Glejaki stanowią najczęstsze pierwotne złośliwe nowotwory mózgu u dorosłych. Pomimo postępu w medycynie, leczenie tych guzów pozostaje trudnym wyzwaniem, wymagającym połączenia chirurgii, radioterapii, chemioterapii oraz nowoczesnych terapii ukierunkowanych molekularnie. Podczas warsztatów dziennikarskich „Glejak. Wyzwania diagnostyczne i terapie celowane” eksperci wskazali na najważniejsze aspekty diagnostyki i leczenia, podkreślając znaczenie wczesnego wykrycia oraz nowoczesnych terapii celowanych.
Glejak – choroba nieuleczalna, ale możliwa do kontrolowania
– Glejaki to choroba nieuleczalna, ale można ją zaleczyć, opóźnić jej progresję, a u niektórych pacjentów nawet uczynić przewlekłą – mówił prof. Rafał Stec, kierownik Kliniki Onkologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Ekspert podkreślił, że skuteczność leczenia zależy w dużej mierze od momentu wykrycia choroby oraz stopnia jej złośliwości.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wyróżnia cztery stopnie złośliwości glejaków. Najlepsze rokowania obserwuje się w przypadku stopni I i II. Niestety, aż 72% zachorowań diagnozowanych jest na zaawansowanym, IV stopniu, co znacznie ogranicza możliwości terapeutyczne.
Wyzwaniem jest częściowe usunięcie guza
Jak wyjaśnia dr hab. Tomasz Dziedzic z Kliniki Neurochirurgii i Neurochirurgii Dziecięcej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, glejaki są trudne do leczenia ze względu na rozprzestrzenianie się zmienionych nowotworowo komórek w mózgu. – Pełna resekcja jest rzadkością, a nawet całkowite usunięcie guza nie gwarantuje zatrzymania choroby – zaznacza neurochirurg.
Bezpieczeństwo pacjenta jest priorytetem – zakres operacji nie może prowadzić do trwałych deficytów neurologicznych. Pacjenci coraz częściej wskazują także na znaczenie jakości życia, stawiając ją na równi lub ponad długość życia. Długotrwałe leczenie chemioterapią czy radioterapią, które wywołuje poważne działania niepożądane, nie zawsze jest w pełni akceptowane przez chorego.
Glejaki – pierwszy od 25 lat nowy lek
Terapie celowane – przełom w leczeniu glejaków
Przełomem w leczeniu glejaków jest terapia ukierunkowana molekularnie, pozwalająca skutecznie hamować rozwój guza. Kluczowym czynnikiem decydującym o zastosowaniu tej metody jest wykrycie mutacji enzymu IDH (dehydrogenazy izocytrynianowej) w komórkach nowotworowych. Mutacja IDH działa jako tzw. mutacja kierująca, występująca we wczesnym etapie onkogenezy i napędzająca dalsze zmiany nowotworowe.
Lek worasydenib, stosowany w terapii celowanej, jest zdolny przenikać barierę krew-mózg i blokować rozwój komórek nowotworowych w glejakach typu gwiaździak i skąpodrzewiak z mutacją IDH1 lub IDH2. Może być podawany doustnie pacjentom dorosłym i młodzieży od 12. roku życia o masie ciała co najmniej 40 kg, po wykonaniu operacji, jeśli nie jest wymagana natychmiastowa radioterapia lub chemioterapia.
– Badania kliniczne fazy III (INDIGO) wykazały, że worasydenib znacząco wydłuża czas przeżycia bez progresji choroby, zmniejsza objętość guza i pozwala zachować jakość życia pacjenta przy kontrolowanym profilu bezpieczeństwa – mówił prof. Stec. Lek został zarejestrowany w UE oraz USA, gdzie FDA przyznała mu status terapii przełomowej. Wskazany jest również w najnowszych wytycznych National Comprehensive Cancer Network (NCCN).
Znaczenie wczesnej diagnostyki i monitorowania postępu choroby
Eksperci podkreślają, że skuteczność leczenia glejaków zależy od wczesnego wykrycia choroby oraz zastosowania terapii celowanych w odpowiednim czasie. Im szybciej zidentyfikowana zostanie mutacja IDH, tym większe szanse na opóźnienie progresji guza i wydłużenie przeżycia pacjenta.
W terapii glejaków priorytetem jest indywidualne dopasowanie leczenia do profilu molekularnego nowotworu. – Najbardziej obiecującym kierunkiem jest dobieranie leków z uwzględnieniem celów molekularnych i genetycznych – zaznacza prof. Stec.
Statystyki i objawy glejaków
Glejaki są rzadką chorobą – w Europie rozpoznawane u 5 osób na 100 tys. mieszkańców. W Polsce w 2022 roku odnotowano 1783 nowe przypadki (Krajowy Rejestr Nowotworów). Choroba może wystąpić w każdym wieku, najczęściej diagnozowana jest w 5. i 6. dekadzie życia, choć rośnie liczba zachorowań w grupie 20-50 lat.
Najczęstsze objawy obejmują napady padaczkowe, bóle głowy, nudności oraz wymioty, co wymaga szybkiej diagnostyki neurochirurgicznej i onkologicznej.
Glejaki pozostają dużym wyzwaniem terapeutycznym. Choć choroba jest nieuleczalna, nowoczesne podejście oparte na terapii celowanej otwiera nowe perspektywy dla pacjentów. Kluczowe znaczenie mają wczesna diagnostyka, dobór strategii operacyjnej z zachowaniem jakości życia oraz zastosowanie leków ukierunkowanych molekularnie, takich jak worasydenib. Eksperci podkreślają, że przyszłość leczenia glejaków będzie opierała się na integracji chirurgii, terapii tradycyjnych i innowacyjnych terapii celowanych, co pozwoli skuteczniej kontrolować chorobę i poprawić komfort życia pacjentów.
Wysłuchaj dyskusji ekspertów na temat: Wyzwania i postępy w leczeniu nowotworów mózgu
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest glejak i jakie są jego objawy?
Glejaki to pierwotne złośliwe guzy mózgu, najczęściej diagnozowane u dorosłych. Objawy obejmują bóle głowy, napady padaczkowe, nudności i wymioty, które mogą narastać wraz z rozwojem choroby.
Jakie są stopnie złośliwości glejaków?
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wyróżnia cztery stopnie złośliwości glejaków. Stopnie I i II mają lepsze rokowania, natomiast stopień IV oznacza zaawansowany, trudny do leczenia guz.
Na czym polega terapia celowana w glejakach?
Terapia celowana polega na stosowaniu leków blokujących specyficzne mutacje w komórkach nowotworowych, takie jak mutacja IDH. Pozwala to opóźnić rozwój choroby, zmniejszyć objętość guza i zachować jakość życia pacjenta.
Czym jest worasydenib i kto może go stosować?
Worasydenib to lek stosowany doustnie w terapii glejaków typu gwiaździak i skąpodrzewiak z mutacją IDH1 lub IDH2. Może być podawany pacjentom dorosłym i młodzieży od 12. roku życia o masie ciała co najmniej 40 kg po operacji mózgu, jeśli nie jest wymagana natychmiastowa chemioterapia lub radioterapia.
Dlaczego wczesna diagnostyka jest tak ważna?
Im wcześniej wykryty glejak, tym większe szanse na skuteczne leczenie i spowolnienie progresji choroby. Wczesna diagnoza pozwala zastosować mniej inwazyjne metody leczenia i poprawia jakość życia pacjentów.
Jakie są perspektywy leczenia glejaków w przyszłości?
Przyszłość leczenia glejaków opiera się na indywidualizacji terapii z uwzględnieniem celów molekularnych i genetycznych, integracji chirurgii z terapią celowaną oraz stosowaniu leków poprawiających kontrolę choroby przy zachowaniu jakości życia pacjenta.