Endometrioza jest jedną z głównych przyczyn niepłodności u kobiet, a jej wpływ na zdolność do zajścia w ciążę może być poważny. Schorzenie to, w którym komórki endometrialne rosną poza jamą macicy, prowadzi do powstawania ognisk endometriozy, które mogą ingerować w funkcjonowanie narządów rodnych, w tym jajników, jajowodów i macicy. Często występujące przy tym bóle oraz zrosty, mogą utrudniać zapłodnienie i zagnieżdżenie zarodka. Leczenie endometriozy u kobiet borykających się z niepłodnością powinno być dokładnie przemyślane, uwzględniając stopień zaawansowania choroby, preferencje pacjentki oraz jej cele reprodukcyjne.
Leczenie operacyjne endometriozy głębokiej (DE) u kobiet z niepłodnością jest rozważane w przypadku wystąpienia poważnych dolegliwości bólowych, które nie reagują na leczenie farmakologiczne. W takich przypadkach, celem operacji jest usunięcie ognisk endometriozy, co może poprawić warunki do zapłodnienia i zwiększyć szansę na ciążę. Niemniej jednak, w sytuacji, gdy pacjentka ma problemy z płodnością, leczenie farmakologiczne, które blokuje owulację, przed operacją nie wykazuje pozytywnego wpływu na zdolność do poczęcia. Z tego powodu, leczenie chirurgiczne nie zawsze musi bezpośrednio poprawiać płodność, szczególnie w przypadkach minimalnej i łagodnej endometriozy (I i II stopień według zrewidowanych kryteriów ASRM). U takich pacjentek, usunięcie ognisk endometrialnych metodą laparoskopową może zwiększyć prawdopodobieństwo zajścia w ciążę, jednak skuteczność tego zabiegu jest uzależniona od indywidualnych uwarunkowań.
Endometrioza głęboka. Wyzwania diagnostyczne i leczenie w specjalistycznych ośrodkach
Leczenie operacyjne a wybór metody zapłodnienia
W przypadku kobiet z torbielami endometrialnymi, leczenie chirurgiczne może być rozważane, zwłaszcza jeśli torbiele powodują poważne dolegliwości bólowe lub trudności w dostępie do jajników podczas zabiegów związanych z zapłodnieniem pozaustrojowym (IVF-ET). Niemniej jednak, sama operacja usunięcia torbieli endometrialnych, bez dodatkowych interwencji, nie zwiększa znacząco szans na ciążę w ramach programów IVF-ET. W takich przypadkach decyzja o leczeniu operacyjnym powinna być poprzedzona szczegółową konsultacją, uwzględniającą dotychczasowe zabiegi, zgłaszane dolegliwości bólowe, aktualną rezerwę jajnikową oraz preferencje pacjentki, w tym jej wiek.
Po leczeniu operacyjnym, niezalecane jest stosowanie terapii hormonalnej wyłącznie w celu poprawy płodności, szczególnie u kobiet, które planują ciążę. Jednak w przypadku kobiet, które nie planują natychmiastowego zajścia w ciążę, terapia hormonalna po operacji może pomóc w zmniejszeniu bólu i nie upośledza ich szans na przyszłą ciążę. Ocenę prawdopodobieństwa samoistnego zajścia w ciążę po leczeniu operacyjnym warto przeprowadzić z zastosowaniem wskaźnika płodności w endometriozie (EFI), który uwzględnia różne czynniki wpływające na szanse reprodukcyjne pacjentki.
Stymulacja jajeczkowania i zapłodnienie pozaustrojowe (IVF)
W przypadku niepowodzenia leczenia operacyjnego lub gdy pacjentka ma ponad 35 lat i/lub złe rokowanie, zaleca się leczenie metodą zapłodnienia pozaustrojowego (IVF-ET). Programy IVF-ET zwiększają szansę na ciążę u kobiet z endometriozą, zwłaszcza u tych z minimalną lub łagodną formą choroby. W przypadku takich pacjentek, stymulacja jajeczkowania i inseminacja domaciczna (IUI) mogą być skutecznymi metodami leczenia. Co ważne, wybór protokołu stymulacji jajeczkowania nie wpływa na skuteczność programów IVF-ET, a przedłużona desensybilizacja analogiem GnRH przed IVF-ET nie ma potwierdzonego wpływu na poprawę wyników leczenia. Dlatego też, decyzja o wdrożeniu tego rodzaju leczenia powinna być podejmowana indywidualnie, w oparciu o aktualny stan zdrowia pacjentki i jej cele reprodukcyjne.
** Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące postępowania u kobiet z endometriozą. Guidelines of the Polish Society of Gynecologists and Obstetricians on the management of women with endometriosis © 2024