Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej może zlecić znacznie więcej badań niż podstawowa morfologia, badanie moczu czy pomiar poziomu glukozy. W katalogu świadczeń finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia znajdują się badania laboratoryjne, mikrobiologiczne, hormonalne i obrazowe, a także gastroskopia, kolonoskopia oraz – w określonych sytuacjach – tomografia komputerowa płuc.
Zakres diagnostyki dostępnej w POZ został dodatkowo rozszerzony dzięki opiece koordynowanej. W przychodniach realizujących ten model lekarz rodzinny może kierować między innymi na echo serca, badania metodą Holtera, próbę wysiłkową, diagnostykę chorób tarczycy, biopsję tarczycy czy tomografię tętnic wieńcowych. Nie wszystkie badania są jednak dostępne dla każdego pacjenta i nie każda przychodnia oferuje opiekę koordynowaną.
Najważniejsza zasada pozostaje niezmienna: lekarz zleca badania na podstawie objawów, stanu zdrowia i wskazań medycznych, a nie wyłącznie na życzenie pacjenta. Oficjalny wykaz badań dostępnych w POZ został zaktualizowany przez NFZ 17 marca 2026 roku.
Lekarz POZ może rozpocząć szeroką diagnostykę
Podstawowa opieka zdrowotna jest pierwszym miejscem, do którego pacjent powinien zgłosić się z większością nowych dolegliwości. Lekarz rodzinny przeprowadza wywiad, wykonuje badanie fizykalne i ocenia, czy problem można rozpoznać oraz leczyć na poziomie przychodni. Może następnie zlecić badania laboratoryjne lub obrazowe, rozpocząć leczenie albo wystawić skierowanie do specjalisty lub szpitala. W praktyce oznacza to, że wiele problemów zdrowotnych można zacząć diagnozować bez wcześniejszej konsultacji w poradni specjalistycznej. Dotyczy to między innymi niedokrwistości, zaburzeń gospodarki cukrowej i lipidowej, niektórych chorób tarczycy, zaburzeń pracy wątroby lub nerek, infekcji, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, układu moczowego i układu oddechowego. Lekarz nie ma jednak obowiązku zlecenia wszystkich badań, o które poprosi pacjent. Zgodnie z informacjami Pacjent.gov.pl decyzję podejmuje na podstawie wskazań medycznych. Badania finansowane w ramach POZ wykonuje się przede wszystkim w laboratoriach i pracowniach, z którymi przychodnia ma zawartą umowę.
Badania krwi dostępne u lekarza rodzinnego
Jedną z najczęściej wykorzystywanych grup badań w POZ są badania hematologiczne. Lekarz może zlecić morfologię krwi obwodowej z oznaczeniem liczby płytek, morfologię z rozmazem procentowym, oznaczenie retikulocytów oraz odczyn opadania krwinek czerwonych, czyli OB. Morfologia może być pomocna w rozpoznawaniu między innymi niedokrwistości, infekcji, stanów zapalnych oraz zaburzeń dotyczących krwinek białych i płytek krwi. Sam nieprawidłowy wynik nie przesądza jednak o rozpoznaniu konkretnej choroby. Powinien zostać oceniony łącznie z objawami, wynikami innych badań i ogólnym stanem pacjenta. W przypadku podejrzenia niedoborów lekarz POZ może zlecić oznaczenie żelaza, całkowitej zdolności jego wiązania, czyli TIBC, oraz stężenia transferryny. W rozszerzonym katalogu finansowanym z budżetu diagnostycznego znajdują się również ferrytyna, witamina B12 i kwas foliowy. Pozwala to rozpocząć diagnostykę różnych przyczyn niedokrwistości już na poziomie przychodni rodzinnej.
Glukoza, hemoglobina glikowana i diagnostyka cukrzycy
Lekarz rodzinny może skierować pacjenta na oznaczenie glukozy oraz test obciążenia glukozą. Może także zlecić oznaczenie hemoglobiny glikowanej, czyli HbA1c. Badanie to pokazuje średni poziom glukozy we krwi z poprzednich tygodni i jest wykorzystywane między innymi w rozpoznawaniu oraz kontroli cukrzycy. W katalogu POZ znajdują się ponadto badania moczu pozwalające na ilościowe oznaczenie glukozy. U pacjentów objętych opieką koordynowaną możliwe jest także oznaczenie albuminy w moczu oraz wskaźnika albumina–kreatynina, określanego skrótem UACR. Badania te mogą być stosowane między innymi przy ocenie stanu nerek u osób z cukrzycą lub nadciśnieniem tętniczym. Nie oznacza to jednak, że każdej osobie zgłaszającej zmęczenie lub wzmożone pragnienie należy automatycznie zlecić pełny pakiet diabetologiczny. Zakres diagnostyki jest dobierany indywidualnie.
Cholesterol i ocena ryzyka chorób układu krążenia
W POZ można wykonać pełny lipidogram, obejmujący cholesterol całkowity, frakcję HDL, frakcję LDL oraz trójglicerydy. Badania te są wykorzystywane przy ocenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych oraz monitorowaniu leczenia zaburzeń lipidowych. Lekarz rodzinny może także zlecić oznaczenie sodu, potasu, wapnia całkowitego i zjonizowanego, mocznika, kreatyniny, kwasu moczowego, białka całkowitego, albuminy oraz proteinogramu. W zależności od objawów badania te pomagają ocenić między innymi funkcjonowanie nerek, stan nawodnienia, gospodarkę elektrolitową oraz wybrane nieprawidłowości dotyczące białek krwi. W przychodniach prowadzących opiekę koordynowaną zakres badań kardiologicznych jest szerszy. Lekarz może zlecić oznaczenie BNP lub NT-proBNP, próbę wysiłkową EKG, całodobowe albo dłuższe monitorowanie EKG metodą Holtera, całodobowe monitorowanie ciśnienia, echo serca oraz badanie USG Doppler tętnic szyjnych lub naczyń kończyn dolnych.
Badania wątroby i trzustki
Lekarz POZ może zlecić badania wykorzystywane przy ocenie czynności wątroby i dróg żółciowych. Należą do nich bilirubina całkowita i bezpośrednia, fosfataza alkaliczna, aminotransferaza asparaginianowa AST, aminotransferaza alaninowa ALT oraz gammaglutamylotranspeptydaza GGTP. W katalogu znajduje się również oznaczenie amylazy, wykorzystywane między innymi w diagnostyce dolegliwości mogących mieć związek z trzustką. Dostępna jest także kinaza kreatynowa oraz fosfataza kwaśna całkowita. Zakres badań powinien być dostosowany do objawów. Ból brzucha, nudności, utrata apetytu, zażółcenie skóry czy nieprawidłowy wynik wcześniejszych badań mogą wymagać innego zestawu oznaczeń niż okresowa kontrola pacjenta przyjmującego leki wpływające na wątrobę.
Badania tarczycy w POZ
W podstawowym katalogu badań lekarza rodzinnego znajdują się TSH, FT3 i FT4. Lekarz może także skierować pacjenta na USG tarczycy i przytarczyc. W opiece koordynowanej zakres diagnostyki endokrynologicznej został rozszerzony o przeciwciała anty-TPO, anty-TSHR i anty-TG. U dorosłych pacjentów możliwe jest również skierowanie na biopsję aspiracyjną cienkoigłową tarczycy, zarówno w zakresie do dwóch zmian, jak i co najmniej trzech procedur. Szerszy katalog nie oznacza, że każda osoba z nieprawidłowym TSH automatycznie otrzyma skierowanie na biopsję. Badanie jest wykonywane przy określonych wskazaniach, zwykle po stwierdzeniu zmian w badaniu ultrasonograficznym i ocenie ich charakteru.
Czy lekarz rodzinny może zlecić PSA?
Tak. W aktualnym katalogu badań dostępnych w POZ znajduje się oznaczenie całkowitego antygenu swoistego dla stercza, czyli PSA. PSA nie jest badaniem, którego nieprawidłowy wynik jednoznacznie oznacza raka prostaty. Stężenie może być podwyższone również w przebiegu łagodnego rozrostu gruczołu krokowego, zapalenia prostaty, infekcji lub po niektórych zabiegach i aktywnościach. Wynik powinien zostać oceniony z uwzględnieniem wieku, objawów i innych informacji klinicznych. Badanie PSA jest również częścią programu „Moje Zdrowie”. W jego ramach otrzymują je mężczyźni po 50. roku życia.
Czy lekarz POZ może zlecić markery nowotworowe?
W podstawowym wykazie badań dostępnych lekarzowi POZ nie ma szerokiego panelu markerów nowotworowych, takich jak CEA, CA 125, CA 15-3 czy CA 19-9. Znajduje się w nim natomiast PSA, które ma zastosowanie w diagnostyce chorób gruczołu krokowego. Markery nowotworowe nie są uniwersalnym badaniem przesiewowym pozwalającym stwierdzić lub wykluczyć raka. Ich stężenie może wzrastać także w chorobach nienowotworowych, a u części chorych na nowotwór pozostaje prawidłowe. W praktyce wiele markerów wykorzystuje się przede wszystkim w leczeniu specjalistycznym, na przykład do monitorowania przebiegu już rozpoznanej choroby. Jeżeli marker jest potrzebny lekarzowi specjaliście do prowadzenia diagnostyki lub leczenia w poradni finansowanej przez NFZ, powinien zostać zlecony przez tę poradnię.
Badania stanu zapalnego i chorób reumatologicznych
Lekarz POZ może zlecić oznaczenie białka C-reaktywnego, czyli CRP, a także OB. W katalogu znajduje się ponadto czynnik reumatoidalny RF, miano antystreptolizyn O – ASO – oraz przeciwciała anty-CCP finansowane w ramach budżetu diagnostycznego. Badania te mogą wspierać diagnostykę, ale nie powinny być interpretowane w oderwaniu od objawów. Podwyższone CRP może występować w wielu infekcjach i stanach zapalnych. Dodatni czynnik reumatoidalny nie zawsze oznacza reumatoidalne zapalenie stawów, a prawidłowy wynik nie wyklucza wszystkich chorób reumatologicznych. U dzieci do ukończenia szóstego roku życia dostępny jest także szybki ilościowy test CRP, który może pomagać lekarzowi w ocenie charakteru ostrej infekcji.
Badania moczu
Lekarz rodzinny może zlecić ogólne badanie moczu wraz z oceną jego właściwości fizycznych, chemicznych i mikroskopową oceną osadu. Dostępne są także ilościowe oznaczenia białka, glukozy, wapnia i amylazy w moczu. Przy podejrzeniu zakażenia dróg moczowych lekarz może skierować pacjenta na posiew moczu z antybiogramem. Badanie pozwala określić, jakie drobnoustroje mogą odpowiadać za zakażenie i na jakie antybiotyki są wrażliwe. W opiece koordynowanej dostępne są również albuminuria i wskaźnik UACR, wykorzystywane do oceny utraty albuminy z moczem.
Badania kału
W ramach POZ lekarz może zlecić badanie ogólne kału, badanie w kierunku pasożytów oraz badanie na krew utajoną metodą immunochemiczną. Test na krew utajoną może być wykorzystywany w diagnostyce krwawienia z przewodu pokarmowego. Dodatni wynik nie przesądza o chorobie nowotworowej. Może mieć związek również z innymi schorzeniami jelita, dlatego wymaga dalszej oceny. Lekarz POZ może także zlecić badanie antygenu Helicobacter pylori w kale – zarówno w formie testu kasetkowego, jak i badania laboratoryjnego. Bakteria ta może mieć związek między innymi z przewlekłym zapaleniem błony śluzowej żołądka oraz chorobą wrzodową.
Badania układu krzepnięcia
W katalogu świadczeń POZ znajdują się wskaźnik protrombinowy INR, czas kaolinowo-kefalinowy APTT oraz fibrynogen. Badania mogą być wykorzystywane między innymi w diagnostyce zaburzeń krzepnięcia, przed wybranymi procedurami oraz do kontroli części leków przeciwkrzepliwych. Nie każdy lek przeciwkrzepliwy wymaga jednak monitorowania za pomocą INR, dlatego sposób kontroli powinien być ustalony przez lekarza.
Badania w kierunku zakażeń
Lekarz rodzinny może zlecić oznaczenie antygenu HBs, stosowane w diagnostyce zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B, a także przeciwciała anty-HCV, wykorzystywane w diagnostyce wirusowego zapalenia wątroby typu C. Dostępne jest również badanie VDRL oraz przesiewowy test w kierunku HIV obejmujący oznaczenie przeciwciał anty-HIV i antygenu p24. W katalogu badań mikrobiologicznych znajdują się posiew moczu, posiew wymazu z gardła oraz posiew kału w kierunku pałeczek Salmonella i Shigella. Lekarz może również zastosować strep-test, test antygenowy w kierunku SARS-CoV-2, a także test łączony wykrywający antygeny SARS-CoV-2, grypy typu A i B oraz RSV.
Diagnostyka alergii
Z budżetu diagnostycznego POZ mogą być finansowane oznaczenia całkowitego IgE oraz swoistych przeciwciał IgE dla wybranych alergenów wziewnych i pokarmowych. W wykazie znajdują się między innymi alergeny brzozy, olchy, leszczyny, traw, żyta, bylicy, roztoczy kurzu domowego, psa, kota i pleśni Alternaria. Wśród alergenów pokarmowych uwzględniono między innymi mleko, jaja, pszenicę, soję, orzechy ziemne i laskowe, ryby, skorupiaki, marchew oraz jabłko. Wynik testu nie powinien być jednak interpretowany jako samodzielne rozpoznanie alergii. Obecność swoistych IgE oznacza uczulenie immunologiczne, ale o rozpoznaniu choroby alergicznej decyduje również występowanie objawów po kontakcie z danym alergenem.
USG dostępne w POZ
Lekarz rodzinny może wystawić skierowanie na USG tarczycy i przytarczyc, ślinianek, nerek, moczowodów i pęcherza moczowego. Może również zlecić USG brzucha i przestrzeni zaotrzewnowej, w tym wstępną ocenę gruczołu krokowego, oraz USG obwodowych węzłów chłonnych. USG brzucha może być jednym z pierwszych badań przy dolegliwościach dotyczących wątroby, pęcherzyka żółciowego, nerek, trzustki lub innych narządów jamy brzusznej. Nie zastępuje jednak wszystkich metod obrazowania i nie pozwala wykluczyć każdej choroby. USG obwodowych węzłów chłonnych może być zlecane między innymi wtedy, gdy lekarz stwierdza ich powiększenie lub nieprawidłową strukturę. Wynik może wskazać, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka, ale sam obraz ultrasonograficzny nie zawsze pozwala ustalić przyczynę zmiany.
Zdjęcia RTG zlecane przez lekarza rodzinnego
W POZ dostępne jest RTG klatki piersiowej w projekcji przednio-tylnej i bocznej. Lekarz może także kierować na zdjęcia kostne kręgosłupa, kończyn i miednicy, zdjęcie czaszki, zatok oraz przeglądowe zdjęcie jamy brzusznej. RTG klatki piersiowej może być wykorzystywane między innymi w diagnostyce przedłużającego się kaszlu, duszności, podejrzenia zapalenia płuc lub zmian wymagających dalszej oceny. Jeżeli w badaniu zostaną wykryte nieprawidłowości, lekarz POZ może w określonych warunkach skierować pacjenta na tomografię komputerową płuc.
Czy lekarz POZ może skierować na gastroskopię?
Tak. Gastroskopia znajduje się w wykazie badań, na które może skierować lekarz podstawowej opieki zdrowotnej. Pacjent może wykonać ją w placówce posiadającej umowę z NFZ na realizację tego świadczenia. Skierowanie może być rozważane między innymi przy przewlekłych lub nawracających dolegliwościach ze strony górnego odcinka przewodu pokarmowego, problemach z przełykaniem, objawach krwawienia, niewyjaśnionej niedokrwistości albo innych niepokojących symptomach. Każdorazowo decyzję podejmuje lekarz. Możliwość skierowania przez POZ nie oznacza, że gastroskopia jest konieczna przy każdej zgadze lub krótkotrwałym bólu żołądka. W wielu przypadkach lekarz może najpierw zalecić leczenie, obserwację albo mniej inwazyjne badania.
Czy lekarz rodzinny może skierować na kolonoskopię?
Tak. Kolonoskopia również znajduje się w katalogu badań dostępnych na skierowanie lekarza POZ. Badanie można wykonać w dowolnej placówce mającej odpowiednią umowę z NFZ. Kolonoskopia może być potrzebna między innymi przy krwawieniu z przewodu pokarmowego, dodatnim wyniku testu na krew utajoną, przewlekłej zmianie rytmu wypróżnień, niedokrwistości o nieustalonej przyczynie lub innych objawach wymagających oceny jelita grubego. Osobne zasady dotyczą kolonoskopii przesiewowej w programie profilaktycznym. Pacjenci spełniający kryteria programu mogą korzystać z badania zgodnie z jego warunkami, bez konieczności rozpoczynania diagnostyki od standardowej wizyty po skierowanie.
Czy lekarz rodzinny może skierować na tomografię komputerową?
Uprawnienia lekarza POZ do kierowania na tomografię komputerową są ograniczone do określonych sytuacji. Lekarz może skierować pacjenta na tomografię komputerową płuc w ramach diagnostyki pogłębionej. Zgodnie z informacjami NFZ wcześniej powinno zostać wykonane RTG klatki piersiowej, w którym stwierdzono nieprawidłowości wymagające dalszej oceny. W opiece koordynowanej w zakresie kardiologii lekarz może również zlecić tomografię komputerową tętnic wieńcowych przy wskazaniach do diagnostyki choroby niedokrwiennej serca. Lekarz POZ nie może natomiast dowolnie kierować na tomografię każdej części ciała ani na każdy rezonans magnetyczny. Większość takich badań jest zlecana przez lekarzy poradni specjalistycznych lub szpitali. Tomografia wykorzystuje promieniowanie jonizujące, dlatego zawsze wymaga skierowania lekarskiego.
Czy lekarz rodzinny może skierować na rezonans magnetyczny?
Co do zasady lekarz POZ nie kieruje w ramach zwykłej podstawowej opieki zdrowotnej na rezonans magnetyczny finansowany przez NFZ. Jeżeli takie badanie jest potrzebne do specjalistycznej diagnostyki, skierowanie powinien wystawić lekarz poradni specjalistycznej lub szpitala. Samo skierowanie na rezonans wystawione w związku z leczeniem prowadzonym w poradni specjalistycznej pozwala pacjentowi wybrać pracownię posiadającą umowę z NFZ, o ile badanie nie jest częścią zorganizowanego pakietu diagnostycznego, na przykład diagnostyki onkologicznej prowadzonej na podstawie karty DiLO. Lekarz rodzinny może natomiast ocenić objawy, zlecić dostępne w POZ badania wstępne i zdecydować, czy pacjent wymaga skierowania do specjalisty, który podejmie decyzję o rezonansie.
EKG i badania płuc
Każdy lekarz POZ może zlecić lub wykonać spoczynkowe badanie EKG. W opiece koordynowanej możliwości są szersze i obejmują próbę wysiłkową EKG, badanie Holter EKG trwające 24, 48 lub 72 godziny oraz Holter ciśnieniowy. Dostępne są także spirometria oraz spirometria z próbą rozkurczową. Badania te mogą być wykorzystywane w diagnostyce i kontroli między innymi nadciśnienia tętniczego, zaburzeń rytmu serca, niewydolności serca, astmy oraz przewlekłej obturacyjnej choroby płuc. Opieka koordynowana obejmuje pacjentów ze schorzeniami z zakresu kardiologii, diabetologii, chorób płuc, endokrynologii i chorób nerek.
Nie każda przychodnia oferuje pełną opiekę koordynowaną
Podstawowy katalog badań obowiązuje w przychodniach posiadających umowę z NFZ na realizację świadczeń POZ. Inaczej jest w przypadku badań dostępnych w ramach opieki koordynowanej. Ten model jest wdrażany przez placówki dobrowolnie, a przychodnia może realizować tylko wybrane ścieżki chorobowe. Oznacza to, że możliwość otrzymania skierowania na echo serca, próbę wysiłkową, biopsję tarczycy czy tomografię tętnic wieńcowych zależy nie tylko od wskazań medycznych, ale również od zakresu umowy konkretnej przychodni. NFZ udostępnia mapę placówek prowadzących opiekę koordynowaną. Jeżeli przychodnia nie realizuje tego modelu, pacjent może nadal otrzymać standardową pomoc POZ i – w razie potrzeby – skierowanie do właściwej poradni specjalistycznej.
Program „Moje Zdrowie” rozszerza profilaktykę w POZ
Osobną ścieżką badań jest program „Moje Zdrowie”, czyli bilans zdrowia osoby dorosłej. Program jest przeznaczony dla osób od 20. roku życia. Po wypełnieniu ankiety na Internetowym Koncie Pacjenta, w aplikacji mojeIKP albo w przychodni odpowiedzi trafiają do wybranego POZ. Placówka analizuje ankietę i wystawia zlecenia na odpowiednie badania. Pakiet podstawowy obejmuje morfologię, glukozę, kreatyninę z eGFR, lipidogram, TSH oraz ogólne badanie moczu. Zakres rozszerzony może obejmować ALT, AST, GGTP, PSA, przeciwciała anty-HCV oraz lipoproteinę(a), wykonywaną w programie raz w życiu. Dobór badań zależy od wieku, płci i czynników ryzyka wynikających z ankiety. Po wykonaniu badań pacjent odbywa wizytę podsumowującą. Pracownik medyczny omawia wyniki, wykonuje podstawowe pomiary i przygotowuje Indywidualny Plan Zdrowotny, który może zawierać zalecenia dotyczące dalszych badań, profilaktyki, szczepień i stylu życia. Program nie zastępuje diagnostyki prowadzonej z powodu konkretnych objawów. Jeżeli pacjent zauważa niepokojące zmiany, nie powinien czekać na termin kolejnego bilansu, lecz zgłosić się do lekarza.
Badania w POZ a profilaktyka nowotworów
W podstawowej opiece zdrowotnej nie istnieje jeden pakiet badań pozwalający wykryć wszystkie nowotwory. Lekarz rodzinny może jednak odegrać istotną rolę w rozpoczęciu diagnostyki objawów mogących wymagać pilnego wyjaśnienia. Morfologia może ujawnić niedokrwistość lub inne nieprawidłowości dotyczące krwinek. Badanie kału na krew utajoną może wskazać na krwawienie z przewodu pokarmowego. USG brzucha, USG węzłów chłonnych, RTG klatki piersiowej, gastroskopia i kolonoskopia mogą być kolejnymi etapami diagnostyki, jeżeli występują wskazania. Lekarz rodzinny może również ocenić guz, powiększony węzeł chłonny, przewlekły kaszel, niewyjaśnioną utratę masy ciała, krwawienie, zmianę rytmu wypróżnień albo długo utrzymujące się osłabienie. Jeżeli podejrzewa chorobę nowotworową, może rozpocząć diagnostykę oraz – po spełnieniu kryteriów – wystawić kartę diagnostyki i leczenia onkologicznego. Prawidłowy wynik pojedynczego badania nie zawsze wyklucza nowotwór. Podobnie nieprawidłowy wynik nie musi oznaczać choroby onkologicznej. Znaczenie ma całościowa ocena pacjenta.
Kto powinien zlecić badania potrzebne specjaliście?
Jeżeli pacjent jest leczony w poradni specjalistycznej na NFZ, a lekarz specjalista potrzebuje określonych badań do postawienia rozpoznania, kontroli leczenia lub podjęcia dalszej decyzji, powinien sam je zlecić. Pacjent nie powinien być automatycznie odsyłany do lekarza rodzinnego tylko dlatego, że część badań znajduje się również w katalogu POZ. Lekarz, który prowadzi dane leczenie i potrzebuje wyniku, odpowiada za zlecenie właściwej diagnostyki. Lekarz POZ może zapoznać się z zaleceniami specjalisty oraz zlecić badania związane z problemami, które sam diagnozuje lub prowadzi. Nie jest jednak zobowiązany do przepisywania wszystkich zleceń pochodzących z prywatnej wizyty ani do finansowania z budżetu POZ diagnostyki potrzebnej innej poradni.
Czy można wykonać badania w dowolnym laboratorium?
Większość badań zlecanych w ramach POZ wykonuje się w laboratorium lub pracowni, z którymi przychodnia ma podpisaną umowę. Pacjent powinien otrzymać informację, gdzie może zrealizować zlecenie. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku gastroskopii, kolonoskopii i tomografii komputerowej płuc. Te badania można wykonać w wybranej placówce posiadającej odpowiednią umowę z NFZ. Podobna zasada dotyczy części badań kardiologicznych zlecanych w ramach opieki koordynowanej. Wykonanie badań prywatnie w dowolnie wybranym laboratorium nie daje prawa do automatycznego zwrotu poniesionych kosztów przez NFZ lub przychodnię.
Jak przygotować się do rozmowy o badaniach?
Przed wizytą warto zapisać najważniejsze objawy, czas ich trwania i sytuacje, w których się nasilają. Pomocne jest również zabranie wcześniejszych wyników badań, wypisów ze szpitala, zaleceń specjalistów oraz aktualnej listy przyjmowanych leków i suplementów. Zamiast żądać konkretnego pakietu badań, warto dokładnie opisać swoje dolegliwości i zapytać, jakie mogą mieć przyczyny oraz jaki plan diagnostyki lekarz proponuje. Pozwala to dobrać badania do rzeczywistego problemu, ograniczyć wykonywanie niepotrzebnych oznaczeń i właściwie zaplanować dalsze postępowanie. Pacjent ma prawo zapytać, dlaczego dane badanie zostało zlecone, co może wykazać, jak się do niego przygotować oraz co będzie kolejnym krokiem po otrzymaniu wyniku.
Co to oznacza dla pacjenta?
Lekarz rodzinny może zlecić na NFZ szeroki zakres badań laboratoryjnych i obrazowych. Obejmuje on nie tylko morfologię, glukozę, cholesterol, badanie moczu czy TSH, ale również ferrytynę, witaminę B12, kwas foliowy, PSA, test w kierunku HIV, badania alergologiczne, USG, RTG, gastroskopię i kolonoskopię. W określonych sytuacjach lekarz POZ może skierować także na tomografię komputerową płuc. W przychodniach prowadzących opiekę koordynowaną dostępne są dodatkowo między innymi echo serca, badania metodą Holtera, próba wysiłkowa, rozszerzona diagnostyka tarczycy, biopsja tarczycy i tomografia tętnic wieńcowych. Nie oznacza to, że każdemu pacjentowi przysługuje dowolnie wybrany zestaw badań. Decyzja musi wynikać ze wskazań medycznych. Znaczenie ma również zakres świadczeń realizowanych przez konkretną przychodnię. Pacjent nie powinien odkładać wizyty w oczekiwaniu na „pakiet profilaktyczny”, jeżeli zauważa utrzymujące się lub nasilające objawy. W takiej sytuacji potrzebna jest konsultacja i indywidualnie zaplanowana diagnostyka.
Jak przygotować się do pierwszej wizyty u onkologa? Poradnik dla pacjenta
Podstawowa opieka zdrowotna. Co może zrobić lekarz, pielęgniarka i położna?
Jakie podstawowe badania może zlecić lekarz rodzinny?
Lekarz POZ może zlecić między innymi morfologię, OB, CRP, glukozę, HbA1c, lipidogram, kreatyninę, mocznik, elektrolity, TSH, FT3, FT4, próby wątrobowe, badanie moczu oraz wybrane badania kału.
Czy lekarz rodzinny może zlecić badanie witaminy B12?
Tak. Oznaczenie witaminy B12 znajduje się w budżecie diagnostycznym POZ. Lekarz może je zlecić, jeżeli istnieją wskazania medyczne.
Czy lekarz rodzinny może zlecić ferrytynę?
Tak. Ferrytyna znajduje się w katalogu badań finansowanych w POZ i może być wykorzystywana między innymi w diagnostyce niedoboru żelaza.
Czy lekarz rodzinny może zlecić witaminę D?
Oznaczenie witaminy D nie znajduje się w podstawowym wykazie badań POZ opublikowanym przez Pacjent.gov.pl. Badanie wykonane bez wskazania w innym finansowanym zakresie może wymagać odpłatności.
Czy lekarz POZ może zlecić PSA?
Tak. Całkowite PSA znajduje się w katalogu badań dostępnych lekarzowi POZ. Badanie powinno być zlecane i interpretowane z uwzględnieniem wieku, objawów oraz czynników ryzyka.
Czy lekarz rodzinny może zlecić CA 125 albo CEA?
Markery takie jak CA 125, CEA, CA 15-3 czy CA 19-9 nie znajdują się w standardowym katalogu badań lekarza POZ. Ich zastosowanie zależy od sytuacji klinicznej i najczęściej pozostaje w zakresie diagnostyki specjalistycznej.
Czy lekarz rodzinny może skierować na USG brzucha?
Tak. USG brzucha i przestrzeni zaotrzewnowej, wraz ze wstępną oceną gruczołu krokowego, znajduje się w katalogu badań dostępnych w POZ.
Czy lekarz POZ może zlecić USG węzłów chłonnych?
Tak. Lekarz może skierować na USG obwodowych węzłów chłonnych.
Czy lekarz rodzinny może skierować na gastroskopię?
Tak. Gastroskopia może zostać zlecona przez lekarza POZ, jeżeli istnieją wskazania medyczne.
Czy lekarz rodzinny może skierować na kolonoskopię?
Tak. Kolonoskopia znajduje się w katalogu badań, na które może skierować lekarz POZ.
Czy lekarz POZ może zlecić tomografię komputerową płuc?
Tak, w ramach diagnostyki pogłębionej, między innymi po wykryciu nieprawidłowości w wykonanym wcześniej RTG klatki piersiowej.
Czy lekarz rodzinny może zlecić rezonans magnetyczny?
Zasadniczo nie w ramach standardowego katalogu POZ. Rezonans finansowany przez NFZ najczęściej zleca lekarz poradni specjalistycznej lub szpitala.
Czy lekarz rodzinny może skierować na echo serca?
Echo serca może zostać zlecone przez lekarza POZ w przychodni realizującej odpowiednią ścieżkę opieki koordynowanej i przy istnieniu wskazań medycznych.
Czy lekarz POZ może zlecić test na HIV?
Tak. W budżecie diagnostycznym POZ znajduje się przesiewowy test obejmujący przeciwciała anty-HIV i antygen p24.
Czy wszystkie badania od lekarza rodzinnego są bezpłatne?
Badania zlecone w związku z leczeniem przez lekarza POZ i wykonane we wskazanej placówce posiadającej umowę z NFZ są finansowane ze środków publicznych. Pacjent nie otrzyma jednak zwrotu za badania wykonane prywatnie z własnej inicjatywy.
Czy lekarz musi zlecić badanie, o które prosi pacjent?
Nie. Pacjent może zgłosić swoje obawy i zapytać o badanie, ale decyzję podejmuje lekarz na podstawie wskazań medycznych.
Czy prywatny specjalista może zlecić badania na koszt POZ?
Lekarz POZ może uwzględnić dokumentację z prywatnej wizyty, ale sam podejmuje decyzję o zleceniu badania i ponosi za nią odpowiedzialność. Nie ma obowiązku automatycznego przepisywania zaleceń prywatnego specjalisty.
Źródło: Pacjent.gov.pl: „Jakie badania może zlecić lekarz POZ”, materiał zaktualizowany 17 marca 2026 roku. Narodowy Fundusz Zdrowia: informacje dotyczące podstawowej opieki zdrowotnej, opieki koordynowanej w POZ oraz zasad wykonywania tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego. Pacjent.gov.pl: „Program Moje Zdrowie” oraz „Moje Zdrowie – bilans zdrowia dorosłego człowieka”. Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 16 czerwca 2023 roku w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 30 kwietnia 2025 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej.
Kiedy potrzebne jest skierowanie od lekarza POZ? Badania i wizyty u specjalistów
Zioła a leczenie raka. Dlaczego naturalne metody nie zastąpią terapii onkologicznej?
Sprawdż nasze inne artykuły i poradniki dotyczące postawowej opieki zdrowotnej, kim jest lekarz POZ, na jakie badania może skierować lekarz POZ, jak może Ci pomóc lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, czym zajmuje się lekarz POZ, jak wybrać lekarza POZ, jak się zapisać itd.
Jak zmienić lekarza rodzinnego w 2026 roku? Deklaracja POZ przez IKP krok po kroku
Specjalista odsyła pacjenta do POZ po badania. Kto powinien wystawić skierowanie?
Program „Moje Zdrowie” w POZ – jakie badania można wykonać i kto może skorzystać?
Czy lekarz rodzinny może zlecić markery nowotworowe? CEA, CA 125, CA 19-9 i PSA na NFZ
Karta DiLO – czy lekarz rodzinny może ją wystawić i co dzieje się później?
Jakie badania może zlecić lekarz rodzinny na NFZ w 2026 roku? Lista badań dostępnych w POZ
Skierowanie z POZ – kiedy jest potrzebne na badania i do lekarza specjalisty?
POZ – pierwszy punkt kontaktu z ochroną zdrowia. Co może zrobić dla pacjenta lekarz, pielęgniarka i położna?
Lekarz POZ nie chce wystawić skierowania lub zlecić badania. Jakie prawa ma pacjent?
Lekarz rodzinny na urlopie i poza miejscem zamieszkania. Gdzie pacjent może otrzymać pomoc?
Opieka koordynowana w POZ w 2026 roku. Jakie badania i konsultacje może otrzymać pacjent?
Wizyta domowa lekarza POZ w 2026 roku. Komu przysługuje i kiedy przychodnia może odmówić?
Teleporada w POZ w 2026 roku. Kiedy wystarczy rozmowa telefoniczna, a kiedy potrzebna jest wizyta osobista?
Jak szybko lekarz POZ powinien przyjąć pacjenta? Rejestracja i terminy wizyt w 2026 roku
Czy lekarz rodzinny może zlecić tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny na NFZ?
Czy lekarz rodzinny może skierować na kolonoskopię lub gastroskopię na NFZ?
Czy lekarz rodzinny może skierować na mammografię lub USG piersi na NFZ?
Czy lekarz rodzinny może skierować na USG? Sprawdź, jakie badania wykona pacjent na NFZ
Badania krwi na raka. Czy morfologia i markery nowotworowe mogą wykryć nowotwór?
Czy lekarz rodzinny może skierować na RTG klatki piersiowej? Czy badanie wykryje raka płuca?
Czy lekarz rodzinny może skierować na PET-CT? Kiedy badanie jest wykonywane na NFZ?
Czy lekarz rodzinny może skierować na biopsję? Jak wygląda badanie i ile czeka się na wynik?
Czy lekarz rodzinny może skierować na scyntygrafię kości? Kiedy badanie wykonuje się na NFZ?
• Artykuł zaktualizowano:
