Rak jajnika oporny na leczenie związkami platyny (platinum-resistant ovarian cancer, PROC) pozostaje jednym z największych wyzwań współczesnej onkologii ginekologicznej. Mimo postępów w diagnostyce i leczeniu, mediana przeżycia całkowitego w tej populacji pacjentek nie przekracza zwykle 12–15 miesięcy. Klasyczne cytostatyki, takie jak paklitaksel czy liposomalna doksorubicyna, oferują ograniczoną skuteczność, a kolejne linie terapii wiążą się z narastającą toksycznością i pogarszającą się jakością życia. W tym kontekście immunoterapia, a szczególnie inhibitory punktów kontrolnych PD-1/PD-L1, od lat budziła nadzieję – jednak do tej pory brakowało przekonujących dowodów na jej skuteczność w tej grupie chorych.
Immunochemioterapia z pembrolizumabem wydłuża przeżycie całkowite u chorych na raka jajnika opornego na platynę – wyniki badania ENGOT-ov65/KEYNOTE-B96 (ESMO 2025)
Projekt badania ENGOT-ov65/KEYNOTE-B96
Badanie ENGOT-ov65/KEYNOTE-B96 to randomizowane, podwójnie zaślepione badanie fazy III, które objęło 643 pacjentki z PROC. Pacjentki otrzymywały pembrolizumab (200 mg co 3 tygodnie) lub placebo, w połączeniu z cotygodniowym paklitakselem (80 mg/m²), z możliwością dodania bevacizumabu (15 mg/kg co 3 tygodnie). W badaniu uwzględniono zarówno populację intencji leczenia (ITT), jak i podgrupę z ekspresją PD-L1 CPS ≥ 1.
W pierwszej analizie po medianie obserwacji 15,6 miesiąca mediana PFS wyniosła 8,3 miesiąca w ramieniu pembrolizumabu i 6,4 miesiąca w grupie placebo (HR 0,70; p < 0,0001). W populacji PD-L1-dodatniej wyniki były porównywalne (8,3 vs 7,2 miesiąca; HR 0,72; p = 0,0014). W drugiej analizie, przy medianie obserwacji 26,6 miesiąca, odnotowano istotne wydłużenie przeżycia całkowitego (OS) w populacji PD-L1 CPS ≥ 1: 18,2 miesiąca vs 14,0 miesiąca (HR 0,76; p = 0,0053).
Interpretacja wyników
Jak podkreśliła podczas ESMO 2025 dr Rebecca Kristeleit z King’s College London, to pierwszy raz, gdy uzyskano sygnał poprawy OS po dodaniu inhibitora punktu kontrolnego do chemioterapii u pacjentek z rakiem jajnika. Choć przyrost PFS może wydawać się niewielki, ma on realne znaczenie kliniczne w tak zaawansowanej chorobie, szczególnie biorąc pod uwagę utrzymujące się różnice w OS i potencjalny wpływ immunoterapii na mikrośrodowisko guza.
Warto zaznaczyć, że efekty w zakresie przeżycia całkowitego były niezależne od stosowania bevacizumabu (HR 0,75 z lub bez bevacizumabu). Większość pacjentek miała rak surowiczy wysokiego stopnia (86 proc.), a 7,8 proc. – raka jasnokomórkowego, co wskazuje, że skuteczność leczenia była obserwowana również w typach histologicznych o niekorzystnym rokowaniu.
Bezpieczeństwo i tolerancja leczenia
Profil bezpieczeństwa oceniono jako akceptowalny i przewidywalny. Częstość działań niepożądanych 3. stopnia lub wyższych wyniosła 67,5 proc. w grupie pembrolizumabu i 55,3 proc. w grupie placebo. Najczęstsze działania niepożądane obejmowały neutropenię, zmęczenie i neuropatię obwodową, natomiast toksyczności immunologiczne – takie jak zapalenie płuc czy zapalenie wątroby – były stosunkowo rzadkie i zazwyczaj odwracalne po zastosowaniu glikokortykosteroidów.
Jak zauważa dr Kristeleit, dostępność terapii potrójnej (pembrolizumab + paklitaksel ± bevacizumab) może być ograniczona z uwagi na koszty i konieczność indywidualnej oceny korzyści klinicznej. W praktyce klinicznej największe korzyści mogą odnieść pacjentki z ekspresją PD-L1, po dwóch lub więcej liniach wcześniejszego leczenia, w tym z rzadkimi podtypami, gdzie standardowa chemioterapia jest mniej skuteczna.
Kontekst wcześniejszych badań i nowe kierunki
Wcześniejsze badania, takie jak AURELIA (2014), wykazały, że dodanie bevacizumabu do cotygodniowego paklitakselu podwaja medianę PFS u pacjentek z PROC. Z kolei badania II fazy (m.in. LEAP-005) sugerowały skuteczność kombinacji pembrolizumabu z lenwatynibem w bardziej zaawansowanej populacji. ENGOT-ov65/KEYNOTE-B96 jest jednak pierwszym badaniem fazy III, które potwierdza przewagę immunochemioterapii w twardych punktach końcowych (PFS i OS).
Dr Kristeleit wskazała też, że kolejnym krokiem będzie ocena połączeń pembrolizumabu z koniugatami przeciwciało–lek (ADC), które wykazują bardzo dobre wyniki w innych nowotworach ginekologicznych. Połączenie immunoterapii z ADC może okazać się kolejnym kamieniem milowym w terapii raka jajnika, szczególnie u pacjentek, które nie tolerują intensywnych schematów trójlekowych.
Badanie ENGOT-ov65/KEYNOTE-B96 otwiera nowy rozdział w leczeniu raka jajnika opornego na platynę. Po raz pierwszy wykazano, że immunochemioterapia z pembrolizumabem może istotnie wydłużyć przeżycie całkowite, oferując realną poprawę rokowania. Wyniki te potwierdzają, że immunoterapia może znaleźć trwałe miejsce w leczeniu choroby, która dotychczas pozostawała wyjątkowo trudna terapeutycznie.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest rak jajnika oporny na platynę (PROC)?
PROC oznacza postać raka jajnika, w której choroba nawraca lub postępuje w ciągu 6 miesięcy od zakończenia chemioterapii zawierającej związki platyny. Pacjentki te mają gorsze rokowanie i ograniczone możliwości leczenia.
Czym jest badanie ENGOT-ov65/KEYNOTE-B96?
To międzynarodowe badanie fazy III, w którym oceniano dodanie pembrolizumabu do cotygodniowego paklitakselu, z bevacizumabem lub bez, u 643 pacjentek z rakiem jajnika opornym na platynę.
Jakie są najważniejsze wyniki badania?
Dodanie pembrolizumabu zwiększyło medianę przeżycia całkowitego (OS) z 14,0 do 18,2 miesięcy (HR 0,76; p = 0,0053) oraz wydłużyło PFS o ok. 2 miesiące w populacji ITT. Efekty były szczególnie widoczne u pacjentek z ekspresją PD-L1 (CPS ≥ 1).
Czy immunoterapia będzie teraz standardem w PROC?
Choć wyniki są bardzo obiecujące, decyzje refundacyjne i wytyczne kliniczne będą wymagały potwierdzenia efektu w analizach końcowych OS i toksyczności. Terapia może zostać rekomendowana dla wybranych pacjentek z PD-L1 ≥ 1.
Jakie działania niepożądane obserwowano?
Działania niepożądane stopnia ≥ 3 wystąpiły u 67,5 proc. pacjentek leczonych pembrolizumabem + paklitakselem (± bevacizumab), głównie neutropenia i zmęczenie. Zdarzenia immunologiczne (np. zapalenie płuc, wątroby, tarczycy) były rzadkie i w większości odwracalne.
Czy pembrolizumab można łączyć z innymi terapiami?
Tak. Badane są schematy łączące immunoterapię z bevacizumabem, a w przyszłości także z ADC (antibody–drug conjugates), które mogą zwiększyć skuteczność i zmniejszyć toksyczność leczenia.
Zobacz także:
ESMO: Trastuzumab deruxtecan może zmienić standard leczenia raka piersi HER2+
ESMO: Zdrowie grasicy jako niezależny biomarker skuteczności immunoterapii nowotworów