Międzynarodowe badanie NordICC pokazuje, że już samo zaproszenie na jednorazową kolonoskopię przesiewową może zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jelita grubego. Po 13 latach obserwacji ryzyko rozwoju nowotworu było niższe o 19 proc. w grupie objętej screeningiem. Wyniki opublikowano na łamach prestiżowego czasopisma „The Lancet”. Pierwszym autorem publikacji jest prof. Michał F. Kamiński z Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – PIB.
Badanie prowadzone w trzech krajach
NordICC należy do największych i najważniejszych badań oceniających skuteczność kolonoskopii w profilaktyce raka jelita grubego. Projekt objął 84 583 kobiety i mężczyzn w wieku od 55 do 64 lat z Polski, Norwegii i Szwecji. Uczestników losowo podzielono na dwie grupy. Jedna otrzymała zaproszenie na jednorazową kolonoskopię przesiewową, druga nie została objęta takim zaproszeniem i stanowiła grupę porównawczą.
Badacze analizowali następnie dane z krajowych rejestrów nowotworów i zgonów. Sprawdzano, u ilu osób rozpoznano raka jelita grubego oraz ile osób zmarło z powodu tego nowotworu w ciągu kolejnych 13 lat obserwacji.
Jak podkreślają autorzy, badanie miało odzwierciedlać rzeczywiste działanie populacyjnych programów profilaktycznych. Nie wykonywano kolonoskopii wszystkim uczestnikom, lecz oceniano efekt samego zaproszenia do udziału w badaniu przesiewowym.
Kolonoskopia i jej rola w profilaktyce
Rak jelita grubego pozostaje jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów na świecie. Każdego roku rozpoznaje się blisko 2 mln nowych przypadków tej choroby, z czego około 20 tys. w Polsce. Znaczenie badań przesiewowych polega na możliwości wykrycia zmian nowotworowych na wczesnym etapie lub usunięcia polipów, które mogą przekształcić się w raka.
„Kolonoskopia jest badaniem wyjątkowym, ponieważ może działać na dwóch poziomach. Pozwala wykryć raka jelita grubego, ale może też zapobiec jego rozwojowi, jeśli podczas badania usuniemy polipy, z których w przyszłości mógłby powstać nowotwór” – podkreśla prof. Michał Kamiński, kierownik Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej NIO i pierwszy autor publikacji.
Mniej zachorowań po 13 latach obserwacji
Po 13 latach obserwacji rak jelita grubego rozpoznano u 1,46 proc. osób z grupy zaproszonej na kolonoskopię oraz u 1,80 proc. osób z grupy bez zaproszenia. Oznacza to redukcję ryzyka zachorowania o 19 proc. W praktyce różnica przełożyła się na około 3–4 mniej przypadki raka jelita grubego na każde 1000 osób zaproszonych do programu przesiewowego.
Autorzy zwracają uwagę, że efekt był wyraźniejszy wśród osób, które faktycznie wykonały badanie. W analizie obejmującej uczestników poddanych kolonoskopii ryzyko zachorowania było niższe o około 45 proc. w porównaniu z osobami, które badania nie wykonały.
„NordICC pokazuje, że w profilaktyce nie wystarczy zaoferować skutecznego badania. Trzeba jeszcze tak zorganizować program, aby pacjenci rozumieli jego znaczenie i chcieli w nim uczestniczyć. Zgłaszalność jest jednym z kluczowych warunków skuteczności badań przesiewowych” – mówi prof. Michał Kamiński.
Sprawdź: Test FIT czy kolonoskopia? Nowe dane o wykrywaniu raka jelita grubego
Zgłaszalność różniła się między krajami
Na wykonanie kolonoskopii zdecydowało się 42 proc. osób, które otrzymały zaproszenie. Udział uczestników różnił się jednak w zależności od kraju. W Polsce badanie wykonało 33 proc. zaproszonych osób, w Szwecji 39,8 proc., a w Norwegii 60,7 proc. Autorzy badania podkreślają, że skuteczność programów przesiewowych zależy nie tylko od dostępności badań, lecz także od poziomu uczestnictwa populacji.
Różnice obserwowano również w zależności od lokalizacji nowotworu. Korzyść była większa w przypadku nowotworów dalszej części jelita grubego, takich jak esica czy odbytnica, niż nowotworów położonych bliżej początku jelita grubego. Wyraźniejszą redukcję ryzyka zachorowania odnotowano także u mężczyzn.
Co wykazała analiza śmiertelności
Badanie nie wykazało istotnego statystycznie zmniejszenia śmiertelności z powodu raka jelita grubego w całej grupie osób zaproszonych na kolonoskopię. Z powodu nowotworu zmarło 0,41 proc. uczestników z grupy objętej screeningiem oraz 0,47 proc. osób z grupy kontrolnej.
Autorzy publikacji wskazują jednak, że śmiertelność z powodu raka jelita grubego w obu grupach była niższa, niż zakładano na etapie projektowania badania. Mniejsza liczba zgonów utrudniała wykazanie dodatkowego wpływu badań przesiewowych na śmiertelność w analizie statystycznej.
„W badaniu wykazaliśmy istotne zmniejszenie ryzyka zachorowania na raka jelita grubego. Nie wykazaliśmy natomiast istotnego zmniejszenia śmiertelności w całej grupie zaproszonej, ponieważ ryzyko zgonu z powodu tego nowotworu było niższe, niż zakładano na etapie projektowania badania. To ważna informacja przy planowaniu programów przesiewowych” – zaznacza prof. Michał Kamiński.
Dane ważne dla organizacji programów przesiewowych
Wyniki NordICC są analizowane w kontekście organizacji badań przesiewowych w wielu krajach. Badanie dostarcza danych dotyczących skuteczności jednorazowej kolonoskopii wykonywanej w populacji ogólnej i pokazuje znaczenie takich elementów jak zgłaszalność, jakość badania czy sposób organizacji programu.
„Dla nas najważniejsze jest to, aby wyniki badań przekładały się na lepszą organizację profilaktyki. Kolonoskopia może zapobiegać części zachorowań na raka jelita grubego, ale o skuteczności programu decyduje cały system: sposób zapraszania, jakość badania, informacja przekazywana pacjentom i ich gotowość do udziału w przesiewie” – podkreśla prof. Michał Kamiński.
Autorzy publikacji wskazują, że wyniki mogą pomóc w planowaniu przyszłych programów badań przesiewowych i ocenie, które rozwiązania zwiększają skuteczność profilaktyki raka jelita grubego.
Zobacz: Co skuteczniej wykrywa raka jelita grubego? Wyniki szwedzkiego badania SCREESCO
Pytania i odpowiedzi dotyczące badania NordICC
Czym było badanie NordICC?
NordICC to międzynarodowe, randomizowane badanie oceniające skuteczność kolonoskopii przesiewowej w profilaktyce raka jelita grubego.
Ile osób wzięło udział w badaniu?
W badaniu uczestniczyło 84 583 kobiet i mężczyzn w wieku 55–64 lat z Polski, Norwegii i Szwecji.
Jakie były główne wyniki badania?
Po 13 latach obserwacji ryzyko zachorowania na raka jelita grubego było o 19 proc. niższe w grupie zaproszonej na kolonoskopię.
Czy badanie wykazało zmniejszenie śmiertelności?
Nie wykazano istotnego statystycznie zmniejszenia śmiertelności z powodu raka jelita grubego w całej grupie objętej screeningiem.
Ile osób zgłosiło się na kolonoskopię?
Kolonoskopię wykonało 42 proc. osób, które otrzymały zaproszenie.
Dlaczego zgłaszalność ma znaczenie?
Skuteczność programów przesiewowych zależy nie tylko od jakości badania, ale również od liczby osób, które decydują się wziąć w nim udział.
Źródło: Narodowy Instytut Onkologii, The Lancet – Long-term effects of colonoscopy screening on colorectal cancer incidence and mortality: a multicountry, population-based randomised controlled trial Dostęp 12 maja 2026r.
Dr Leszek Kraj: Dlaczego rak dróg żółciowych pozostaje jednym z największych wyzwań onkologii? WIDEO