Kongres American Society of Clinical Oncology od lat należy do najważniejszych wydarzeń w światowej onkologii. To miejsce, w którym prezentowane są wyniki badań klinicznych, omawiane nowe strategie leczenia i dyskutowane kierunki rozwoju opieki nad pacjentami z chorobami nowotworowymi. Podczas tegorocznego ASCO 2026 jednym z szeroko komentowanych momentów była prezentacja danych dotyczących nowej terapii raka trzustki, nagrodzona przez uczestników owacją na stojąco. Obok doniesień o potencjalnie przełomowych terapiach ważnym elementem kongresu pozostaje jednak także rozmowa o tym, jak wiedzę naukową przekładać na codzienną praktykę kliniczną. W tym kontekście szczególne znaczenie miała obecność ekspertów Narodowego Instytutu Onkologii.
Przedstawiciele NIO uczestniczyli w kongresie ASCO nie tylko jako autorzy i współautorzy prezentowanych prac naukowych, lecz także jako osoby włączone w działalność międzynarodowych struktur ASCO. Tegoroczne wydarzenie pokazało, że polska onkologia jest obecna w globalnej dyskusji zarówno na poziomie badań, jak i edukacji, organizacji opieki oraz współpracy międzynarodowej.
Hasło ASCO 2026 brzmiało „The Science and Practice of Translation: Improving Cancer Outcomes Worldwide”. W medycynie pojęcie „translation” najczęściej odnosi się do przełożenia odkryć naukowych na praktykę kliniczną: od obserwacji laboratoryjnej, przez badania przedkliniczne i kliniczne, aż po decyzje podejmowane przy łóżku pacjenta. Jest to sposób myślenia bliski misji Narodowego Instytutu Onkologii, realizowanej od blisko stu lat i opartej na łączeniu nauki z leczeniem.
W wystąpieniu otwierającym kongres prezydent ASCO Eric J. Small zwrócił uwagę, że „translation” można rozumieć szerzej. To także przekładanie wiedzy między językami, kulturami, regionami świata, systemami ochrony zdrowia i różnymi realiami codziennej praktyki. W takim ujęciu postęp w onkologii nie kończy się na publikacji wyników badania. Kluczowe staje się pytanie, w jaki sposób nowe dane mogą zostać wykorzystane w różnych systemach ochrony zdrowia, przy odmiennych zasobach, możliwościach diagnostycznych, organizacji leczenia i dostępie do terapii.
Obecność ekspertów Narodowego Instytutu Onkologii podczas ASCO 2026 wpisywała się właśnie w ten wielowymiarowy sposób rozumienia współczesnej onkologii. Była widoczna w strukturach ASCO, w sesjach edukacyjnych, w prezentacjach badań klinicznych i analiz real-world evidence, a także w rozmowach dotyczących tego, jak sprawić, by postęp naukowy rzeczywiście przekładał się na poprawę wyników leczenia pacjentów.
Jednym z istotnych wydarzeń tegorocznego kongresu było objęcie przez prof. Piotra Rutkowskiego funkcji przewodniczącego International Affairs Committee ASCO. Komitet ten odpowiada za międzynarodowy wymiar działalności organizacji, w tym inicjatywy edukacyjne, naukowe oraz programy wspierające rozwój onkologii w różnych regionach świata. Funkcja ta ma znaczenie nie tylko jako uznanie dorobku klinicznego i naukowego prof. Rutkowskiego, lecz także jako wzmocnienie obecności polskiej onkologii w międzynarodowych strukturach decydujących o kierunkach współpracy, edukacji i rozwoju jakości leczenia.
Podczas kongresu prof. Rutkowski wystąpił również w sesji „State of the Art: Desmoid Fibromatosis – Biology-Driven Management in a Shifting Treatment Landscape”. Jego wykład, zatytułowany „Do No Harm: Active Surveillance and Imaging Strategies”, dotyczył aktywnego nadzoru i strategii obrazowania w leczeniu desmoid fibromatosis – włókniakowatości desmoidalnej, określanej również jako desmoid. Tematyka ta dobrze oddaje jeden z ważnych kierunków współczesnej onkologii: dobór postępowania nie tylko do rozpoznania, lecz także do biologii choroby, ryzyka progresji i możliwych konsekwencji leczenia.
W przypadku włókniakowatości desmoidalnej nie zawsze istnieje konieczność natychmiastowego rozpoczęcia aktywnego leczenia. U części pacjentów właściwym postępowaniem jest aktywny nadzór, obejmujący regularną ocenę kliniczną i badania obrazowe. Wynika to z charakteru choroby, która nie daje przerzutów odległych, ale może miejscowo naciekać otaczające tkanki, powodować dolegliwości i wykazywać zmienną dynamikę wzrostu.
Decyzja o rozpoczęciu leczenia zależy m.in. od lokalizacji guza, występujących objawów, tempa progresji i ryzyka uszkodzenia ważnych struktur anatomicznych. Niepotrzebna interwencja chirurgiczna może prowadzić do powikłań, dlatego u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentów obserwacja stanowi świadomy wybór terapeutyczny, a nie rezygnację z leczenia.
Ważne role w strukturach ASCO objęła również prof. Iwona Ługowska. Została członkinią ASCO International Education Committee, który zajmuje się rozwojem międzynarodowych inicjatyw edukacyjnych i wymianą doświadczeń między specjalistami z różnych krajów. Została także zaproszona do udziału w TAPUR Study Molecular Tumor Board, międzynarodowym zespole ekspertów wspierających jeden z istotnych projektów ASCO w obszarze medycyny precyzyjnej.
Międzynarodowa działalność prof. Iwony Ługowskiej została w czerwcu 2026 roku poszerzona o kolejną ważną funkcję. Podczas OECI Oncology Days w Warszawie objęła stanowisko prezydenta Organisation of European Cancer Institutes na kadencję 2026–2029. Jest pierwszą Polką kierującą tą organizacją, która zajmuje się m.in. jakością opieki onkologicznej, akredytacją ośrodków i współpracą europejskich instytutów onkologicznych. Więcej o nominacji i działalności profesor pisaliśmy w artykule „Prof. Iwona Ługowska prezydent OECI”.
Te nominacje są związane z dotychczasową aktywnością prof. Ługowskiej w obszarze diagnostyki molekularnej, medycyny personalizowanej i organizacji wielodyscyplinarnych zespołów eksperckich. Prof. Ługowska kieruje pracami Multinational Tumor Boards w europejskim projekcie Personalized Cancer Medicine, realizuje finansowany przez Agencję Badań Medycznych projekt ONCOMAP, którego założenia są zbliżone do badania TAPUR, oraz rozwija działalność Molecular Tumor Boards w Centrum Doskonałości Onkologii Precyzyjnej Narodowego Instytutu Onkologii.
Prof. Iwona Ługowska i prof. Piotr Rutkowski uczestniczyli także w World Oncology Leaders Reunion. Byli jedynymi przedstawicielami z Polski obecnymi w tym gronie. Spotkanie to gromadzi liderów onkologii z różnych krajów i stanowi przestrzeń do rozmowy o najważniejszych wyzwaniach stojących przed współczesnym leczeniem nowotworów. Wśród omawianych tematów znajdują się dostęp do innowacyjnych terapii, rozwój badań klinicznych, medycyna precyzyjna, jakość opieki, nierówności zdrowotne oraz budowanie współpracy ponad granicami.
Udział ekspertów NIO w tym wydarzeniu pokazuje, że doświadczenia polskich ośrodków klinicznych i naukowych są częścią szerszej międzynarodowej rozmowy o przyszłości onkologii. ASCO, choć pozostaje organizacją amerykańską, coraz wyraźniej rozwija model współpracy regionalnej, w którym lokalne potrzeby, ograniczenia i doświadczenia stają się ważnym źródłem wiedzy o tym, jak wdrażać nowoczesną opiekę onkologiczną w różnych warunkach organizacyjnych, ekonomicznych i społecznych. Dla krajów Europy Środkowo-Wschodniej oznacza to możliwość silniejszego udziału w dyskusji o edukacji onkologicznej, diagnostyce molekularnej, badaniach klinicznych i jakości leczenia.
Naukowa obecność Narodowego Instytutu Onkologii na ASCO 2026 obejmowała także prezentacje wyników badań. Jednym z takich wystąpień był poster dr n. med. Katarzyny Pogody dotyczący zmian biologicznego podtypu raka piersi po leczeniu neoadiuwantowym. Analiza objęła 1504 chore z chorobą resztkową po terapii przedoperacyjnej. Wyniki wskazały, że u około jednej na siedem pacjentek dochodzi do zmiany biologicznego podtypu raka piersi pomiędzy wyjściową biopsją a oceną materiału pooperacyjnego. Najczęściej zjawisko to obserwowano u chorych z wyjściowo HER2-dodatnim rakiem piersi, gdzie odsetek zmian wyniósł 39,3 procent. Rzadziej dotyczyło ono raków luminalnych i potrójnie ujemnych.
Znaczenie tych danych ma wymiar praktyczny. Rak piersi może zmieniać swój profil biologiczny pod wpływem leczenia, a decyzje podejmowane po operacji powinny możliwie najlepiej odzwierciedlać aktualną charakterystykę choroby. Wyniki przedstawione przez dr Pogodę wspierają zasadność ponownej oceny receptorów ER, PR i HER2 w chorobie resztkowej po leczeniu neoadiuwantowym. W praktyce może to mieć znaczenie dla kwalifikacji do leczenia uzupełniającego i dla oceny, czy pierwotna charakterystyka biologiczna nowotworu pozostaje wystarczającą podstawą dalszych decyzji terapeutycznych.
Dlaczego ponowna ocena receptorów w raku piersi może mieć znaczenie?
Wybór leczenia raka piersi w dużej mierze zależy od biologicznych cech nowotworu, przede wszystkim obecności receptorów hormonalnych oraz statusu HER2. Informacje te uzyskuje się podczas badania histopatologicznego i immunohistochemicznego. Stanowią one podstawę kwalifikacji do określonych metod leczenia systemowego.
Leczenie przedoperacyjne może jednak zmieniać skład populacji komórek nowotworowych. W materiale pozostałym po terapii nie zawsze stwierdza się identyczny profil receptorowy jak w biopsji wykonanej przed rozpoczęciem leczenia. Różnice mogą wynikać z biologicznej heterogenności nowotworu, selekcji komórek pod wpływem terapii, a także z czynników związanych z pobraniem i oceną materiału.
Wyniki analizy przedstawionej podczas ASCO 2026 zwracają uwagę na kliniczne znaczenie tego zjawiska. Nie oznacza to jednak, że każda zmiana ekspresji receptorów automatycznie wymaga zmiany leczenia pooperacyjnego. Decyzje terapeutyczne powinny uwzględniać zarówno charakterystykę nowotworu przed leczeniem, jak i odpowiedź na zastosowaną terapię, wynik badania pooperacyjnego oraz obowiązujące zalecenia kliniczne.
Zobacz: Jak układ odpornościowy wpływa na działanie komórek raka piersi?
Podczas ASCO 2026 zaprezentowano również pracę dr n. med. Aleksandry Koniecznej „Real-world effectiveness and safety of first-line pembrolizumab plus chemotherapy in patients aged ≥65 years with metastatic TNBC”. Analiza została przygotowana w ramach międzynarodowej współpracy CEBCC, skupiającej ośrodki zajmujące się leczeniem raka piersi w krajach Europy Środkowo-Wschodniej. W projekty prowadzone w ramach tej współpracy zaangażowane są także polskie ośrodki, w tym Narodowy Instytut Onkologii w Warszawie, Krakowie i Gliwicach.
Praca dotyczy skuteczności i bezpieczeństwa pembrolizumabu stosowanego w skojarzeniu z chemioterapią w pierwszej linii leczenia u chorych w wieku 65 lat i starszych z przerzutowym potrójnie ujemnym rakiem piersi. To grupa pacjentek szczególnie ważna z punktu widzenia codziennej praktyki klinicznej. Badania rejestracyjne pozostają podstawą wprowadzania nowych terapii, ale ich populacje nie zawsze w pełni odzwierciedlają rzeczywistość poradni i oddziałów onkologicznych. Pacjentki starsze częściej mają choroby współistniejące, bardziej złożony przebieg kliniczny i inne ryzyko działań niepożądanych niż osoby uczestniczące w ściśle kontrolowanych badaniach klinicznych.
Dane real-world evidence pomagają uzupełniać tę wiedzę. Pozwalają ocenić, jak nowoczesne leczenie funkcjonuje poza warunkami badania rejestracyjnego, w populacji bardziej zbliżonej do tej, którą lekarze spotykają w praktyce. W przypadku potrójnie ujemnego raka piersi, należącego do bardziej wymagających podtypów choroby, takie informacje mogą wspierać decyzje terapeutyczne uwzględniające nie tylko wiek metrykalny, lecz także stan ogólny pacjentki, choroby współistniejące, biologię nowotworu i spodziewane korzyści leczenia. Jest to również istotne w kontekście rozwoju onkogeriatrii, która stanowi jeden z ważnych kierunków aktywności Narodowego Instytutu Onkologii.
Dane z rzeczywistej praktyki klinicznej, określane jako real-world evidence (RWE), pozwalają oceniać skuteczność i bezpieczeństwo terapii poza ściśle kontrolowanymi warunkami badań klinicznych. Mają szczególne znaczenie w przypadku starszych pacjentów, u których częściej współistnieją inne choroby, konieczne jest stosowanie wielu leków, a tolerancja leczenia może różnić się od obserwowanej w populacjach badań rejestracyjnych.
Analizy RWE nie zastępują randomizowanych badań klinicznych, ale mogą je uzupełniać, dostarczając informacji o stosowaniu leczenia w codziennej praktyce. Ich interpretacja wymaga jednak uwzględnienia ograniczeń metodologicznych, w tym różnic między analizowanymi grupami chorych.
ASCO 2026 pokazało, że współczesna onkologia rozwija się jednocześnie na wielu poziomach: od badań biologii nowotworów, przez ocenę nowych terapii, po organizację opieki i międzynarodową edukację. W każdym z tych obszarów obecni byli eksperci Narodowego Instytutu Onkologii. Ich udział w kongresie był częścią szerszego procesu, w którym polskie doświadczenia kliniczne, naukowe i organizacyjne stają się elementem globalnej rozmowy o tym, jak poprawiać wyniki leczenia pacjentów z nowotworami. Tegoroczne hasło ASCO przypominało, że samo odkrycie naukowe nie wystarcza. Równie ważne jest jego przełożenie na praktykę: na diagnostykę, decyzje terapeutyczne, dostęp do badań klinicznych, edukację specjalistów i organizację systemu ochrony zdrowia.
Zobacz: Narodowy Instytut Onkologii z akredytacją OECI jako pierwszy ośrodek w Polsce
• Artykuł zaktualizowano: