Endometrioza jest przewlekłą chorobą ginekologiczną, której leczenie wymaga holistycznego podejścia, uwzględniającego zarówno interwencje farmakologiczne, jak i operacyjne. Leczenie farmakologiczne stanowi fundament terapii endometriozy, a jego celem jest długotrwałe kontrolowanie objawów, z minimalnym stosowaniem zabiegów chirurgicznych. Decyzja o wyborze odpowiedniej metody leczenia powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb pacjentki, uwzględniając jej preferencje, profil działań niepożądanych leków oraz koszty terapii. Kluczowym elementem leczenia farmakologicznego w przypadku przewlekłego bólu związanego z endometriozą są dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne (DTA), w tym preparaty zawierające dienogest. Dzięki swoim właściwościom hormonalnym, DTA skutecznie zmniejszają dolegliwości bólowe, co czyni je pierwszym wyborem w terapii.
W artykule przedstawiamy aktualne zalecenia dotyczące farmakoterapii endometriozy, opracowane przez Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników.
W sytuacji, gdy pacjentka nie może stosować estrogenów, zalecane są terapie progestagenami, które również mogą przynieść ulgę w bólu, choć ich skuteczność w leczeniu endometriozy może się różnić. Warto dodać, że stosowanie leczenia hormonalnego przed planowaną operacją nie jest zalecane, ponieważ nie wpływa ono na poprawę wyników chirurgicznych. Z kolei po leczeniu operacyjnym, zwłaszcza u pacjentek, które nie planują ciąży, stosowanie długotrwałej terapii hormonalnej (np. DTA lub progestagenów) może zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby. Natomiast w przypadku pacjentek, które planują ciążę, leczenie hormonalne w okresie pooperacyjnym nie jest zalecane, a zamiast tego rekomenduje się stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) w celu kontroli bólu.
Chirurgiczne podejście do leczenia endometriozy: Strategia minimalizowania interwencji
Leczenie chirurgiczne endometriozy jest stosowane w przypadkach, gdy leczenie farmakologiczne endometriozy jest niewystarczające lub gdy pacjentka doświadcza trudności z zajściem w ciążę. Współczesne podejście do chirurgii endometriozy opiera się głównie na laparoskopii, która jest mniej inwazyjna i wiąże się z szybszym okresem rekonwalescencji w porównaniu do tradycyjnych metod. Zanim jednak zdecyduje się na operację, konieczne jest podjęcie prób leczenia farmakologicznego, które w wielu przypadkach może wystarczyć do kontroli objawów. Laparoskopia diagnostyczna powinna być rozważana tylko w sytuacjach, gdy leczenie farmakologiczne zawodzi lub nie jest tolerowane przez pacjentkę, a także w przypadkach, gdy kobieta nie może zajść w ciążę.
W trakcie laparoskopii diagnostyczno-terapeutycznej zaleca się wykonanie biopsji ognisk endometriozy, co pozwala na potwierdzenie diagnozy. Zalecana technika chirurgiczna to wycięcie lub ablacja ognisk endometriozy, co prowadzi do łagodzenia bólu i poprawy płodności. Ważne jest, by w trakcie zabiegu szczególną uwagę zwrócić na minimalizowanie uszkodzeń jajników i zachowanie jak największej ilości zdrowej tkanki jajnikowej, szczególnie u pacjentek planujących ciążę. W przypadku torbieli endometrialnych jajników, szczególnie obustronnych i nawrotowych, przed operacją warto wykonać ocenę rezerwy jajnikowej oraz rozważyć możliwość pobrania komórek jajowych do przechowywania.
Torbiel endometrialna – wyzwaniem chirurgii i planowania ciąży
Leczenie torbieli endometrialnych jest jednym z trudniejszych aspektów terapii endometriozy, szczególnie u kobiet, które planują ciążę. Każda pacjentka z torbielami endometrialnymi powinna zostać skierowana do ośrodka referencyjnego, gdzie specjaliści dokonają oceny stanu zdrowia i zaplanują odpowiednią metodę leczenia. Laparoskopia jest techniką z wyboru w leczeniu torbieli endometrialnych, pozwalając na ich precyzyjne usunięcie, minimalizując przy tym ryzyko uszkodzenia jajników. W przypadku torbieli nawrotowych lub obustronnych, należy rozważyć przedoperacyjne oznaczenie rezerwy jajnikowej oraz omówić z pacjentką możliwość zamrożenia komórek jajowych. Dzięki temu, kobieta będzie miała szansę na późniejsze macierzyństwo, nawet jeśli leczenie endometriozy wpłynie na jej płodność.
W czasie operacji usunięcia torbieli endometrialnych istotne jest również dokładne zbadanie miednicy mniejszej pod kątem innych ognisk endometriozy, które mogą współistnieć z torbielami. W przypadku pacjentek z problemami z zajściem w ciążę, zaleca się wykonanie laparoskopowego wycięcia ognisk endometriozy, co znacząco poprawia szansę na ciążę. Należy pamiętać, że każda torbiel endometrialna powinna być przekazana do badania histopatologicznego, aby wykluczyć możliwość złośliwego charakteru zmiany.
** Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące postępowania u kobiet z endometriozą. Guidelines of the Polish Society of Gynecologists and Obstetricians on the management of women with endometriosis © 2024