Do walki z rakiem trzeba przygotować się mądrze, opierając się na wiedzy bazującej na dowodach, a nie na mitach. Nie da się wzmocnić odporności suplementami, natomiast przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego warto się zaszczepić – mówi dr n. farm. Leszek Borkowski, farmakolog kliniczny z wieloletnim stażem, prezes Fundacji Razem w Chorobie.
Z opublikowanego w 2025 r. raportu Komisji Europejskiej wynika, że Polacy częściej niż inni Europejczycy wierzą w mity, teorie spiskowe i pseudonaukowe twierdzenia. Aż 45 proc. ankietowanych przyznało, że zgadza się z teorią, że „istnieje lek na raka, ale jego istnienie jest ukrywane przez firmy farmaceutyczne. Dlatego jeszcze przed rozpoczęciem leczenia, na etapie przedszpitalnym chorzy powinni uzbroić się w rzetelną wiedzę – w tym rola specjalistów medycznych.
Z każdym pacjentem, bez względu na powód jego wizyty w gabinecie lekarskim, należy rozmawiać o objawach, które mogą wzbudzić tzw. czujność onkologiczną. Przykładowo refluks, częste odbijanie się, zgaga – przy takich objawach warto sprawdzić, czy w żołądku nie rośnie guz. Utrzymujący się od miesięcy kaszel, nawracające zapalenia oskrzeli, płuc, chrypka krwioplucie, duszność wysiłkowa, dolegliwości bólowe w klatce piersiowej mogą sugerować rozwijający się rak płuca, trzeba zobaczyć, jak te płuca funkcjonują – podkreśla dr Borkowski.
Warto też samemu bacznie obserwować własny organizm pod kątem wszelkich niepokojących zmian, które mogą być symptomami choroby nowotworowej. Czujność onkologiczna to nie tylko hasło – to realna szansa na życie.
Pacjenci powinni też wiedzieć, że istnieje coś takiego jak wyniki fałszywie ujemne. Jeżeli wiem, że z pacjentem coś nie jest w porządku, a wyniki badań są zaskakująco dobre, to należy się zastanowić, czy one nie są fałszywie ujemne. Dlatego wstępna diagnoza powinna obejmować różne techniki – podkreśla farmakolog. Wyniki fałszywie ujemne mogą dawać fałszywe poczucie bezpieczeństwa, co może opóźniać dalszą diagnostykę.
Wylecz zęby, nie stosuj suplementów
Chorzy przygotowujący się do rozpoczęcia terapii, powinni być poinformowani, jak ważne są ich codzienne wybory. W zaleceniach przedszpitalnych powinni usłyszeć, że mają dbać o siebie, stosować dietę lekkostrawną, nie odchudzaj się przy pomocy środków farmakologicznych czy suplementów. Jeśli takie preparaty będą stosowane, farmakolog po podaniu terapii przeciwnowotworowej nie będzie wiedział, co się dzieje z pacjentem ze względu na interakcje lekowe.
Dr Borkowski zawsze radzi swoim pacjentom wyleczenie zębów i chorób przyzębia, ponieważ najmniejsze zmiany próchnicze mogą powodować różne implikacje, w tym gorsze działanie leków onkologicznych. Zalecam pacjentom, aby nie stosowali żadnych wzmacniaczy odporności, bo odporności człowieka nie da się wzmocnić, można ją jedynie osłabić. Nie powinno też przyjmować żadnych suplementów diety, żadnych „cudownych” leków medycyny tybetańskiej, chińskiej, indyjskiej, mongolskiej, itp. Ludzie z tych regionów leczą się różnymi miksturami, bo nie mają nic innego. Poza tym stosują inną dietę, ich genotyp jest odmienny od naszego. Mówię też, żeby pacjenci nie sięgali po mikstury, które podobno pomogły znajomym, i żeby nie słuchali porad zdrowotnych udzielanych przez celebrytów – mówi ekspert.
Czy szczepić się chorując na nowotwór? Oczywiście, że tak!
Zaszczep się, jeśli chcesz, żeby leczenie było skuteczne
Każdy, kto ma przed sobą planowy pobyt w szpitalu i leczenie przeciwnowotworowe powinien porozmawiać z lekarzem na temat szczepień. Leczenie onkologiczne aktywuje patogeny w organizmie. Organizm pacjenta onkologicznego jest bardzo osłabiony i staje się łatwym celem dla nich. Przykładowo inhibitory kinazy tyrozynowej reaktywują wirusowe zapalenie wątroby B, bendamustyna – ospę wieczną, półpasiec itd. Hematologiczne choroby rozrostowe bardzo często prowadzą do zwiększonego ryzyka rozwoju chorób infekcyjnych. Wynika to z podstawowej choroby onkologicznej, która upośledza układ krwiotwórczy, a więc także komórki układu immunologicznego.
Leczenie zakażeń w trakcie terapii onkologicznej jest trudne z powodu możliwych interakcji lekowych. Dlatego należy się chronić przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego poprzez przyjęcie szczepionek. Jakich? Najlepiej porozmawiać o tym z lekarzem. Są szczepionki skoniugowane, złożone, można je łączyć.
Pacjent dostaje informację, że jest podejrzenie raka, zaczyna się u niego okres psychologicznej traumy i spadku formy. Trzeba je odłożyć na bok i działać racjonalnie – porozmawiać z kimś z wiedzą i bez uprzedzeń na temat szczepień, jak zorganizować je w czasie, żeby zdążyć przed leczeniem onkologicznym. Przy czym zawsze muszą to być szczepionki żywe i atenuowane.
Onkofarmakoterapia niszczy śledzionę, a jest to największy narząd układu odpornościowego. Mając to na uwadze, warto zaszczepić się przeciwko pneumokokom, meningokokom, Haemophilus influenae typu B – podkreśla dr Borkowski.
Prof. Tomasz Banasiewicz: Przygotowanie do ciężkiego leczenia najlepiej rozpocząć zaraz po diagnozie
Leki przeciwnowotworowe hamujące układ odpornościowy
Należą do nich m.in.: bortezomib, cyklofosfamid, darutumab, deksametazon, denosumab, doksorubicyna, lenalomid, melfalan, pomalidomid, prednizolon, prednizon, rytuksymab, talidomid.
Zakazane zioła
W trakcie terapii przeciwnowotworowej nie wolno stosować nie tylko suplementów diety, ale również ziół. One również mogą wchodzić w niebezpieczne interakcje z lekami onkologicznymi i nasilać ich działania niepożądane. W opinii specjalistów dotyczy to w szczególności takich ziół jak: pluskwica groniasta, dziurawiec macierzanka, tymianek, cynamon, jeżówka purpurowa, boswellia, jemioła, drapacz lekarski, żagwica listkowata, laskowica żółtawa, senes ostrolistny, kurkuma.
A co z witaminami?
Chorym na nowotwory nie zaleca się rutynowego przyjmowania preparatów wielowitaminowych, czy też innych substancji aktywnych. Stosowanie jakichkolwiek związków aktywnych wskazane jest wyłącznie w stanach udowodnionego niedoboru, który rozpoznać można albo na podstawie badania stężenia konkretnej substancji we krwi (np. żelazo, witamina B12, kwas foliowy, witamina D, mikroelementy np. potas, magnez, wapń i inne), obrazu innych badań pomocniczych lub objawów klinicznych świadczących o niedoborze danej substancji.
Wszystkie witaminy i mikroelementy należy w pierwszej kolejności uzupełniać w sposób naturalny za pomocą zbilansowanej diety. Praktycznie wszystkie witaminy i mikroelementy można pokryć zwykłą dietą na poziomie powyżej 100 proc. zapotrzebowania. Niektórzy chorzy przyjmuje na własną rękę megadawki związków aktywnych. Nadmiar witamin i mikroelementów też jest szkodliwy i może doprowadzić do przedawkowania.
*** Tekst powstał na podstawie prezentacji dr. Leszka Borkowskiego wygłoszonej podczas XV Letniej Akademii Onkologicznej dla Dziennikarzy.
Wyzwania w onkologii: co decyduje o skuteczności leczenia onkologicznego?