Rak pozostaje jedną z głównych przyczyn zachorowalności i umieralności w Europie. Jednocześnie szacuje się, że znacznej części nowotworów można zapobiec poprzez modyfikację stylu życia, ograniczenie ekspozycji na czynniki środowiskowe oraz korzystanie z udowodnionych interwencji medycznych. Odpowiedzią na tę wiedzę naukową jest Europejski Kodeks Walki z Rakiem – wydanie piąte (ECAC5).
Czym jest ECAC5?
Europejski Kodeks Walki z Rakiem, piąte wydanie, obejmuje 14 zaleceń dla osób dorosłych, opartych na aktualnych i najlepszych dostępnych dowodach naukowych. Zalecenia te dotyczą trzech głównych obszarów: indywidualnych czynników behawioralnych, czynników środowiskowych i zawodowych, procedur medycznych i działań profilaktycznych.
Kodeks jest skierowany do ogółu populacji Unii Europejskiej i został zaprojektowany jako narzędzie praktyczne – zalecenia są jasne, możliwe do wdrożenia i zrozumiałe dla szerokiego grona odbiorców.
Nowość piątego wydania – rekomendacje dla decydentów
ECAC5 jest pierwszym wydaniem, które – obok zaleceń indywidualnych – zawiera również 14 uzupełniających zaleceń skierowanych do decydentów, administracji publicznej i instytucji odpowiedzialnych za zdrowie publiczne. Ich celem jest wzmacnianie efektów działań podejmowanych przez jednostki poprzez: usuwanie barier społecznych, ekonomicznych i środowiskowych, tworzenie warunków sprzyjających zdrowym wyborom, zwiększanie dostępności skutecznych interwencji profilaktycznych.
Takie podejście odzwierciedla współczesne rozumienie profilaktyki nowotworów jako procesu wymagającego zarówno odpowiedzialności indywidualnej, jak i systemowych rozwiązań.
Zalecenia Europejskiego Kodeksu Walki z Rakiem obejmują:
- Niepalenie tytoniu i nieużywanie żadnych wyrobów tytoniowych ani e-papierosów; rzucenie palenia w przypadku osób palących.
- Unikanie narażenia na dym tytoniowy – dbanie o dom i samochód wolne od dymu.
- Zapobieganie nadwadze i otyłości, m.in. poprzez ograniczenie żywności wysokokalorycznej, napojów słodzonych i żywności wysokoprzetworzonej.
- Regularną aktywność fizyczną oraz ograniczanie siedzącego trybu życia.
- Zdrową dietę, bogatą w produkty pełnoziarniste, warzywa, rośliny strączkowe i owoce, z ograniczeniem czerwonego mięsa i unikaniem mięsa przetworzonego.
- Unikanie alkoholu.
- Karmienie piersią tak długo, jak to możliwe.
- Ochronę przed nadmierną ekspozycją na promieniowanie słoneczne i UV, zwłaszcza u dzieci, oraz bezwzględne unikanie solarium.
- Ograniczanie narażenia na czynniki rakotwórcze w miejscu pracy poprzez przestrzeganie zasad BHP i dialog z pracodawcą.
- Kontrolę narażenia na radon w pomieszczeniach, w tym wykonywanie pomiarów i podejmowanie działań naprawczych.
- Zmniejszanie ekspozycji na zanieczyszczenie powietrza, m.in. poprzez wybory transportowe i wspieranie polityk poprawy jakości powietrza.
- Zapobieganie zakażeniom rakotwórczym, w tym szczepienia przeciwko HBV i HPV oraz diagnostykę i leczenie wybranych infekcji.
- Rozważne stosowanie hormonalnej terapii zastępczej, wyłącznie po konsultacji lekarskiej i przez możliwie najkrótszy czas.
- Udział w zorganizowanych programach badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego, piersi, szyjki macicy oraz płuca – zgodnie z zaleceniami krajowymi.
Zalecenia ECAC5 nie dotyczą wyłącznie zapobiegania nowotworom. Ich wdrażanie przynosi dodatkowe korzyści zdrowotne, w tym zmniejszenie ryzyka innych chorób niezakaźnych, takich jak choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca typu 2 czy przewlekłe choroby układu oddechowego. Kodeks stanowi narzędzie promocji zdrowia i poprawy jakości życia populacji.
ECAC5 został przygotowany przez ponad 60 europejskich ekspertów z zakresu epidemiologii, prewencji nowotworów, zdrowia publicznego, nauk behawioralnych i komunikacji zdrowotnej. Zalecenia opracowano zgodnie ze standaryzowaną metodologią World Code Against Cancer Framework, w oparciu o przeglądy systematyczne, metaanalizy oraz ocenę istniejących polityk międzynarodowych.
Onkologia – razem możemy więcej
Europejski Plan Walki z Rakiem – pozytywne efekty i kontynuacja działań