Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków zatwierdziła Tregzi, allogeniczną immunoterapię komórkową zawierającą krwiotwórcze komórki macierzyste i progenitorowe oraz dwa rodzaje limfocytów T. Produkt jest przeznaczony do stosowania podczas przeszczepienia krwiotwórczych komórek macierzystych od zgodnego dawcy u dorosłych pacjentów z nowotworami hematologicznymi.
Decyzja FDA z 30 czerwca 2026 roku obejmuje chorych poddawanych transplantacji po mieloablacyjnym leczeniu przygotowującym. Celem zastosowania Tregzi jest odtworzenie układu krwiotwórczego i odpornościowego oraz wydłużenie czasu przeżycia bez umiarkowanej lub ciężkiej przewlekłej choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi. FDA określiła preparat jako pierwszą zatwierdzoną immunoterapię wykorzystującą regulatorowe limfocyty T w celu ograniczenia tego powikłania po transplantacji.
Terapia przygotowywana z komórek konkretnego dawcy
Tregzi jest złożonym produktem biologicznym przygotowywanym indywidualnie dla biorcy z komórek pobranych z krwi obwodowej jednego zgodnego dawcy rodzinnego lub niespokrewnionego. Wymagana jest zgodność w zakresie ośmiu na osiem ocenianych antygenów HLA.
Preparat zawiera trzy podawane kolejno składniki. Pierwszym są oczyszczone krwiotwórcze komórki macierzyste i progenitorowe, określane skrótem HSPC. Odpowiadają one za odbudowę układu krwiotwórczego po intensywnym leczeniu przygotowującym.
Drugim składnikiem są regulatorowe limfocyty T, czyli komórki Treg. Ich zadaniem jest ograniczanie nadmiernej aktywacji układu odpornościowego i podtrzymywanie tolerancji immunologicznej. Trzecią część produktu stanowią konwencjonalne limfocyty T, określane jako Tcon, uczestniczące w odpowiedzi odpornościowej, w tym w zwalczaniu komórek nowotworowych i zakażeń.
Poszczególne populacje komórek są rozdzielane i podawane w ściśle określonych dawkach oraz odstępach czasowych. Takie podejście ma umożliwić odbudowę odporności po transplantacji, a jednocześnie ograniczyć ryzyko przewlekłej choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi.
Czym jest choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi?
Allogeniczne przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych jest stosowane między innymi w leczeniu ostrych białaczek, zespołów mielodysplastycznych i innych nowotworów układu krwiotwórczego. Komórki odpornościowe dawcy mogą pomagać w eliminowaniu pozostałych komórek nowotworowych, ale mogą również rozpoznać zdrowe tkanki biorcy jako obce i rozpocząć przeciwko nim reakcję immunologiczną. Powikłanie to nazywa się chorobą przeszczep przeciwko gospodarzowi, czyli GVHD. Postać przewlekła może obejmować wiele narządów, między innymi skórę, błony śluzowe, oczy, płuca, wątrobę, przewód pokarmowy oraz układ mięśniowo-szkieletowy.
Przewlekła GVHD może wymagać długotrwałego leczenia immunosupresyjnego i wpływać na codzienne funkcjonowanie pacjenta po transplantacji. Zatwierdzenie Tregzi oparto więc nie tylko na ocenie samego przyjęcia przeszczepu, lecz także na analizie czasu przeżycia bez umiarkowanej lub ciężkiej postaci tego powikłania.
Badanie Precision-T objęło pacjentów z ostrymi białaczkami i MDS
Skuteczność i bezpieczeństwo terapii oceniono w badaniu III fazy Precision-T, oznaczonym numerem NCT05316701. Było to wieloośrodkowe, otwarte, randomizowane badanie kontrolowane przeprowadzone u dorosłych pacjentów z zaawansowanymi nowotworami hematologicznymi poddawanych mieloablacyjnemu allogenicznemu przeszczepieniu krwiotwórczych komórek macierzystych.
Do badania włączono chorych na ostre białaczki oraz zespoły mielodysplastyczne. Łącznie 187 pacjentów przydzielono losowo do dwóch grup. W pierwszej 93 osoby miały otrzymać Tregzi, a następnie profilaktykę GVHD z zastosowaniem samego takrolimusu. W grupie kontrolnej 94 pacjentów otrzymywało standardowy, niepoddany selekcji przeszczep oraz profilaktykę obejmującą takrolimus i metotreksat.
Ostatecznie Tregzi podano 88 pacjentom. Głównym punktem końcowym było przeżycie bez przewlekłej GVHD, definiowane jako czas od transplantacji do zgonu z dowolnej przyczyny albo wystąpienia umiarkowanej lub ciężkiej przewlekłej choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi.
Nasilenie GVHD oceniano zgodnie z kryteriami National Institutes of Health. Zdarzenia analizował niezależny, zaślepiony komitet, co miało ograniczyć wpływ wiedzy o zastosowanym leczeniu na klasyfikację wyników.
Wyraźna różnica w przeżyciu bez przewlekłej GVHD
Po medianie obserwacji wynoszącej około 8,5 miesiąca w grupie Tregzi oraz około dziewięciu miesięcy w grupie kontrolnej mediana przeżycia bez przewlekłej GVHD nie była możliwa do oszacowania wśród pacjentów otrzymujących nową terapię. Oznacza to, że w chwili analizy u ponad połowy chorych nie wystąpił zgon ani umiarkowana lub ciężka przewlekła GVHD. W grupie kontrolnej mediana tego czasu wyniosła 7,3 miesiąca. Współczynnik ryzyka wyniósł 0,26, przy 95-procentowym przedziale ufności od 0,14 do 0,47 i wartości p poniżej 0,00001. Wynik odpowiada względnemu zmniejszeniu ryzyka zgonu lub wystąpienia umiarkowanej albo ciężkiej przewlekłej GVHD o 74 proc. w porównaniu ze standardowym przeszczepem i dwulekową profilaktyką. Interpretując te dane, należy pamiętać, że punkt końcowy łączył dwa rodzaje zdarzeń: zgon oraz rozwój umiarkowanej lub ciężkiej przewlekłej GVHD. Nie oznacza zatem wyłącznie oceny przeżycia całkowitego ani wyłącznie częstości występowania choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi.
Mniej przypadków umiarkowanej i ciężkiej przewlekłej GVHD
Po uwzględnieniu zgonu jako zdarzenia konkurującego skumulowana częstość umiarkowanej lub ciężkiej przewlekłej GVHD po 12 miesiącach wyniosła 12,6 proc. w grupie leczonej Tregzi. Wśród pacjentów otrzymujących standardowy przeszczep było to 44 proc. Współczynnik ryzyka wyniósł 0,19, przy 95-procentowym przedziale ufności od 0,08 do 0,43. Wynik był statystycznie istotny, z wartością p równą 0,00002. Dane wskazują, że umiarkowana lub ciężka przewlekła GVHD występowała w ciągu pierwszego roku znacznie rzadziej po zastosowaniu uporządkowanego produktu komórkowego zawierającego Treg niż po standardowym przeszczepie. FDA uznała wyniki randomizowanego badania za klinicznie przekonujące i spójne.
Odbudowa granulocytów obojętnochłonnych
Jednym z podstawowych warunków powodzenia transplantacji jest odtworzenie krwiotworzenia. Wśród 88 pacjentów, którzy otrzymali Tregzi, wszyscy osiągnęli liczbę neutrofili wynoszącą co najmniej 500 komórek na milimetr sześcienny w ciągu 28 dni od infuzji. U 53 osób, czyli 60,2 proc. leczonych, wartość przekraczająca 500 komórek na milimetr sześcienny utrzymywała się przez trzy kolejne dni, co potwierdzało regenerację neutrofili według przyjętego kryterium. FDA podała ponadto, że w okresie objętym analizą nie stwierdzono przypadków niewydolności przeszczepu. Informacja ta nie wyklucza ryzyka takiego powikłania w praktyce klinicznej – niewydolność przeszczepu nadal znajduje się wśród ostrzeżeń zawartych w informacji o produkcie.
Trzy etapy podania terapii
Tregzi nie jest pojedynczą infuzją zawierającą wszystkie populacje komórek jednocześnie. Poszczególne składniki są podawane w określonej kolejności.
W dniu transplantacji, określanym jako dzień 0, pacjent otrzymuje dożylnie krwiotwórcze komórki macierzyste i progenitorowe w docelowej dawce co najmniej 1,0 × 10⁶ żywych komórek na kilogram masy ciała. Tego samego dnia podawane są regulatorowe limfocyty T w dawce od 1,3 × 10⁶ do 3,5 × 10⁶ żywych komórek na kilogram.
Konwencjonalne limfocyty T są podawane dożylnie później – między drugim a trzecim dniem po transplantacji. Ich docelowa dawka wynosi od 1,3 × 10⁶ do 6,9 × 10⁶ żywych komórek na kilogram masy ciała.
Produkt trafia do ośrodka w oddzielnych workach infuzyjnych przeznaczonych dla konkretnego pacjenta. Terapia wymaga więc pobrania komórek od wybranego dawcy, ich specjalistycznego przetworzenia, kontroli jakości, transportu oraz skoordynowania z przygotowaniem biorcy do transplantacji.
Najczęstsze działania niepożądane
Najczęściej obserwowane działania niepożądane, występujące u co najmniej 20 proc. leczonych pacjentów, obejmowały zapalenie błon śluzowych, biegunkę, wysypkę, zakażenia wirusowe, zakażenia bez określonego patogenu, ból brzucha, wymioty i nudności.
W tej grupie znalazły się także zakażenia bakteryjne, krwawienia, ostra choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi, obrzęki i zakażenia grzybicze.
Wiele z tych powikłań może występować również w przebiegu standardowego allogenicznego przeszczepienia po mieloablacyjnym leczeniu przygotowującym. Intensywna terapia prowadzi do głębokiego osłabienia odporności, uszkodzenia błon śluzowych oraz zwiększonego ryzyka infekcji i krwawień.
FDA oceniła, że działania niepożądane obserwowane po zastosowaniu Tregzi były zasadniczo zgodne z profilem powikłań spodziewanych u pacjentów poddawanych transplantacji. W badaniu nie odnotowano ciężkiej reakcji podczas samego podawania preparatu, jednak reakcje infuzyjne pozostają jednym z zagrożeń wskazanych w informacji o produkcie.
Ostrzeżenia dotyczące leczenia
Informacja o Tregzi zawiera ostrzeżenia dotyczące niewydolności przeszczepu, ostrej i przewlekłej choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi oraz reakcji związanych z podaniem komórek. Pomimo ograniczenia częstości przewlekłej GVHD w badaniu terapia nie eliminuje możliwości wystąpienia tego powikłania. Pacjenci wymagają obserwacji pod kątem zmian skórnych, biegunki, bólu brzucha, zaburzeń czynności wątroby, suchości oczu i jamy ustnej, duszności, ograniczenia ruchomości oraz innych objawów mogących wskazywać na GVHD. Ostrzeżenia obejmują również wtórne nowotwory, w tym nowotwory pochodzenia dawcy, oraz możliwość przeniesienia czynników zakaźnych wraz z materiałem komórkowym. Chociaż dawcy i pobrany materiał podlegają badaniom oraz kontroli, ryzyka transmisji zakażenia nie można całkowicie wyeliminować.
Terapia stosowana wyłącznie w wyspecjalizowanym ośrodku
Tregzi nie jest lekiem, który pacjent może otrzymać niezależnie od całej procedury transplantacyjnej. Jest częścią złożonego leczenia obejmującego kwalifikację do allogenicznego przeszczepienia, znalezienie zgodnego dawcy, pobranie i przetworzenie jego komórek, mieloablacyjne leczenie przygotowujące oraz późniejszą opiekę po transplantacji. W badaniu Precision-T po podaniu Tregzi stosowano profilaktykę GVHD z wykorzystaniem samego takrolimusu. W grupie kontrolnej pacjenci otrzymywali takrolimus i metotreksat. Różnica między grupami obejmowała więc zarówno sposób przygotowania i podania komórek dawcy, jak i schemat profilaktyki immunosupresyjnej. Kwalifikacja do takiej terapii wymaga oceny rodzaju i stanu zaawansowania nowotworu, odpowiedzi na dotychczasowe leczenie, ryzyka nawrotu, stanu ogólnego pacjenta, funkcjonowania narządów oraz możliwości zastosowania mieloablacyjnego przygotowania do transplantacji.
Priorytetowa ocena i status terapii zaawansowanej
FDA rozpatrywała wniosek w trybie priorytetowym oraz z wykorzystaniem Assessment Aid, czyli dobrowolnego dokumentu przygotowanego przez producenta w celu usprawnienia analizy danych. Tregzi otrzymał status leku sierocego, przyznawany terapiom przeznaczonym do leczenia chorób rzadkich, oraz oznaczenie Regenerative Medicine Advanced Therapy. Ten drugi status jest przeznaczony dla wybranych terapii regeneracyjnych, w tym produktów komórkowych, które mogą odpowiadać na niezaspokojone potrzeby w leczeniu ciężkich chorób. Zezwolenie biologiczne wydano firmie Orca Biosystems. W skorygowanym piśmie zatwierdzającym FDA wskazała, że produkt jest wytwarzany w zakładzie w Sacramento w Kalifornii. Data wejścia zatwierdzenia w życie pozostała niezmieniona i przypada na 30 czerwca 2026 roku.
Co to oznacza dla pacjenta?
Zatwierdzenie Tregzi wprowadza w Stanach Zjednoczonych nową metodę przygotowania i podania komórek dawcy podczas allogenicznego przeszczepienia krwiotwórczych komórek macierzystych u dorosłych z nowotworami hematologicznymi.
W badaniu Precision-T terapia była związana z wyraźnym ograniczeniem ryzyka umiarkowanej lub ciężkiej przewlekłej choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi. Po roku powikłanie to wystąpiło u szacunkowo 12,6 proc. pacjentów otrzymujących Tregzi i u 44 proc. chorych w grupie standardowego przeszczepu.
Dla pacjenta nie oznacza to jednak transplantacji pozbawionej ryzyka. Nadal mogą wystąpić ostra lub przewlekła GVHD, ciężkie zakażenia, krwawienia, powikłania narządowe, reakcje podczas infuzji i inne działania związane z leczeniem przygotowującym oraz samym przeszczepieniem.
Tregzi może być zastosowany wyłącznie u pacjenta zakwalifikowanego do allogenicznej transplantacji od zgodnego dawcy i do mieloablacyjnego leczenia przygotowującego. Decyzja wymaga indywidualnej oceny zespołu transplantacyjnego.
Rejestracja FDA obowiązuje w Stanach Zjednoczonych. Nie oznacza automatycznego dopuszczenia terapii do stosowania ani jej finansowania w Polsce lub Unii Europejskiej.
Jak zwiększyć dostęp do terapii CAR-T? Eksperci wskazują na wyłączenie szpitalne [WIDEO]
Czym jest Tregzi?
Tregzi jest przygotowywanym dla konkretnego pacjenta produktem komórkowym zawierającym krwiotwórcze komórki macierzyste i progenitorowe, regulatorowe limfocyty T oraz konwencjonalne limfocyty T pochodzące od jednego zgodnego dawcy.
Dla kogo FDA zatwierdziła terapię?
Zatwierdzenie obejmuje dorosłych pacjentów z nowotworami hematologicznymi poddawanych allogenicznemu przeszczepieniu krwiotwórczych komórek macierzystych od zgodnego dawcy po mieloablacyjnym leczeniu przygotowującym.
Czy Tregzi leczy bezpośrednio białaczkę lub MDS?
Tregzi jest elementem procedury allogenicznego przeszczepienia stosowanej w leczeniu nowotworu. Jego zatwierdzone zastosowanie obejmuje odbudowę układu krwiotwórczego i odpornościowego oraz poprawę przeżycia bez umiarkowanej lub ciężkiej przewlekłej GVHD.
Co oznacza zgodny dawca 8/8?
Oznacza to zgodność dawcy i biorcy w ośmiu ocenianych wariantach najważniejszych antygenów HLA. Zgodność może dotyczyć dawcy rodzinnego albo niespokrewnionego.
Jakie komórki zawiera terapia?
Produkt składa się z oczyszczonych komórek HSPC, regulatorowych limfocytów T oraz konwencjonalnych limfocytów T. Są one podawane kolejno, a nie jako jedna wspólna infuzja.
Jak skuteczna była terapia w badaniu Precision-T?
Mediana przeżycia bez zgonu albo umiarkowanej lub ciężkiej przewlekłej GVHD nie została osiągnięta w grupie Tregzi. W grupie standardowego przeszczepu wyniosła 7,3 miesiąca. Względne ryzyko zdarzenia było niższe o 74 proc.
Jak często występowała przewlekła GVHD?
Szacowana częstość umiarkowanej lub ciężkiej przewlekłej GVHD po 12 miesiącach wyniosła 12,6 proc. po zastosowaniu Tregzi i 44 proc. w grupie kontrolnej.
Czy Tregzi całkowicie zapobiega GVHD?
Nie. Terapia zmniejszyła ryzyko umiarkowanej lub ciężkiej przewlekłej GVHD, ale nie wyeliminowała możliwości wystąpienia ostrej lub przewlekłej postaci choroby.
Czy po Tregzi potrzebna jest immunosupresja?
W badaniu Precision-T pacjenci otrzymywali po transplantacji profilaktykę GVHD z zastosowaniem takrolimusu. Szczegółowe postępowanie określa zespół transplantacyjny.
Jakie działania niepożądane występowały najczęściej?
Najczęstsze były zapalenie błon śluzowych, biegunka, wysypka, zakażenia wirusowe, bakteryjne i grzybicze, ból brzucha, nudności, wymioty, krwawienia, obrzęki oraz ostra GVHD.
Czy Tregzi jest dostępny w Polsce?
Opisana decyzja dotyczy Stanów Zjednoczonych. Nie oznacza automatycznej rejestracji ani refundacji terapii w Polsce lub Unii Europejskiej.
Źródło: U.S. Food and Drug Administration, komunikat dotyczący zatwierdzenia Tregzi w transplantacji krwiotwórczych komórek macierzystych u dorosłych z nowotworami hematologicznymi, 30 czerwca 2026 roku. U.S. Food and Drug Administration, informacja prasowa dotycząca pierwszej zatwierdzonej immunoterapii opartej na regulatorowych limfocytach T, 30 czerwca 2026 roku. ClinicalTrials.gov, Precision-T, NCT05316701 – randomizowane badanie III fazy porównujące produkt Orca-T ze standardowym allogenicznym przeszczepem. U.S. Food and Drug Administration, skorygowane pismo zatwierdzające biologiczny produkt Tregzi, BLA 125868.
Nagroda Nobla z medycyny za badania nad komórkami T-regulatorowymi
• Artykuł zaktualizowano:
