnacji części beneficjentów z zawarcia umów.
Modernizacja infrastruktury obejmuje różne etapy opieki onkologicznej. Aparatura obrazowa jest potrzebna w diagnostyce i ocenie zaawansowania nowotworów, urządzenia wykorzystywane w radioterapii umożliwiają prowadzenie leczenia promieniowaniem jonizującym, a wyposażenie sal zabiegowych i pracowni specjalistycznych poszerza możliwości wykonywania procedur terapeutycznych. Część inwestycji dotyczy także warunków, w jakich pacjenci przebywają na oddziałach i w pracowniach leczenia dziennego.
Wydatkowanie środków z KPO wiązało się z napiętym harmonogramem zakupów, robót budowlanych i rozliczeń. Posłanka Katarzyna Stachowicz, zabierając głos podczas obrad podkomisji 21 października 2026 roku, zwróciła uwagę na skalę tego przedsięwzięcia oraz wysiłek organizacyjny szpitali. – Szanowni Państwo, 5,2 miliarda złotych największa jednorazowa lokacja środków w ostatnim czasie skierowana do szpitali onkologicznych na inwestycje, na poprawę infrastruktury, ale to są przede wszystkim środki skierowane do pacjentów onkologicznych – mówiła.
Posłanka podkreślała także konieczność przeprowadzenia zakupów i rozliczenia inwestycji w krótkim czasie. Dla szpitali realizacja programów infrastrukturalnych oznaczała równoległe prowadzenie działalności medycznej i dużych przedsięwzięć organizacyjnych. Nowa aparatura wymaga odpowiednio przygotowanych pomieszczeń, odbiorów technicznych, przeszkolenia personelu i włączenia urządzeń do codziennego funkcjonowania placówki.
Z punktu widzenia systemu finansowania ochrony zdrowia inwestycje infrastrukturalne i finansowanie świadczeń pozostają odrębnymi zagadnieniami. KPO pozwala szpitalom kupować wyposażenie i modernizować zaplecze medyczne. Natomiast wykonywanie badań i zabiegów wymaga bieżącego pokrycia kosztów pracy personelu, materiałów, utrzymania urządzeń oraz świadczeń rozliczanych przez NFZ. W przypadku wybranych procedur onkologicznych te warunki już dziś ograniczają wykorzystanie dostępnych możliwości diagnostycznych i terapeutycznych.
Dr hab. Anna Kowalczuk: KPO stworzyło przestrzeń do rozwoju innowacyjnych terapii w Polsce
Reforma prawa farmaceutycznego ma wzmocnić produkcję leków w Polsce i Europie
Fundusz Medyczny i Narodowa Strategia Onkologiczna – kolejne inwestycje
Modernizacja infrastruktury szpitalnej jest finansowana równolegle z kilku programów publicznych. Obok KPO istotną rolę odgrywa Narodowa Strategia Onkologiczna na lata 2020–2030. Jej zakres jest szerszy niż same inwestycje sprzętowe – obejmuje również profilaktykę, poprawę jakości opieki, rozwój kadr i działania związane z diagnostyką oraz leczeniem nowotworów.
Według danych przedstawionych przez Michała Chrobota, dyrektora Departamentu Opieki Koordynowanej Ministerstwa Zdrowia, wydatki na zadania inwestycyjne w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej wyniosły blisko 84 mln zł w 2020 roku, ponad 280 mln zł w 2021 roku, 244 mln zł w 2022 roku, 344 mln zł w 2023 roku, 413 mln zł w 2024 roku oraz blisko 200 mln zł w 2025 roku. Łącznie daje to około 1,6 mld zł w ciągu sześciu lat, przy czym część wartości przedstawiono w zaokrągleniu. Zakres finansowania był dostosowywany do potrzeb placówek, a decyzje dotyczące rodzaju aparatury konsultowano z Krajową Radą Onkologiczną. Ministerstwo Zdrowia starało się również koordynować inwestycje prowadzone z różnych źródeł, tak aby ten sam typ sprzętu nie był jednocześnie finansowany w kilku programach. W praktyce oznaczało to uwzględnianie zakupów przewidzianych z KPO podczas planowania kolejnych zadań Narodowej Strategii Onkologicznej.
Na lata 2026–2028 zaplanowano następny program wzmocnienia infrastruktury ośrodków SOLO III, na który przewidziano 600 mln zł. Resort zapowiedział także konkurs dotyczący tworzenia stref komfortu dla pacjentów onkologicznych. Ma on obejmować lata 2027–2028 i koncentrować się na poprawie warunków w placówkach prowadzących leczenie wymagające długiego pobytu lub częstych wizyt, w tym radioterapię i chemioterapię. Pod uwagę mają być brane również oddziały zabiegowe. W takich miejscach pacjenci spędzają niekiedy wiele godzin w oczekiwaniu na podanie leków, wykonanie zabiegu lub zakończenie procedury terapeutycznej. Organizacja przestrzeni, dostępność odpowiednio przygotowanych stanowisk oraz warunki pobytu należą do elementów infrastruktury, których znaczenie wykracza poza wyposażenie bezpośrednio wykorzystywane do leczenia.
Jeszcze większą pulę środków inwestycyjnych obejmuje Fundusz Medyczny. W ramach Subfunduszu Infrastruktury Strategicznej realizowanych jest 20 programów dotyczących onkologii o łącznej wartości przekraczającej 4 mld zł. Finansowanie służy budowie nowych obiektów, rozbudowie i modernizacji istniejącej infrastruktury oraz doposażaniu placówek. Inwestycje są również realizowane z części 46 budżetu państwa. Obejmują między innymi rozbudowę i rewitalizację Narodowego Instytutu Onkologii, przedsięwzięcia Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku, budowę Centrum Kliniczno-Dydaktycznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi oraz Śląskiego Centrum Onkologii i Hematologii Dziecięcej.
Skala wieloletniego finansowania stwarza możliwość istotnego unowocześnienia infrastruktury onkologicznej. Poszczególne strumienie środków mają jednak różne przeznaczenie i okresy realizacji, dlatego ich wartości nie można utożsamiać z jedną kwotą już zakończonych inwestycji. Dla dostępności świadczeń równie ważne jak liczba zakupionych urządzeń są zakres ich wykorzystania i organizacja pracy placówek.
Radiologia interwencyjna – niewykorzystane możliwości diagnostyki i leczenia
Jedną z dziedzin, których rozwój w Polsce pozostaje ograniczony pomimo rosnących nakładów infrastrukturalnych, jest radiologia interwencyjna. Obejmuje ona procedury diagnostyczne i lecznicze wykonywane pod kontrolą badań obrazowych, takich jak tomografia komputerowa, ultrasonografia czy angiografia. Pozwala pobierać materiał do badań, miejscowo niszczyć niektóre guzy oraz prowadzić leczenie wewnątrznaczyniowe bez konieczności wykonywania rozległych operacji.
Dr hab. Grzegorz Rosiak z Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, wiceprzewodniczący Sekcji Zabiegowej Polskiego Lekarskiego Towarzystwa Radiologicznego, wskazuje na niewystarczający rozwój tej dziedziny w Polsce. W wielu krajach onkologia interwencyjna jest traktowana jako ważny element leczenia nowotworów obok chirurgii, radioterapii i leczenia systemowego. Znaczenie radiologii interwencyjnej zaczyna się już na etapie rozpoznawania choroby. Szczególnie dobrze widać je w diagnostyce raka płuca, w której odpowiednia ilość i jakość materiału pobranego podczas biopsji decydują o możliwości wykonania badań molekularnych. Ich wyniki służą ustaleniu, czy nowotwór wykazuje określone nieprawidłowości biologiczne, które mogą stanowić cel nowoczesnego leczenia.
Dr hab. Rosiak przywołał dane przypisywane Polskiej Grupie Raka Płuca, według których około 30 proc. materiału pobranego podczas biopsji nie nadaje się do badań molekularnych. Jednocześnie poinformował o badaniu przeprowadzonym we współpracy z innymi ośrodkami, w którym odsetek nieudanych biopsji przy pierwszym podejściu wyniósł 4 proc. Wyniki te dotyczą różnych analiz i bez pełnej metodologii nie można ich bezpośrednio porównywać. Odnoszą się jednak do istotnego problemu diagnostycznego: niewystarczający materiał oznacza konieczność ponownego pobrania próbki lub zastosowania innej metody, co może wydłużyć czas potrzebny do ustalenia rozpoznania i wyboru leczenia.
Radiologia interwencyjna jest wykorzystywana również w diagnostyce zmian w wątrobie, trzustce, nerkach i innych narządach. Biopsje wykonywane pod kontrolą obrazowania pozwalają precyzyjnie dotrzeć do wybranego fragmentu zmiany, a w określonych sytuacjach ograniczyć ryzyko związane z pobieraniem materiału.
W leczeniu nowotworów stosowane są natomiast między innymi termoablacja i krioablacja, polegające na niszczeniu tkanek guza za pomocą odpowiednio wysokiej lub niskiej temperatury. Inną grupę stanowią zabiegi wewnątrznaczyniowe, w których lek lub radiofarmaceutyk jest podawany bezpośrednio do naczyń zaopatrujących zmianę nowotworową. Należą do nich chemoembolizacja i radioembolizacja, wykorzystywane w wybranych wskazaniach, szczególnie dotyczących nowotworów wątroby. Dobór metody zależy od rozpoznania, lokalizacji i wielkości guza, stopnia zaawansowania choroby oraz stanu ogólnego pacjenta. W części przypadków procedury małoinwazyjne stanowią alternatywę dla leczenia chirurgicznego, w innych są elementem terapii skojarzonej lub postępowania paliatywnego.
Czytaj więcej Onkologia interwencyjna – wciąż niedoceniana w Polsce, a ma ogromne możliwości
Dr hab. Rosiak zwracał szczególną uwagę na pacjentów starszych oraz osoby, dla których klasyczna operacja wiązałaby się ze zbyt dużym ryzykiem. W wybranych przypadkach niewielkich zmian nowotworowych zabiegi ablacyjne mogą pozwolić na uzyskanie skutecznej miejscowej kontroli choroby przy mniejszym obciążeniu chorego. Ekspert wskazał, że w określonych sytuacjach skuteczność takich metod może sięgać około 90 proc. Wartość ta wymaga jednak odniesienia do rodzaju nowotworu, wielkości zmiany i sposobu oceny wyników leczenia.
Ograniczenia rozwoju radiologii interwencyjnej dotyczą zarówno wyposażenia szpitali, jak i dostępności specjalistów. Według szacunków przedstawionych przez dr. hab. Rosiaka liczba lekarzy zajmujących się tą dziedziną jest w Polsce wielokrotnie mniejsza niż w Niemczech i Francji. Ekspert wskazał nawet na około dziesięciokrotną różnicę. Środowisko radiologów zabiegowych pracuje nad rozwojem kształcenia w tej dziedzinie. Istotnym zagadnieniem pozostaje również wyposażenie pracowni. Aparatura kupowana na potrzeby ogólnej diagnostyki obrazowej nie zawsze jest dostępna lub odpowiednio skonfigurowana do wykonywania specjalistycznych zabiegów interwencyjnych. Tomograf wykorzystywany przez cały dzień do standardowych badań diagnostycznych może mieć ograniczone możliwości obsługi procedur wymagających dłuższego czasu i specjalnego przygotowania pracowni.
Rozwiązaniem postulowanym przez środowisko jest celowane finansowanie ośrodków rozwijających onkologię interwencyjną. Takie zadanie zostało uwzględnione w Narodowej Strategii Onkologicznej pod numerem 23.5. Jego realizacja miała umożliwiać zakupy wyposażenia odpowiadającego potrzebom konkretnych procedur zabiegowych. Ministerstwo Zdrowia wskazuje jednak, że sprzęt do radiologii interwencyjnej mógł być finansowany zarówno ze środków KPO, jak i w ramach konkursów dotyczących ośrodków SOLO III. Zdaniem Michała Chroboty o wyborze rodzaju aparatury decydowały same szpitale. – To decyzją dyrektorów szpitali, taka była decyzja, że wybierano inny sprzęt – powiedział dyrektor Departamentu Opieki Koordynowanej.
W stanowisku resortu pojawia się także problem miejsca radiologii interwencyjnej w krajowych zaleceniach diagnostyczno-terapeutycznych. Ministerstwo zwraca uwagę na rolę Krajowego Ośrodka Monitorującego oraz ekspertów przygotowujących zalecenia stosowane w Krajowej Sieci Onkologicznej. Szersze uwzględnienie procedur interwencyjnych w tych dokumentach mogłoby wpływać na organizację świadczeń i decyzje inwestycyjne szpitali. Radiolodzy wskazują z kolei, że metody te są już obecne w międzynarodowych wytycznych onkologicznych, natomiast ich rozwój w polskich placówkach wymaga odpowiedniego zaplecza kadrowego i organizacyjnego. Osobną kwestią pozostaje sposób finansowania świadczeń oraz możliwość systematycznego wykonywania zabiegów.
Dodatkowego znaczenia nabierają dane przedstawione przez Warszawski Uniwersytet Medyczny w październiku 2025 roku. Według szacunków Polskiego Lekarskiego Towarzystwa Radiologicznego przywołanych przez uczelnię nawet 90 proc. pacjentów onkologicznych w Polsce nie miało wówczas dostępu do procedur radiologii interwencyjnej. Jest to szacunek środowiska zawodowego, a nie wynik ogólnopolskiego audytu dostępności poszczególnych świadczeń. Wskazuje jednak na skalę potrzeb identyfikowanych przez specjalistów.
Wprowadzenie nowoczesnych technik zabiegowych wymaga rozwoju sieci wyspecjalizowanych ośrodków, odpowiedniego szkolenia lekarzy, kwalifikowania pacjentów oraz organizowania współpracy między radiologami, chirurgami i onkologami. Zakup wyposażenia jest jednym z elementów tego procesu, a nie jego zakończeniem.
Badania PET – limity NFZ i problem diagnostyki w trakcie terapii
W części pracowni medycyny nuklearnej problemem nie jest wyłącznie dostęp do urządzeń diagnostycznych, lecz finansowanie wykonywanych na nich badań. Dotyczy to między innymi pozytonowej tomografii emisyjnej, stosowanej w diagnostyce i monitorowaniu wielu nowotworów. PET, najczęściej wykonywany w połączeniu z tomografią komputerową jako PET/CT, pozwala oceniać procesy metaboliczne zachodzące w tkankach. W zależności od rodzaju nowotworu i wskazań klinicznych wykorzystuje się go do oceny zaawansowania choroby, kwalifikacji do określonych metod leczenia, monitorowania odpowiedzi na terapię oraz diagnostyki wznowy.
Czytaj więcej Badania obrazowe w nowotworach głowy i szyi – USG, TK, rezonans i PET-CT. Co pokazują?
Prof. Leszek Królicki, konsultant krajowy w dziedzinie medycyny nuklearnej, zwraca uwagę, że znaczna część pracowni wykorzystuje przyznane limity finansowania świadczeń już w pierwszych miesiącach roku. W rezultacie pojawiają się ograniczenia w realizowaniu badań ponad wartość kontraktu, mimo że ośrodki dysponują aparaturą i odpowiednim zapleczem. Problem jest szczególnie istotny w przypadku badań wykonywanych w trakcie leczenia. Prof. Królicki przywołał przykład chłoniaków, w których ocena odpowiedzi na chemioterapię może wymagać wykonania PET po określonej liczbie cykli. W odpowiednich schematach terapeutycznych wynik badania pozwala ocenić odpowiedź metaboliczną i stanowi jedną z informacji wykorzystywanych przy planowaniu dalszego leczenia.
Finansowanie szybkiej diagnostyki onkologicznej w ramach karty DiLO nie rozwiązuje wszystkich potrzeb związanych z monitorowaniem terapii. Szczególne trudności dotyczą badań kontrolnych wykonywanych już po rozpoznaniu nowotworu i rozpoczęciu leczenia.
Eksperci medycyny nuklearnej wskazują, że w praktyce pacjenci mogą napotykać ograniczenia wynikające jednocześnie z warunków finansowania świadczeń i szczegółowych wskazań uprawniających do wykonania badania. Katalog wskazań klinicznych jest konieczny do właściwego stosowania kosztownych technologii diagnostycznych. Problem pojawia się w sytuacji, kiedy badanie jest medycznie uzasadnione, a jego wykonanie utrudniają ograniczenia finansowe placówki.
O zniesienie limitów badań PET dla pacjentów onkologicznych apeluje Polskie Towarzystwo Medycyny Nuklearnej. – Chcielibyśmy, żeby te limity nie dotyczyły pacjentów chorych na nowotwory, a więc żeby nie ustawiały się kolejki pacjentów wymagających pilnej diagnostyki – podkreślał prof. Rafał Czepczyński, prezes Polskiego Towarzystwa Medycyny Nuklearnej.
Według informacji przekazanych przez profesora w części ośrodków ograniczono wykonywanie badań ponad przyznany limit. W Bydgoszczy czas oczekiwania na PET miał wynosić już trzy miesiące. Pacjenci poszukują więc pracowni w innych regionach, które nadal mogą wykonywać dodatkowe badania. Prof. Czepczyński szacuje, że około 30 proc. badań PET wykonywanych jest ponad limity finansowania. Jeżeli placówki ograniczają liczbę takich badań, dostępność diagnostyki może ulegać pogorszeniu niezależnie od liczby działających urządzeń.
Ministerstwo Zdrowia przyznaje, że ograniczenia finansowe stanowią istotny problem, ale obecnie nie deklaruje całkowitego zniesienia limitów. – Oczywiście bardzo bym sobie i wszystkim pacjentom w Polsce życzył, żeby wszystkie świadczenia były bez limitu, natomiast po prostu nas na to nie stać – powiedział Michał Chrobota.
Przedstawiciel resortu wskazał na sytuację finansową NFZ i konieczność zapewnienia płatnikowi odpowiednich środków na pokrycie kosztów świadczeń. Jednocześnie potwierdził zasadność postulatów dotyczących finansowania diagnostyki onkologicznej. – Ja ze swojej strony oczywiście absolutnie się zgadzam, że klinicznie, merytorycznie diagnostyka i leczenie onkologiczne w całości, bez wyłączeń powinno być bez limitu.
Ministerstwo zapowiedziało rozmowy z Narodowym Funduszem Zdrowia dotyczące badań kontrolnych PET wykonywanych w trakcie leczenia.
Elektroniczna karta DiLO od 2027 roku. Co zmieni w dostępie do badań?
Jedną z najważniejszych zmian organizacyjnych w polskiej onkologii będzie obowiązkowe stosowanie elektronicznej karty diagnostyki i leczenia onkologicznego. System e-DiLO jest wdrażany etapowo od sierpnia 2026 roku, a od 1 stycznia 2027 roku wszystkie uprawnione placówki mają wystawiać karty wyłącznie elektronicznie. Karta DiLO jest podstawowym dokumentem umożliwiającym prowadzenie pacjenta w ramach szybkiej ścieżki onkologicznej. Jej elektroniczna wersja ma zapewnić dostęp do informacji o aktualnym etapie diagnostyki i leczenia, harmonogramie opieki oraz koordynatorze odpowiedzialnym za organizację świadczeń. Dane będą dostępne uprawnionym pracownikom medycznym i pacjentom, między innymi za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta.
Czytaj więcej Karta DiLO po zakończeniu leczenia. Czy można ją wystawić ponownie przy podejrzeniu nawrotu?
Karta DiLO – czy lekarz rodzinny może ją wystawić i co dzieje się później?
Według danych przywołanych przez Ministerstwo Zdrowia około 30 proc. pacjentów onkologicznych nie otrzymuje obecnie karty DiLO. Resort wiąże upowszechnienie dokumentu elektronicznego z ujednoliceniem zasad prowadzenia pacjentów w planowej opiece onkologicznej. Znaczenie tej zmiany dotyczy także rozliczania diagnostyki obrazowej. Michał Chrobota wskazał, że badania PET/CT wykonywane w ramach właściwie prowadzonej szybkiej ścieżki onkologicznej przed konsylium będą rozliczane jako świadczenia nielimitowane. Obowiązkowe stosowanie e-DiLO ma zwiększyć liczbę pacjentów objętych takim sposobem finansowania.
Nie rozwiązuje to automatycznie problemu diagnostyki kontrolnej podczas leczenia. W przypadku pacjentów, którzy przeszli już etap rozpoznania i wymagają PET w celu oceny odpowiedzi na terapię, zasady finansowania pozostają odrębną kwestią. – Problemem pozostają badania kontrolne w trakcie leczenia, ale tak jak powiedziałem, to jest na pewno temat do dyskusji z płatnikiem, na pewno podejmę go po spotkaniu – zapowiedział przedstawiciel Ministerstwa Zdrowia.
Elektroniczna karta DiLO umożliwi gromadzenie bardziej uporządkowanych informacji o przebiegu diagnostyki i leczenia oraz ułatwi przekazywanie danych między uprawnionymi placówkami. Dla pacjentów szczególne znaczenie będzie miała możliwość uzyskania informacji o koordynatorze i harmonogramie świadczeń. Dla systemu ochrony zdrowia istotne będą natomiast dane pozwalające monitorować przebieg opieki w ramach Krajowej Sieci Onkologicznej. Zakres wpływu e-DiLO na rzeczywistą dostępność badań PET będzie zależał również od finansowania świadczeń oraz szczegółowych zasad ich rozliczania. W przypadku badań kontrolnych potrzebnych podczas terapii resort zapowiedział dalsze uzgodnienia z NFZ.
Czytaj więcej Ile się czeka z kartą DiLO? Terminy diagnostyki i leczenia onkologicznego w praktyce
Terapia radioligandowa i dostęp do nowych metod leczenia
Rozwój infrastruktury medycyny nuklearnej wiąże się również z możliwością stosowania nowych metod leczenia onkologicznego. Jedną z nich jest terapia radioligandowa, wykorzystywana w określonych nowotworach, w tym w wybranych postaciach zaawansowanego raka prostaty.
Czytaj więcej Terapia radioligandowa w raku prostaty – czy to przyszłość leczenia tego nowotworu? WIDEO
Prof. Marek Dedecjus: Terapia radioligandowa — precyzyjna broń nowej generacji w onkologii
Postęp w leczeniu raka prostaty– czy system ochrony zdrowia nadąża? WIDEO
Metoda polega na podaniu radiofarmaceutyku zawierającego cząsteczkę rozpoznającą określony cel molekularny oraz radionuklid emitujący promieniowanie. W leczeniu części pacjentów z rakiem prostaty zastosowanie znajdują związki ukierunkowane na antygen PSMA, obecny na komórkach wielu guzów tego nowotworu. Terapia radioligandowa jest elementem rozwoju teranostyki, łączącej diagnostykę molekularną z leczeniem dobieranym na podstawie cech biologicznych nowotworu. Jej stosowanie wymaga odpowiedniej kwalifikacji pacjenta, dostępności diagnostyki oraz zaplecza medycyny nuklearnej spełniającego wymagania dotyczące postępowania z radiofarmaceutykami. W Polsce trwają starania o poszerzenie publicznego finansowania nowoczesnych terapii radioligandowych. O postęp w tym zakresie pytano Ministerstwo Zdrowia podczas prac sejmowej Podkomisji Stałej ds. Onkologii.
O szybszy dostęp do nowych terapii radioligandowych zabiega także Polskie Towarzystwo Medycyny Nuklearnej. Prof. Rafał Czepczyński wskazywał, że odpowiednie leczenie jest już finansowane w części państw Europy Środkowo-Wschodniej, między innymi w Czechach i na Węgrzech. Podkreślał jednocześnie, że w Polsce oczekiwane są rozstrzygnięcia dotyczące finansowania terapii.
Odrębny problem stanowi wprowadzanie do koszyka świadczeń nowych procedur zabiegowych, w tym metod ablacyjnych wykorzystujących energię mikrofalową. Takie technologie mogą znajdować zastosowanie w określonych wskazaniach onkologicznych, ale ich finansowanie podlega innym zasadom niż refundacja produktów leczniczych. W zależności od rodzaju procedury konieczne może być przeprowadzenie oceny świadczenia zdrowotnego, między innymi z udziałem Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Nowoczesna terapia wymaga więc zarówno dostępności odpowiedniej technologii i wyspecjalizowanego ośrodka, jak i określenia zasad jej finansowania. Dotyczy to szczególnie metod, których zastosowanie zależy od wcześniejszej diagnostyki molekularnej lub obrazowej.
Kadry i finansowanie leczenia po zakończeniu inwestycji
Rozbudowa infrastruktury onkologicznej zwiększa również zapotrzebowanie na wykwalifikowany personel. Nowoczesne urządzenia diagnostyczne i terapeutyczne wymagają odpowiednio przygotowanych lekarzy, pielęgniarek, elektroradiologów, fizyków medycznych i innych specjalistów. W części dziedzin konieczne jest także stworzenie nowych zespołów zabiegowych oraz rozwój współpracy między oddziałami i pracowniami. Na problem niedoboru kadr zwróciła uwagę Paulina Gadomska z Fundacji Onkologicznej Alivia. Postulowała uwzględnienie rozwoju personelu medycznego w działaniach finansowanych ze środków publicznych, wskazując na trudności kadrowe w poszczególnych obszarach onkologii.
Ministerstwo Zdrowia przypomina, że dziedziny onkologiczne należą do specjalizacji priorytetowych, a rozwój kadr jest jednym z elementów Narodowej Strategii Onkologicznej. Dostępne są miejsca specjalizacyjne i mechanizmy zachęcające lekarzy do wyboru określonych dziedzin. Problemem pozostaje jednak liczba osób podejmujących kształcenie oraz rozmieszczenie specjalistów w poszczególnych regionach i placówkach. Z kolei w przypadku radiologii interwencyjnej niedobory kadrowe łączą się z koniecznością rozwoju odpowiednich programów szkoleniowych i stworzenia warunków do regularnego wykonywania specjalistycznych procedur. W medycynie nuklearnej obok lekarzy potrzebni są eksperci przygotowani do obsługi aparatury, pracy z radiofarmaceutykami i prowadzenia procedur zgodnie z wymaganiami ochrony radiologicznej.
Inwestycje realizowane z KPO mają przede wszystkim charakter infrastrukturalny. Nie zastępują bieżącego finansowania działalności medycznej, obejmującego wynagrodzenia, materiały, leki, serwis urządzeń oraz koszty wykonywania badań i zabiegów. Zwiększenie możliwości technicznych szpitala musi więc zostać uwzględnione w organizacji i finansowaniu pracy placówki.
Przykłady przedstawione przez środowisko medycyny nuklearnej dotyczą bezpośrednio tego problemu. Pracownia wyposażona w aparat PET/CT może być zdolna do wykonania większej liczby badań, ale ich realizacja zależy od warunków rozliczania świadczeń przez NFZ. W radiologii interwencyjnej z kolei dostępność technologii musi być powiązana z odpowiednią liczbą wyszkolonych specjalistów i organizacją zabiegów. Podobne zależności występują przy nowych terapiach wymagających wyspecjalizowanej infrastruktury oraz finansowania produktów leczniczych.
W nadchodzących miesiącach istotne będą dane dotyczące stopnia wykorzystania aparatury zakupionej z KPO i innych źródeł, liczby wykonywanych procedur, dostępności personelu oraz czasu oczekiwania pacjentów. Pozwolą one ocenić, w jakim zakresie inwestycje wpływają na dostępność opieki onkologicznej, a gdzie nadal występują ograniczenia wynikające z organizacji i finansowania świadczeń.
Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało rozmowy z NFZ dotyczące badań kontrolnych PET. Równocześnie od stycznia 2027 roku obowiązkowa stanie się elektroniczna karta DiLO, której wdrożenie ma ujednolicić planową ścieżkę onkologiczną. Pozostają również postulaty środowiska radiologii interwencyjnej związane z rozwojem wyspecjalizowanych pracowni oraz sprawy refundacji nowych terapii.
Inwestycje z KPO i pozostałych programów publicznych zwiększają możliwości techniczne placówek onkologicznych. Nowoczesna aparatura pozwala rozwijać diagnostykę obrazową, radioterapię i zabiegi małoinwazyjne. Dostęp do konkretnych badań i terapii zależy jednak od wskazań medycznych, organizacji pracy szpitala i zasad finansowania świadczeń przez NFZ.
Szczególnie istotnym problemem pozostają badania PET wykonywane w trakcie leczenia. Eksperci wskazują, że część placówek ogranicza świadczenia ponadlimitowe, co może wydłużać czas oczekiwania. Pacjent wymagający takiego badania powinien uzgodnić z lekarzem prowadzącym jego termin i możliwości wykonania w ramach NFZ.
Od 1 stycznia 2027 roku karta DiLO będzie wystawiana wyłącznie elektronicznie. Pacjenci zyskają łatwiejszy dostęp do informacji o przebiegu diagnostyki i leczenia, a placówki będą mogły sprawniej przekazywać dokumentację.
Ile pieniędzy z KPO przeznaczono na onkologię? Na modernizację infrastruktury szpitali należących do Krajowej Sieci Onkologicznej przeznaczono około 5,2 mld zł. Finansowanie obejmuje aparaturę medyczną, modernizację pomieszczeń i rozbudowę zaplecza diagnostyczno-terapeutycznego.
Ile szpitali otrzymało dofinansowanie z KPO? W marcu 2025 roku do wsparcia rekomendowano 102 przedsięwzięcia. Według informacji Ministerstwa Zdrowia przedstawionej w październiku 2026 roku realizowanych jest 97 projektów.
Dlaczego pacjenci onkologiczni czekają na badania PET? Jedną z przyczyn są ograniczenia finansowania świadczeń. Według Polskiego Towarzystwa Medycyny Nuklearnej część placówek ogranicza wykonywanie badań ponad przyznane limity. Na terminy wpływają także możliwości kadrowe i organizacyjne pracowni.
Czy badania PET będą nielimitowane od 2027 roku? Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że obowiązkowa elektroniczna karta DiLO ma zwiększyć liczbę pacjentów korzystających z nielimitowanej diagnostyki w ramach szybkiej ścieżki onkologicznej. Nie ogłoszono natomiast zniesienia wszystkich ograniczeń dotyczących badań kontrolnych wykonywanych podczas leczenia.
Czym jest radiologia interwencyjna? To dziedzina medycyny obejmująca małoinwazyjne procedury wykonywane pod kontrolą badań obrazowych. W onkologii stosuje się ją między innymi w biopsjach, ablacji wybranych guzów oraz zabiegach wewnątrznaczyniowych.
Czy terapia radioligandowa jest dostępna dla pacjentów z rakiem prostaty? Dostępność zależy od konkretnego produktu leczniczego, wskazania i warunków refundacyjnych. Podczas posiedzenia podkomisji eksperci informowali o trwających staraniach dotyczących finansowania nowych terapii radioligandowych.
Co zmieni elektroniczna karta DiLO? Ułatwi przekazywanie dokumentacji między uprawnionymi placówkami i zapewni pacjentowi dostęp do informacji o harmonogramie diagnostyki i leczenia oraz koordynatorze opieki.
Rozpatrzenie informacji na temat inwestycji w system opieki onkologicznej ze środków pochodzących z Krajowego Planu Odbudowy oraz innych źródeł – przedstawia Minister Zdrowia
KPO w ochronie zdrowia – jak miliardowe inwestycje modernizują szpitale?
Teranostyka w leczeniu nowotworów – dostęp do radioligandów i diagnostyki molekularnej
Radioligandy w raku prostaty – możliwości leczenia zaawansowanej choroby
Centrum Wiedzy o Raku Piersi – badania, leczenie i ścieżka pacjentki
• Artykuł zaktualizowano:









Zostaw odpowiedź