Kompleksowa opieka nad dorosłymi leczonymi chirurgicznie z powodu otyłości powinna zostać włączona do wykazu świadczeń gwarantowanych – wynika z rekomendacji Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji z 13 lipca 2026 roku. Model miałby połączyć przygotowanie do operacji bariatrycznej, leczenie szpitalne, monitorowanie po zabiegu oraz rehabilitację w jedną skoordynowaną ścieżkę terapeutyczną.
AOTMiT zastrzega jednak, że świadczenie powinno zostać wdrożone przede wszystkim dla dorosłych z otyłością olbrzymią, czyli BMI wynoszącym co najmniej 40 kg/m², oraz dla osób z BMI od 35 do 40 kg/m², u których zmniejszenie masy ciała po operacji może poprawić przebieg chorób współistniejących. Agencja nie rekomenduje obecnie powszechnego rozszerzenia programu na pacjentów z otyłością I stopnia i BMI od 30 do 34,9 kg/m².
Od pilotażu KOS-BAR do stałego świadczenia
Oceniany model został opracowany na podstawie doświadczeń programu pilotażowego KOS-BAR, który obejmował kompleksową opieką osoby leczone z powodu otyłości olbrzymiej. Udzielanie świadczeń w ramach pilotażu zakończyło się 30 czerwca 2026 roku, natomiast jego ewaluację przewidziano do końca września.
Rekomendacja AOTMiT nie dotyczy wprowadzenia nowego rodzaju operacji ani nowych procedur medycznych. Jej istotą jest uporządkowanie i połączenie świadczeń już finansowanych w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, leczenia szpitalnego oraz rehabilitacji leczniczej. Pacjent miałby przechodzić przez kolejne etapy leczenia zgodnie z indywidualnym planem, a za współpracę pomiędzy poszczególnymi częściami systemu odpowiadałby zespół wielodyscyplinarny i koordynatorzy.
Do tej pory chirurgiczne leczenie otyłości mogło być finansowane przez NFZ również poza programem KOS-BAR. Standardowy model nie zawsze zapewniał jednak tak rozbudowane przygotowanie przedoperacyjne, koordynację konsultacji, rehabilitację i długoterminowe monitorowanie po operacji. Proponowane rozwiązanie ma objąć cały proces terapeutyczny, a nie wyłącznie sam pobyt w szpitalu i wykonanie zabiegu.
Kto miałby zostać objęty kompleksową opieką
Prezes AOTMiT rekomenduje zachowanie kryteriów zbliżonych do stosowanych w pilotażu KOS-BAR oraz w finansowanym ze środków publicznych świadczeniu „Chirurgiczne leczenie otyłości”. Oznacza to objęcie kompleksowym modelem dorosłych:
z BMI wynoszącym co najmniej 40 kg/m² albo z BMI od 35 do 40 kg/m², jeśli występują choroby towarzyszące, których przebieg może poprawić się lub ulec remisji wskutek chirurgicznie wywołanej redukcji masy ciała.
W projekcie przekazanym do oceny populacja była szersza i obejmowała także wybrane osoby z BMI od 30 do 34,9 kg/m², u których operacja mogłaby korzystnie wpłynąć na co najmniej jedną chorobę związaną z otyłością. Wśród wymienionych schorzeń znalazły się między innymi cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze oraz obturacyjny bezdech senny.
AOTMiT uznała jednak, że dostępne dowody naukowe, doświadczenia z programu pilotażowego i większość analizowanych wytycznych nie dają obecnie wystarczających podstaw do objęcia tak szerokiej grupy pacjentów świadczeniem gwarantowanym. Kwalifikacja osób z BMI od 30 do 34,9 kg/m² może być rozważana w szczególnych sytuacjach klinicznych, zwłaszcza przy istotnych zaburzeniach metabolicznych, ale powinna opierać się na indywidualnej ocenie.
Agencja wskazuje również na konsekwencje organizacyjne ewentualnego rozszerzenia kryteriów. Znaczny wzrost liczby osób kierowanych do chirurgicznego leczenia otyłości mógłby ograniczyć dostęp pacjentów z najwyższym BMI i największym ryzykiem zdrowotnym. Przy ograniczonej liczbie wyspecjalizowanych zespołów i ośrodków oznaczałoby to ryzyko wydłużenia kolejek.
Jak miałaby wyglądać ścieżka leczenia
Kompleksowy model został podzielony na trzy powiązane ze sobą części: ambulatoryjną opiekę specjalistyczną, leczenie szpitalne i rehabilitację. Każdy z tych modułów odpowiada za inny etap leczenia, ale wszystkie powinny działać zgodnie z jednym planem terapeutycznym.
Etap ambulatoryjny ma obejmować kwalifikację do zabiegu, diagnostykę, przygotowanie przedoperacyjne i późniejsze kontrole. Pacjent miałby otrzymać dostęp nie tylko do konsultacji chirurgicznej, lecz także do wsparcia dietetycznego, psychologicznego i fizjoterapeutycznego. W zależności od sytuacji klinicznej wykonywany byłby szeroki zakres badań laboratoryjnych, obrazowych, endoskopowych i czynnościowych.
Na tym etapie zespół ustalałby indywidualny plan diagnostyczno-terapeutyczny. Jeżeli pacjent nie zostałby zakwalifikowany do operacji, odmowa powinna zostać uzasadniona. Po zabiegu opieka ambulatoryjna miałaby obejmować kontrolowanie wyników leczenia, stanu odżywienia, parametrów metabolicznych i sposobu żywienia.
Moduł szpitalny rozpoczynałby się po zakończeniu przygotowania i potwierdzeniu, że pacjent jest gotowy do operacji. W szpitalu następowałaby weryfikacja wyników badań, uzupełnienie niezbędnej diagnostyki i wykonanie jednej z przewidzianych operacji bariatrycznych.
Ośrodek realizujący leczenie szpitalne miałby jednocześnie pełnić funkcję centrum organizacyjnego. Wielodyscyplinarny zespół wraz z koordynatorem merytorycznym i organizacyjnym odpowiadałby za prowadzenie planu leczenia, współpracę z poradniami i placówkami rehabilitacyjnymi oraz wymianę dokumentacji. Po hospitalizacji pacjent otrzymywałby pisemne podsumowanie leczenia i zalecenia stanowiące podstawę dalszej opieki.
Rehabilitacja zgodnie z indywidualnymi wskazaniami
Rehabilitacja nie byłaby obowiązkowa dla wszystkich operowanych pacjentów. Do tego modułu kierowane miałyby być osoby z ograniczeniami funkcjonalnymi, zmniejszoną wydolnością fizyczną, dolegliwościami ze strony narządu ruchu albo wymagające usprawniania po zabiegu. Świadczenia mogłyby być realizowane ambulatoryjnie, w ośrodku lub na oddziale dziennym. Ich zakres i częstotliwość powinny wynikać z indywidualnego planu. Brak wskazań do rehabilitacji lub nierealizowanie tego etapu nie mogłyby stanowić podstawy do odmowy leczenia operacyjnego ani do przerwania dalszego monitorowania.
W rekomendacji zwrócono uwagę, że aktywność fizyczna po operacji może wspierać poprawę wydolności, jakości życia i redukcję masy ciała. Jednocześnie szczegółowy zakres rehabilitacji wymaga doprecyzowania. AOTMiT wskazała także możliwość wykorzystania telerehabilitacji jako uzupełnienia opieki stacjonarnej, szczególnie tam, gdzie dojazd do ośrodka lub regularny udział w zajęciach jest utrudniony.
Wyniki pilotażu KOS-BAR
Z danych sprawozdawczo-rozliczeniowych NFZ wynika, że w latach 2021–2025 ze świadczeń programu KOS-BAR skorzystało około 10 tys. pacjentów. W samym 2025 roku z modułu leczenia zabiegowego, obejmującego również wizytę kontrolną, skorzystały 1994 osoby. W tym samym roku w standardowej grupie rozliczeniowej „F14 chirurgiczne leczenie otyłości” wykazano 7490 pacjentów. Częściowe wyniki pilotażu sugerują możliwość osiągania korzystnych rezultatów klinicznych. W zależności od ośrodka średnia redukcja masy ciała wynosiła od 22 do 35 proc., natomiast utrata nadmiernej masy ciała – od 41 do 68 proc. Remisję cukrzycy raportowano u 3–51 proc. pacjentów. Poprawę w zakresie obturacyjnego bezdechu sennego odnotowywano u maksymalnie 30 proc. osób, u których wcześniej rozpoznano tę chorobę.
AOTMiT podkreśla, że wyniki należy interpretować ostrożnie. Pomiędzy ośrodkami występowały znaczne różnice, a poszczególne grupy pacjentów nie były jednorodne. Ocena dotyczyła ponadto przede wszystkim sposobu organizacji opieki, dlatego Agencja nie przeprowadziła odrębnej analizy skuteczności i bezpieczeństwa poszczególnych procedur wchodzących w skład leczenia.
Otyłość olbrzymia dotyczy około 300 tys. osób w Polsce
Otyłość jest przewlekłą i nawracającą chorobą o wieloczynnikowych przyczynach. Wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powikłań metabolicznych, sercowo-naczyniowych, oddechowych i funkcjonalnych. Otyłość olbrzymia, definiowana jako BMI wynoszące co najmniej 40 kg/m², oznacza szczególnie wysokie ryzyko chorób współistniejących, obniżenia jakości życia i przedwczesnego zgonu.
Według danych przywołanych w rekomendacji w Polsce około 300 tys. osób ma BMI wynoszące co najmniej 40 kg/m². BMI na poziomie co najmniej 35 kg/m² występuje natomiast u ponad 1,5 mln osób. Skala problemu oznacza, że sposób organizacji leczenia może mieć znaczenie nie tylko dla poszczególnych pacjentów, lecz także dla dostępności świadczeń i budżetu publicznego.
POZ – co może zrobić lekarz, pielęgniarka i położna dla pacjenta?
Opieka koordynowana w POZ – jakie badania i konsultacje przysługują pacjentowi?
Ile może kosztować nowy model
AOTMiT oszacowała, że wprowadzenie kompleksowej opieki jako świadczenia gwarantowanego zwiększyłoby wydatki płatnika publicznego o około 30 mln zł rocznie. W pierwszym roku wzrost kosztów miałby wynieść około 29,88 mln zł, w drugim – 31,99 mln zł, a w trzecim – 34,10 mln zł.
W analizie przyjęto, że liczba osób włączanych do diagnostyki i przygotowania przedoperacyjnego wyniesie kolejno około 15 995, 17 169 i 18 341 pacjentów. Około 84 proc. całej analizowanej populacji miałoby zostać objęte modelem kompleksowym.
Inne wartości przedstawił NFZ. Z opinii Prezesa Funduszu wynika, że całkowity koszt funkcjonowania modelu mógłby wynosić od 76,6 mln zł przy 19 realizatorach do około 116,9 mln zł przy 29 ośrodkach. Kwoty te nie oznaczają wyłącznie dodatkowych wydatków, lecz całkowity koszt realizacji nowej organizacji świadczeń w przyjętych wariantach.
Agencja zaznacza, że prognozy są obarczone znaczną niepewnością. Nie jest jeszcze znana ostateczna liczba realizatorów, tempo wdrażania świadczenia ani docelowy sposób finansowania koordynacji. Nie rozstrzygnięto również, czy w przyszłym modelu zostaną zachowane mechanizmy premiowania ośrodków za osiągane efekty leczenia.
Model wymaga dalszego doprecyzowania
Pozytywna rekomendacja nie oznacza, że wszystkie elementy projektu zostały zaakceptowane bez zastrzeżeń. AOTMiT wskazała na potrzebę dokładnego określenia, w jaki sposób poradnia chirurgii ogólnej ma zapewnić konsultacje dietetyczne, psychologiczne i fizjoterapeutyczne. Zakres planowanych świadczeń jest szerszy niż standardowa porada chirurgiczna, co może powodować problemy z ich kontraktowaniem i rozliczaniem.
Doprecyzowania wymaga także diagnostyka zaburzeń oddychania podczas snu. W projekcie przewidziano kwalifikację do polisomnografii z wykorzystaniem kwestionariusza STOP-BANG, jednak polisomnografia jest obecnie świadczeniem związanym z leczeniem szpitalnym, a nie ambulatoryjną opieką specjalistyczną. Konieczne będzie zatem wskazanie, który moduł ma odpowiadać za wykonanie i finansowanie tego badania.
Agencja zwróciła również uwagę na niejasny podział odpowiedzialności pomiędzy koordynatorami, poradnią, szpitalem i rehabilitacją. Część wskaźników jakości przypisano ośrodkowi szpitalnemu, mimo że na końcowy wynik leczenia wpływają także działania realizowane przed operacją i po wypisie. Zdaniem AOTMiT należy jednoznacznie wskazać podmiot odpowiedzialny za zarządzanie całą ścieżką pacjenta.
Konieczny system monitorowania wyników
Wdrożeniu świadczenia powinien towarzyszyć system monitorowania, który pozwoli ocenić zarówno dostępność opieki, jak i jej efekty. Analizowane miałyby być między innymi liczba pacjentów, koszty, uczestnictwo w rehabilitacji, wyniki kliniczne i wskaźniki jakości. Takie rozwiązanie ma szczególne znaczenie, ponieważ kompleksowa opieka bariatryczna nie kończy się wraz z operacją. Pacjent wymaga długoterminowego monitorowania masy ciała, stanu odżywienia, ewentualnych niedoborów, aktywności fizycznej i przebiegu chorób współistniejących. W analizowanych przez AOTMiT wytycznych międzynarodowych właśnie wielodyscyplinarność, doświadczenie ośrodka i opieka pooperacyjna należały do najczęściej podkreślanych elementów właściwego leczenia.
Rekomendacja Prezesa AOTMiT jest ważnym etapem prac nad przekształceniem doświadczeń pilotażu KOS-BAR w powszechnie dostępne świadczenie gwarantowane. Nie oznacza jednak, że nowy model już obowiązuje. Ostateczne decyzje dotyczące jego wprowadzenia, kryteriów, finansowania oraz warunków realizacji należą do Ministra Zdrowia i płatnika publicznego.
Co to oznacza dla pacjenta?
Pozytywna rekomendacja AOTMiT otwiera drogę do wprowadzenia stałej, finansowanej przez NFZ kompleksowej opieki nad osobami przygotowywanymi do chirurgicznego leczenia otyłości. Pacjent spełniający kryteria mógłby zostać objęty jedną skoordynowaną ścieżką obejmującą diagnostykę, konsultacje specjalistyczne, operację, kontrole i – w razie wskazań – rehabilitację.
Na obecnym etapie nie jest to jednak równoznaczne z automatycznym uruchomieniem nowego świadczenia. Nie ustalono jeszcze ostatecznych zasad kontraktowania, listy realizatorów ani terminu wdrożenia. AOTMiT rekomenduje ponadto, aby w pierwszej kolejności program obejmował osoby z BMI co najmniej 40 kg/m² oraz wybranych pacjentów z BMI od 35 do 40 kg/m² i chorobami współistniejącymi. Osoby z BMI od 30 do 34,9 kg/m² nie zostały wskazane jako grupa, która powinna zostać obecnie powszechnie włączona do świadczenia.
KOS-BAR w Polsce – co dalej z kompleksową opieką nad pacjentami z otyłością?
Prof. Mariusz Wyleżoł o koordynowanej opiece nad pacjentem bariatrycznym w Polsce
Czy AOTMiT zdecydowała o uruchomieniu nowego programu leczenia otyłości?
Nie. AOTMiT wydała pozytywną rekomendację dotyczącą zakwalifikowania kompleksowej opieki bariatrycznej jako świadczenia gwarantowanego. Ostateczna decyzja o wdrożeniu, finansowaniu i warunkach realizacji należy do odpowiednich instytucji odpowiedzialnych za organizację systemu ochrony zdrowia.
Kto miałby zostać objęty kompleksową opieką bariatryczną?
Według rekomendacji przede wszystkim dorośli z BMI wynoszącym co najmniej 40 kg/m² oraz osoby z BMI od 35 do 40 kg/m², jeśli mają choroby współistniejące, których przebieg może poprawić się po chirurgicznej redukcji masy ciała.
Czy osoba z BMI poniżej 35 kg/m² zostanie zakwalifikowana?
AOTMiT nie rekomenduje obecnie powszechnego objęcia świadczeniem osób z BMI od 30 do 34,9 kg/m². Kwalifikacja może być rozważana w szczególnych sytuacjach klinicznych, zwłaszcza przy istotnych zaburzeniach metabolicznych, ale powinna mieć charakter indywidualny.
Czy kompleksowa opieka oznacza wyłącznie operację bariatryczną?
Nie. Model ma obejmować kwalifikację, badania, przygotowanie do zabiegu, konsultacje wielodyscyplinarne, leczenie operacyjne, monitorowanie po wypisie i rehabilitację prowadzoną zgodnie ze wskazaniami.
Czy rehabilitacja będzie obowiązkowa?
Nie dla każdego pacjenta. Rehabilitacja ma być uruchamiana na podstawie indywidualnych wskazań, na przykład przy ograniczonej sprawności, obniżonej wydolności lub problemach ze strony narządu ruchu.
Czy pacjent będzie objęty kontrolą po operacji?
Takie jest założenie ocenianego modelu. Kontrole mają obejmować między innymi efekty leczenia, stan odżywienia, parametry metaboliczne i postępowanie żywieniowe. Opieka ma mieć charakter długoterminowy.
Czy wiadomo, w których szpitalach świadczenie będzie dostępne?
Nie. Rekomendacja nie zawiera ostatecznej listy ośrodków realizujących świadczenie. Liczba placówek, zasady kontraktowania oraz termin rozpoczęcia programu wymagają kolejnych decyzji.
Rekomendacja nr 93/2026 z dnia 13 lipca 2026 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji w sprawie oceny zasadności zakwalifikowania kompleksowej opieki specjalistycznej nad pacjentami leczonymi z powodu otyłości olbrzymiej jako świadczeń gwarantowanych z zakresów ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, leczenia szpitalnego oraz rehabilitacji leczniczej
Leczenie choroby otyłościowej – dlaczego potrzebne jest biologiczne i systemowe podejście?
KOS-BAR dla chorych na otyłość olbrzymią – czy program zostanie przywrócony?
• Artykuł zaktualizowano:
