Blisko miliard złotych przeznaczonych na rozwój zaplecza naukowo-badawczego, 129 projektów wybranych w pięciu konkursach oraz wsparcie 30 Centrów Wsparcia Badań Klinicznych – to efekty inwestycji realizowanych za pośrednictwem Agencji Badań Medycznych ze środków Krajowego Planu Odbudowy. O ich znaczeniu dla polskiej medycyny i pacjentów mówiła dr hab. Anna Kowalczuk podczas konferencji „Pacjent w Centrum Uwagi”, na której została uhonorowana tytułem „Ambasador Pacjenta”.
Dr hab. Anna Kowalczuk, prezes Agencji Badań Medycznych, uczestniczyła w sesji inauguracyjnej „KPO w ochronie zdrowia – inwestycje, efekty i perspektywa pacjenta”, otwierającej V edycję konferencji „Pacjent w Centrum Uwagi”. Podczas wydarzenia otrzymała tytuł „AMBASADOR PACJENTA”, przyznany przez organizatora konferencji – Health Insight – w uznaniu jej zaangażowania oraz działań na rzecz poprawy zdrowia, bezpieczeństwa i jakości życia pacjentów, a także rozwoju nowoczesnych terapii w Polsce.
Jednym z najważniejszych tematów dyskusji był rozwój badań klinicznych i potencjału polskich ośrodków naukowo-badawczych. Jak podkreśliła prezes ABM, środki z KPO umożliwiły nie tylko wzmocnienie odporności systemu ochrony zdrowia, ale także znaczące unowocześnienie bazy potrzebnej do prowadzenia badań i rozwijania nowych technologii medycznych.
Blisko miliard złotych na 129 projektów
Za pośrednictwem Agencji Badań Medycznych na inwestycje w zaplecze naukowo-badawcze przeznaczono blisko miliard złotych. Środki trafiły do 129 projektów wybranych w pięciu konkursach.
– W odróżnieniu od wcześniejszych funduszy unijnych, przeznaczonych na budowanie fundamentów systemu ochrony zdrowia, środki z KPO zostały skierowane na wzmocnienie jego odporności oraz radykalne unowocześnienie bazy naukowo-badawczej. Blisko miliard złotych to inwestycje realizowane za pośrednictwem Agencji Badań Medycznych – mówiła dr hab. Anna Kowalczuk.
Projekty obejmują cały proces powstawania innowacji – od identyfikowania nowych celów terapeutycznych, przez badania przedkliniczne i kliniczne, aż po wdrożenia oraz rozwiązania cyfrowe wspierające podejmowanie decyzji medycznych.
– Chciałabym podkreślić bardzo wysoki potencjał tego portfela projektowego. Mamy ogromną rozpiętość projektów: od koncepcji celów terapeutycznych, przez rozwój badań przedklinicznych i klinicznych, po wdrożenia, innowacje oraz cyfrowe rozwiązania wspierające decyzje – zaznaczyła prezes ABM.
Dzięki tym inwestycjom w polskich szpitalach, instytutach i uczelniach powstaje trwałe zaplecze umożliwiające prowadzenie zaawansowanych projektów badawczych. Rozwijane są zarówno infrastruktura i rozwiązania technologiczne, jak i kompetencje zespołów odpowiedzialnych za organizację badań.
Centra Wsparcia Badań Klinicznych wzmacniają polskie ośrodki
Jednym z kluczowych rezultatów KPO jest rozwój sieci Centrów Wsparcia Badań Klinicznych. Dzięki środkom z KPO uruchomiono 12 nowych centrów, a kolejnych 18 już istniejących jednostek otrzymało dofinansowanie na dalszy rozwój i wzmocnienie potencjału.
Celem Centrów Wsparcia Badań Klinicznych jest zapewnienie profesjonalnego zaplecza do prowadzenia niekomercyjnych badań klinicznych oraz budowanie odpowiedniego ekosystemu dla badań komercyjnych. Szczególne znaczenie mają projekty dotyczące badań wczesnych faz.
– Centra Wsparcia Badań Klinicznych powstały po to, aby zapewnić infrastrukturę i zasoby kompetencyjne do prowadzenia niekomercyjnych badań klinicznych, ale także stworzyć odpowiedni ekosystem badań komercyjnych. Chcemy, aby Polska była atrakcyjnym państwem do ich prowadzenia – wyjaśniła dr hab. Anna Kowalczuk.
Poszczególne centra funkcjonują w różnych typach placówek i dostosowują swoją strukturę do lokalnych potrzeb. To dyrektor szpitala lub rektor uczelni decyduje, w jaki sposób Centrum Wsparcia Badań Klinicznych zostanie włączone w strukturę danej instytucji. Zadaniem Agencji Badań Medycznych jest natomiast koordynowanie współpracy pomiędzy centrami, wymiana dobrych praktyk oraz tworzenie warunków do korzystania z efektu skali.
– Odpowiedzialnością Agencji Badań Medycznych jest koordynacja i uwspólnianie działań, czyli korzystanie z efektu skali. Wiele Centrów Wsparcia Badań Klinicznych oznacza wiele inspiracji, możliwości porównywania doświadczeń i współpracy – podkreśliła prezes ABM.
Wśród oczekiwanych kolejnych rezultatów dr hab. Anna Kowalczuk wymieniła lepszą integrację i interoperacyjność Centrów Wsparcia Badań Klinicznych. Ma to ułatwić współpracę pomiędzy ośrodkami oraz jeszcze skuteczniejsze wykorzystywanie dostępnej infrastruktury, wiedzy i kompetencji.
Projekt to trampolina do czegoś większego
W wypowiedzi prezes Agencji Badań Medycznych wybrzmiało znaczenie okresu trwałości inwestycji. Pieniądze z KPO nie mogą być traktowane wyłącznie jako jednorazowy zastrzyk finansowy, a projekty nie powinny kończyć się wraz z formalnym rozliczeniem otrzymanych środków. – Problem polega na tym, że często projekty są rozpatrywane właśnie jako coś, co ma początek i koniec: zakończyliśmy, rozliczyliśmy i do widzenia. Tymczasem jest to inwestycja państwa polskiego i trampolina do tego, aby w oparciu o nią mogło powstać coś większego – przekonywała dr hab. Anna Kowalczuk.
Zakończenie finansowania projektowego powinno otwierać kolejny etap. Jednostki, które otrzymały środki, muszą zapewnić kontynuację działalności, włączyć powstałą infrastrukturę w swoje stałe struktury i dbać o wdrażanie efektów prowadzonych prac.
Agencja Badań Medycznych prowadzi ewaluację projektów w okresie ich trwałości. Ocenia postęp wdrożeń, sposób wykorzystywania powstałej infrastruktury oraz plany dotyczące dalszego finansowania działań – zarówno z zasobów własnych jednostek, jak i kolejnych projektów. – Nie chodzi jedynie o ciągłe doinwestowywanie. Trzeba zainwestować, a następnie odpowiednio ewaluować projekt w okresie trwałości. Należy sprawdzać, jak postępuje jego wdrożenie i w jaki sposób jednostka zapewnia kontynuację – zaznaczyła prezes ABM.
CAR-T – realnie leczeni pacjenci
Przykładem praktycznego wykorzystania funduszy są badania nad zaawansowanymi terapiami CAR-T. Jak wskazano podczas panelu, Agencja Badań Medycznych finansuje pięć projektów dotyczących tej technologii.
Prof. Ewa Lech-Marańda, konsultant krajowa w dziedzinie hematoonkologii oraz dyrektor Instytutu Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie, przedstawiła akademicki projekt CAR-T realizowany przez ośrodki we Wrocławiu i Poznaniu. Chociaż wykorzystywany konstrukt receptora nie jest polski, cały proces laboratoryjny przygotowania terapii odbywa się w Polsce.
Dr hab. Anna Kowalczuk uzupełniła tę wypowiedź konkretnymi danymi dotyczącymi liczby uczestników projektu. – Projekt zakłada objęcie terapią 30 pacjentów. Aktualnie zrekrutowano dziewięciu chorych, z których sześciu otrzymało już leczenie. To są realnie leczeni pacjenci – podkreśliła prezes Agencji Badań Medycznych.
Jak zaznaczyła prof. Ewa Lech-Marańda, doświadczenia zdobyte podczas realizacji projektu mogą w przyszłości pomóc w rozwoju akademickich terapii CAR-T również w kolejnych wskazaniach, m.in. w szpiczaku plazmocytowym. Zaawansowane prace w tym obszarze prowadzone są już we Wrocławiu. Przykład projektu CAR-T pokazuje, że inwestycje w infrastrukturę, kompetencje i badania mogą prowadzić do konkretnych efektów klinicznych. Pacjenci już otrzymują innowacyjne leczenie, a polskie zespoły zdobywają doświadczenie potrzebne do dalszego rozwijania terapii komórkowych.
Od infrastruktury do konkretnych korzyści dla pacjentów
Dr hab. Anna Kowalczuk zwróciła uwagę również na inne ważne efekty inwestycji. Wśród nich wymieniła rozwój w Łodzi jednego z największych na świecie banków komórek macierzystych, a także zaawansowane projekty dotyczące CAR-T w szpiczaku plazmocytowym.
– Będę chwalić naszych panelistów i to, co dobrego udało się zrobić. W Łodzi powstał jeden z największych na świecie banków komórek macierzystych. W przypadku terapii CAR-T mówimy natomiast o realnie leczonych pacjentach – podkreśliła.
Są to przedsięwzięcia budujące długofalowy potencjał polskiej medycyny i stwarzające warunki do opracowywania oraz wdrażania nowych metod leczenia. Rozwój profesjonalnego zaplecza badawczego wzmacnia pozycję polskich ośrodków, umożliwia im udział w coraz bardziej zaawansowanych projektach i zwiększa możliwości współpracy.
Najważniejszym celem inwestycji pozostaje przełożenie wyników badań na rozwiązania, które mogą być wykorzystywane w praktyce klinicznej. Rozwój Centrów Wsparcia Badań Klinicznych zwiększa możliwości prowadzenia badań w Polsce, a tym samym tworzy warunki do poprawy dostępu pacjentów do innowacyjnych terapii.
Inwestycja w badania jest inwestycją w przyszłość medycyny
Środki z KPO pozwoliły stworzyć infrastrukturę, która będzie wykorzystywana także po zakończeniu okresu finansowania. W polskich szpitalach, instytutach i uczelniach pozostaną nowoczesne centra, laboratoria, rozwiązania cyfrowe oraz zespoły posiadające specjalistyczne kompetencje. Pierwsze rezultaty tych inwestycji są już widoczne. Pacjenci otrzymują leczenie w ramach badań nad terapiami CAR-T, rozwijane są kolejne projekty, a polskie ośrodki wzmacniają swoją pozycję na krajowym i międzynarodowym rynku badań klinicznych.
Istotne znaczenie ma również współpraca. Koordynowanie działań Centrów Wsparcia Badań Klinicznych, wymiana doświadczeń i korzystanie z efektu skali pozwalają lepiej wykorzystywać publiczne środki oraz konsekwentnie podnosić jakość prowadzonych badań.
Jak podkreślała dr hab. Anna Kowalczuk, projekty nie mogą kończyć się wraz z rozliczeniem dofinansowania. Powinny stać się podstawą dalszego rozwoju, przynoszącego konkretne korzyści pacjentom. Przykłady przedstawione podczas konferencji pokazują, że ten proces już się rozpoczął.
Przeczytaj także: V konferencja „Pacjent w Centrum Uwagi”. Dialog, współpraca i przyszłość ochrony zdrowia
• Artykuł zaktualizowano: