Mammografia to obrazowe badanie rentgenowskie piersi, które pozwala uwidocznić zmiany o charakterze nowotworowym, mikrozwapnienia czy guzki o wielkości kilku milimetrów. W odróżnieniu od badania palpacyjnego, które wykrywa guzki o średnicy powyżej 1–2 cm, mammografia umożliwia rozpoznanie zmian znacznie wcześniej, zanim staną się one klinicznie widoczne.
Mammografia – co to za badanie i dlaczego jest tak ważne
To właśnie dzięki badaniom przesiewowym – w tym mammografii – odnotowano w ostatnich dekadach spadek umieralności z powodu raka piersi w krajach, które konsekwentnie prowadzą programy profilaktyczne. W Polsce od 2007 roku działa Populacyjny Program Wczesnego Wykrywania Raka Piersi finansowany przez NFZ.
Dla kogo przeznaczone jest badanie mammograficzne
W jakim wieku warto rozpocząć badanie profilaktyczne – mammografię?
Zgodnie z zaleceniami Ministerstwa Zdrowia oraz Polskiego Towarzystwa Onkologicznego:
– kobiety w wieku 50–69 lat mogą wykonywać bezpłatną mammografię co 2 lata w ramach programu profilaktycznego NFZ, bez skierowania,
– kobiety z grupy podwyższonego ryzyka (np. z obciążeniem rodzinnym rakiem piersi lub mutacjami BRCA1/BRCA2) powinny rozpocząć badania wcześniej – już około 40. roku życia – i wykonywać je częściej, co 12 miesięcy, po konsultacji z lekarzem onkologiem lub ginekologiem.
Czy potrzebne jest skierowanie na mammografię?
W programie profilaktycznym NFZ – nie. Kobiety w wieku 50–69 lat mogą zgłosić się bezpośrednio do pracowni mammograficznej mającej kontrakt z NFZ.
W przypadku innych wskazań medycznych (np. młodszy wiek, objawy kliniczne, kontrola po leczeniu) – skierowanie wystawia lekarz POZ lub specjalista.
Jak zdobyć skierowanie, jeśli nie obejmuje mnie program NFZ?
Skierowanie można uzyskać od:
– lekarza rodzinnego (POZ),
– ginekologa,
– onkologa.
Warto podkreślić, że prywatne pracownie diagnostyczne oferują możliwość wykonania mammografii odpłatnie, bez skierowania.
Mammografia a inne metody diagnostyczne
USG piersi nie zastępuje mammografii, lecz ją uzupełnia – szczególnie u kobiet młodszych (poniżej 40. roku życia) i u pacjentek z gęstą strukturą gruczołu piersiowego, gdzie tkanka tłuszczowa jest mniej obecna.
Rezonans magnetyczny (MRI) piersi wykonuje się u kobiet z wysokim ryzykiem genetycznym lub w przypadkach niejednoznacznych wyników mammografii i USG.
Kobiety z implantami piersi również mogą mieć wykonywaną mammografię – badanie jest wówczas realizowane w specjalnych projekcjach, a technik radiologii medycznej dostosowuje procedurę, aby zachować bezpieczeństwo implantu.
Jak wygląda badanie i czy mammografia boli
Mammografia trwa zaledwie kilka minut. Każda pierś jest umieszczana pomiędzy dwiema płytami aparatu rentgenowskiego, które lekko ją uciskają. Ten ucisk jest konieczny, ponieważ: pozwala uzyskać lepszy obraz o wysokiej rozdzielczości, zmniejsza dawkę promieniowania, unieruchamia pierś, zapobiegając rozmyciu obrazu.
Uczucie dyskomfortu lub krótkotrwałego bólu może wystąpić, ale zwykle trwa zaledwie kilka sekund. Aby ograniczyć ból, warto zaplanować badanie na pierwszą połowę cyklu miesiączkowego (dni 5–12), gdy piersi są mniej tkliwe.
Jak przygotować się do badania – do mammografii
Mammografia nie wymaga specjalnego przygotowania, jednak warto pamiętać o kilku zasadach. W dniu badania nie używaj dezodorantów, pudrów, balsamów ani perfum w okolicy pach i klatki piersiowej – mogą one tworzyć artefakty na zdjęciach rentgenowskich. Przynieś poprzednie wyniki badań obrazowych piersi (mammografia, USG) – umożliwią porównanie i ocenę dynamiki zmian. Załóż wygodną odzież – najlepiej dwuczęściową (łatwiej odsłonić górną część ciała).
Bezpieczeństwo mammografii
Mammografia jest badaniem całkowicie bezpiecznym. Dawka promieniowania używana do wykonania dwóch projekcji każdej piersi jest niewielka (ok. 0,4 mSv), co odpowiada mniej więcej dwóm tygodniom naturalnego promieniowania tła. Przeciwwskazania:
– ciąża (zwłaszcza jej pierwszy trymestr),
– ciężkie infekcje piersi,
– świeże zabiegi chirurgiczne w obrębie gruczołu.
Wyniki badania – co oznaczają i kiedy je otrzymasz
Wynik mammografii dostępny jest zwykle w ciągu kilku dni roboczych. Zawiera opis oraz ocenę w skali BI-RADS (Breast Imaging-Reporting and Data System), stosowaną na całym świecie.
BI-RADS 1–2 – obraz prawidłowy, brak cech nowotworu,
BI-RADS 3 – zmiana najprawdopodobniej łagodna, zalecana kontrola,
BI-RADS 4–5 – podejrzenie nowotworu, konieczna dalsza diagnostyka (USG, biopsja).
Jeśli wynik jest niejednoznaczny, lekarz radiolog zaleci dodatkowe projekcje lub badania uzupełniające. Wszystkie wyniki warto przechowywać, aby umożliwić porównanie z kolejnymi badaniami.
Profilaktyka raka piersi – co jeszcze możesz zrobić
Wykonuj samobadanie piersi raz w miesiącu, najlepiej w 7–10 dniu cyklu.
Zgłaszaj się do lekarza, jeśli zauważysz: guzki, zgrubienia, wciągnięcie skóry lub brodawki, wydzielinę z brodawki, asymetrię piersi lub zaczerwienienie.
Pamiętaj, że czynniki ryzyka to m.in. wiek powyżej 50 lat, dodatni wywiad rodzinny, mutacje BRCA1/2, otyłość, długotrwała hormonalna terapia zastępcza i niska aktywność fizyczna.
Po 40. roku życia rozważ konsultację onkologiczną w celu indywidualnej oceny ryzyka.
Często zadawane pytania
W jakim wieku powinnam zacząć regularnie wykonywać mammografię?
Od 50. roku życia – co 2 lata w ramach programu NFZ. W przypadku obciążenia rodzinnego – wcześniej, po konsultacji z lekarzem.
Czy mammografia boli?
Może powodować chwilowy dyskomfort, ale jest krótkotrwały. Pomaga zaplanowanie badania na pierwszą połowę cyklu miesiączkowego.
Czy muszę mieć skierowanie?
Nie, jeśli jesteś w wieku 50–69 lat i korzystasz z programu profilaktycznego NFZ. W innych przypadkach skierowanie wystawia lekarz POZ lub ginekolog.
Czy USG piersi zastępuje mammografię?
Nie. USG jest badaniem uzupełniającym, szczególnie przy gęstej budowie piersi lub u młodszych kobiet.
Czy mammografia jest bezpieczna?
Tak. Dawka promieniowania jest niska i nie stanowi zagrożenia dla zdrowia.
Mam implanty piersi – czy mogę wykonać badanie?
Tak, ale należy poinformować o tym personel pracowni. Zdjęcia wykonywane są w specjalnych projekcjach.
Kiedy otrzymam wynik?
Najczęściej w ciągu kilku dni. Wynik zawiera opis oraz ocenę w skali BI-RADS.
Kiedy mammografia a kiedy USG? Rak piersi – profilaktyka, badania i nowoczesna diagnostyka