Rozpoznanie guza mózgu jest dla wielu pacjentów i ich bliskich informacją, która nagle zmienia codzienne życie. Choroba dotyczy nie tylko leczenia, kolejnych konsultacji i decyzji medycznych. Często oznacza także konieczność zmierzenia się z ograniczeniami w pracy, podróżowaniu, prowadzeniu samochodu czy planowaniu przyszłości. O skali tego problemu eksperci przypominają z okazji Światowego Dnia Guzów Mózgu, obchodzonego 8 czerwca.
Światowy Dzień Guzów Mózgu został zapoczątkowany w 2000 roku przez Niemieckie Towarzystwo Pomocy Osobom z Guzem Mózgu, Deutsche Hirntumorhilfe, z siedzibą w Lipsku. Jego celem było zwrócenie uwagi na sytuację pacjentów z guzami mózgu oraz ich rodzin, które często uczestniczą w procesie diagnostyki, leczenia i opieki na każdym etapie choroby.
– Guz mózgu to nie tylko choroba pacjenta, choruje też cała rodzina, dlatego rozmowy o leczeniu prowadzone są często z chorym, jak i z jego najbliższą rodziną – wyjaśnił podczas spotkania z dziennikarzami dr hab. Tomasz Dziedzic z Kliniki Neurochirurgii i Neurochirurgii Dziecięcej Warszawskiego Uniwersytety Medycznego.
Guzy mózgu występują rzadziej niż wiele innych nowotworów
W porównaniu z takimi chorobami nowotworowymi jak rak płuca, rak piersi czy rak jelita grubego guzy mózgu należą do nowotworów rozpoznawanych stosunkowo rzadko. Nie oznacza to jednak, że ich znaczenie kliniczne jest niewielkie. Umiejscowienie guza w obrębie ośrodkowego układu nerwowego sprawia, że choroba może wpływać na funkcjonowanie organizmu, sprawność neurologiczną, mowę, pamięć, samodzielność i jakość życia pacjenta.
Na świecie guzy centralnego układu nerwowego rozpoznaje się każdego roku u około 330 tys. osób. W Stanach Zjednoczonych pierwotne guzy mózgu diagnozowane są rocznie u około 84 tys. pacjentów, a z tą chorobą żyje ponad 700 tys. osób.
W Polsce każdego roku pierwotne guzy mózgu wykrywane są u około 2,5 tys. osób. Według najnowszych danych Krajowego Rejestru Nowotworów, odnoszących się do 2022 roku, odnotowano 2375 zachorowań na pierwotne nowotwory złośliwe mózgu. Najczęściej były to glejaki. W 2022 roku wykryto je u 1783 chorych.
Zobacz: Nowotwory głowy i szyi: eksperci wskazują na nowe opcje leczenia
Leczenie zależy od rodzaju, położenia i możliwości usunięcia guza
Pacjenci z guzami mózgu są przede wszystkim kwalifikowani do leczenia neurochirurgicznego, jeśli guz można operować, a zabieg nie wiąże się z nadmiernym ryzykiem ciężkiego uszkodzenia neurologicznego. W praktyce decyzja o operacji zależy od wielu czynników, w tym lokalizacji zmiany, jej charakteru, stanu ogólnego chorego oraz możliwych następstw zabiegu.
Nie każdy guz mózgu można usunąć w całości. W części przypadków leczenie chirurgiczne uzupełnia się radioterapią lub chemioterapią. W ostatnich latach w wybranych sytuacjach stosowana jest także terapia celowana, między innymi we wczesnych postaciach glejaka.
Guzy mózgu nie zawsze mają charakter złośliwy. Niektóre zmiany są łagodne, ale również mogą wymagać leczenia operacyjnego, zwłaszcza wtedy, gdy powiększają się i zaczynają uciskać sąsiednie struktury. Do takich guzów należą między innymi oponiaki rozwijające się w obrębie opon mózgowych, gruczolaki przysadki oraz nerwiaki wywodzące się z osłonek nerwów czaszkowych.
Dla pacjentów rozpoznanie guza mózgu oznacza nie tylko rozpoczęcie leczenia, lecz także konieczność uporządkowania wielu spraw dnia codziennego. Część osób zachowuje aktywność zawodową, ale musi zmienić sposób pracy, przemieszczania się lub podróżowania. Ograniczenia mogą wynikać z objawów choroby, ryzyka napadów padaczkowych, leczenia, zaleceń lekarzy lub bezpieczeństwa samego pacjenta i jego otoczenia.
– Nadal jestem aktywny zawodowo – powiedział Konrad Drozdowski, pacjent chorujący na glejaka i ambasador niedawno zainicjowanej kampanii edukacyjnej „Widzimy się jutro. Glejak. Choruję. Jestem…”. – Nie jeżdżę jednak samochodem ani motocyklem, jedynie rowerem. Wciąż podróżuję, ale jedynie wtedy, gdy dojazd jest niezbyt długi i odległy. I nie może to być podróż samolotem – opisał. Kampania, której ambasadorem jest Konrad Drozdowski, ma zwracać uwagę na doświadczenia osób żyjących z glejakiem. W przypadku tej choroby szczególne znaczenie ma nie tylko leczenie onkologiczne i neurochirurgiczne, ale również rehabilitacja, wsparcie bliskich oraz dostosowanie codzienności do aktualnego stanu zdrowia.
Przerzuty do mózgu są częstsze niż pierwotne guzy mózgu
Z perspektywy neurochirurgii i onkologii bardzo dużym wyzwaniem pozostają nie tylko pierwotne guzy mózgu, ale także zmiany przerzutowe w obrębie mózgowia i rdzenia kręgowego. Są one wykrywane ponad dziesięciokrotnie częściej niż guzy pierwotne i występują u około 25 proc. pacjentów leczonych z powodu chorób nowotworowych.
Przerzuty do ośrodkowego układu nerwowego najczęściej wiążą się z przebiegiem raka płuca, czerniaka, raka nerki oraz raka piersi. W przypadku czerniaka przerzuty do mózgowia oraz rdzenia kręgowego występują u 40–60 proc. chorych. U pacjentów z rakiem płuca dotyczą około 40 proc. chorych. W raku piersi przerzuty do ośrodkowego układu nerwowego obserwuje się u około 30 proc. pacjentek, a w raku nerki u 24 proc. chorych.
Takie dane pokazują, że problem guzów w obrębie mózgu i rdzenia kręgowego nie ogranicza się wyłącznie do pierwotnych nowotworów ośrodkowego układu nerwowego. Dotyczy także pacjentów leczonych z powodu innych nowotworów, u których choroba może z czasem objąć centralny układ nerwowy.
Eksperci spodziewają się wzrostu liczby zachorowań
Zachorowalność na guzy mózgu będzie rosła. Jednym z powodów jest wzrost liczby zachorowań na nowotwory złośliwe, które mogą dawać przerzuty do mózgu. Jednocześnie obserwowany jest także wzrost liczby pierwotnych guzów mózgu. Według International Agency for Research on Cancer w Europie do 2045 roku należy spodziewać się zwiększenia liczby zachorowań na pierwotne guzy mózgu o około 7 tys. Oznaczałoby to wzrost do 75,5 tys. przypadków. Dla systemów ochrony zdrowia oznacza to potrzebę dalszego rozwijania diagnostyki obrazowej, neurochirurgii, radioterapii, leczenia systemowego, rehabilitacji i opieki wielospecjalistycznej. Dla pacjentów i ich rodzin najważniejsze pozostaje jednak szybkie przeprowadzenie diagnostyki, ustalenie rozpoznania i wybór możliwie najlepszego postępowania terapeutycznego.
Prof. Andrzej Kawecki: immunoterapia może wspierać leczenie także przed i po operacji
Czym są guzy mózgu?
Guzy mózgu to zmiany rozwijające się w obrębie mózgowia lub innych struktur ośrodkowego układu nerwowego. Mogą mieć charakter pierwotny, gdy powstają bezpośrednio w mózgu, albo przerzutowy, gdy są następstwem rozsiewu innej choroby nowotworowej.
Jak często występują pierwotne guzy mózgu w Polsce?
W Polsce każdego roku pierwotne guzy mózgu wykrywane są u około 2,5 tys. osób. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów w 2022 roku odnotowano 2375 przypadków pierwotnych nowotworów złośliwych mózgu.
Jakie guzy mózgu rozpoznaje się najczęściej?
Wśród pierwotnych złośliwych guzów mózgu najczęściej rozpoznawane są glejaki. W Polsce w 2022 roku wykryto je u 1783 chorych.
Czy wszystkie guzy mózgu są złośliwe?
Nie. Część guzów mózgu ma charakter łagodny. Należą do nich między innymi oponiaki, gruczolaki przysadki i nerwiaki. Takie zmiany również mogą wymagać leczenia, zwłaszcza gdy rosną i uciskają sąsiednie tkanki.
Jak leczy się guzy mózgu?
Podstawową metodą leczenia, jeśli jest możliwa, pozostaje operacja neurochirurgiczna. W zależności od rodzaju guza, jego położenia i stanu pacjenta stosuje się także radioterapię, chemioterapię oraz w wybranych przypadkach terapię celowaną.
Czym są przerzuty do mózgu?
Przerzuty do mózgu to ogniska nowotworowe, które powstają w ośrodkowym układzie nerwowym w przebiegu innego nowotworu. Występują znacznie częściej niż pierwotne guzy mózgu i mogą pojawiać się między innymi u chorych na raka płuca, czerniaka, raka piersi i raka nerki.
Dlaczego guz mózgu wpływa także na rodzinę pacjenta?
Leczenie guza mózgu często wymaga wielu decyzji, konsultacji i opieki. Choroba może wpływać na samodzielność pacjenta, jego aktywność zawodową, możliwość prowadzenia pojazdów, podróżowania i wykonywania codziennych czynności. Dlatego w proces leczenia i opieki często zaangażowani są najbliżsi.
Kiedy obchodzony jest Światowy Dzień Guzów Mózgu?
Światowy Dzień Guzów Mózgu obchodzony jest 8 czerwca. Został zapoczątkowany w 2000 roku przez Deutsche Hirntumorhilfe, Niemieckie Towarzystwo Pomocy Osobom z Guzem Mózgu.
Źróło: Nauka w Polsce
Dr Jakub Zwoliński: leczenie immunologiczne zmienia podejście do terapii nowotworów głowy i szyi
Wykaz TLI 2026: nowe terapie onkologiczne i leki na choroby rzadkie bliżej refundacji
• Artykuł zaktualizowano:
