System opieki onkologicznej w Polsce opiera się na szybkiej ścieżce diagnostyczno-terapeutycznej uruchamianej poprzez kartę DiLO. To rozwiązanie miało skrócić czas od podejrzenia nowotworu do rozpoczęcia właściwego leczenia, eliminując bariery administracyjne i konieczność uzyskiwania kolejnych skierowań. Karta zastępuje skierowanie i pozwala pacjentowi poruszać się w obrębie jednolitego procesu diagnostycznego, koordynowanego przez podmiot prowadzący.
Z punktu widzenia systemowego kluczowe jest to, że wszystkie świadczenia realizowane w ramach DiLO są finansowane bez limitów. W praktyce eliminuje to ryzyko odraczania badań lub terapii z powodu przekroczenia kontraktu, co w latach poprzedzających wprowadzenie DiLO stanowiło jedną z najczęstszych barier w dostępie do onkologii. Ministerstwo Zdrowia podkreśla, że mechanizm ten funkcjonuje bez zmian, a jego utrzymanie pozostaje jednym z priorytetów polityki zdrowotnej.
Wzrost liczby świadczeń w diagnostyce onkologicznej
Resort zdrowia wskazuje, że liczba świadczeń wykonywanych w ramach szybkiej ścieżki onkologicznej systematycznie rośnie. Dane porównawcze przedstawiają się następująco:
– diagnostyka wstępna:
12,8 tys. świadczeń w październiku 2023 r. vs 15,6 tys. w październiku 2025 r.;
– diagnostyka pogłębiona:
9,8 tys. w październiku 2023 r. vs 11,2 tys. w październiku 2025 r.
Wzrost można interpretować na kilka sposobów. Po pierwsze, może świadczyć o poprawiającej się wykrywalności nowotworów i większej zgłaszalności pacjentów. Po drugie, odzwierciedla rosnące możliwości operacyjne placówek – zwiększenie liczby badań obrazowych, szybszy dostęp do biopsji czy poszerzenie zasobów kadrowych. Po trzecie jednak, wzrost liczby świadczeń nie musi oznaczać proporcjonalnego zwiększenia dostępności – może wynikać z kumulacji potrzeb zdrowotnych, starzenia populacji lub wzrostu zachorowań.
W analizie dostępności kluczowe jest więc zestawienie liczby świadczeń z czasem oczekiwania, czyli danymi odzwierciedlającymi rzeczywistą przepustowość systemu.
Informator Terminów Leczenia (ITL) – obraz dostępności na poziomie krajowym
ITL jest narzędziem monitorującym, które umożliwia bieżącą weryfikację dostępności do konkretnych świadczeń we wszystkich województwach. Według najnowszych danych:
– w ITL ujęto 77 oddziałów onkologii klinicznej,
– 60 z nich oferuje pierwszy wolny termin dla pacjentów stabilnych jeszcze w listopadzie,
– 9 kolejnych – w grudniu,
– pacjenci w stanie pilnym są przyjmowani na bieżąco,
– średni czas oczekiwania w wielu placówkach oscyluje wokół kilkunastu dni.
Jednym z przykładów jest Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 1 w Lublinie, gdzie według danych wprowadzonych do ITL na przyjęcie oczekuje 79 pacjentów, a 204 zostało przyjętych, przy medianie oczekiwania wynoszącej 12 dni.
Zgodnie z zasadami funkcjonowania ITL dane te dotyczą jedynie pacjentów pierwszorazowych – osoby już objęte leczeniem nie są ujmowane w zestawieniach. Ma to istotne znaczenie interpretacyjne: stabilność danych o pierwszorazowych przyjęciach nie oznacza automatycznie, że placówki nie mierzą się z problemami finansowymi, kadrowymi czy logistycznymi w zakresie pacjentów już leczonych.
Perspektywa szpitali – deklarowana ciągłość pracy i organizacyjna stabilność
W odpowiedzi na medialne doniesienia dotyczące rzekomego ograniczania dostępu do opieki onkologicznej wiele placówek wydało oficjalne oświadczenia, w tym m.in. Narodowy Instytut Onkologii w Gliwicach czy Szpital Kopernika w Łodzi, podkreślają, że nie wprowadziły żadnych ograniczeń w przyjmowaniu pacjentów onkologicznych i nie przesuwają hospitalizacji. Podmioty te deklarują, że wszystkie świadczenia realizowane są zgodnie z harmonogramem i zawartymi umowami z NFZ, a priorytetem pozostaje ciągłość i bezpieczeństwo leczenia.
Stanowiska te są spójne z danymi ITL i komunikatami Ministerstwa Zdrowia – razem tworzą obraz systemu, który w ujęciu formalnym działa stabilnie. Jednocześnie wypowiedzi szpitali wskazują na chęć przeciwdziałania niezasadnej panice wśród pacjentów i utrzymania zaufania do podmiotów leczniczych.
Perspektywa organizacji pacjenckich – narastające ryzyko kryzysu systemowego
Zupełnie inaczej sytuację oceniają organizacje pacjenckie, w tym Fundacja Alivia i Fundacja OnkoCafe. Ich ostatni apel do Sejmowej Komisji Zdrowia zawiera ostrzeżenie o narastających trudnościach finansowych NFZ i wynikających z nich zagrożeniach dla dostępności leczenia onkologicznego. Organizacje wskazują m.in. na:
– przesuwanie hospitalizacji w wybranych ośrodkach (np. UCK WUM),
– ograniczenia w realizacji programów lekowych, nawet dla pacjentów kwalifikujących się do terapii,
– sygnały o konieczności redukcji kosztów diagnostycznych,
– narastające zadłużenie placówek i opóźnienia w rozliczeniach,
– brak jasnego planu pokrycia rosnącej luki finansowej NFZ.
Zdaniem organizacji obecna sytuacja jest wynikiem zbyt późnego reagowania na sygnały o niedoszacowaniu systemu oraz rosnących kosztach terapii, hospitalizacji i procedur diagnostycznych. Wskazują one, że deklarowana przez Ministerstwo Zdrowia stabilność dotyczy głównie formalnego aspektu funkcjonowania szybkiej ścieżki onkologicznej, podczas gdy w praktyce część placówek może podejmować decyzje o ograniczeniu dostępności z przyczyn budżetowych.
Apel organizacji pacjenckich do Przewodniczącej Komisji Zdrowia, poseł Marty Golbik, o pilne zwołanie nadzwyczajnego posiedzenia Komisji Zdrowia w sprawie kryzysu finansowania ochrony zdrowia, podpisały organizacje pacjenckie:
Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pacjentów “EcoSerce”Alivia – Fundacja OgólnopolskaAMICUS Fundacja Łuszczycy i ŁZSFundacja KrwinkaFundacja Gwiazda NadzieiFundacja IskierkaStowarzyszenie Kierunek ZdrowieFundacja Małgosi Braunek „Bądź”Fundacja Mamy SerceFundacja Onkologiczna NadziejaFundacja Per HumanusFundacja Rak’n’Roll – Wygraj ŻycieFundacja Serce DzieckaFundacja SM – Walcz o SiebieFundacja Wspierania Rozwoju TransplantologiiInstytut Praw Pacjenta i Edukacji ZdrowotnejFundacja MATIOOgólnopolska Federacja OnkologicznaStowarzyszenie „3majmy się razem”Polskie Stowarzyszenie Osób z Nadciśnieniem PłucnymPolskie Stowarzyszenie Osób z Niewydolnością SercaonkoSojuszStowarzyszenie Dignitas DolentiumStowarzyszenie HematoonkologiczniStowarzyszenie ICDefibrylatorzyStowarzyszenie MagnoliaStowarzyszenie Marfan PolskaStowarzyszenie Neurofibromatozy PolskaStowarzyszenie PARSSONS – Stowarzyszenie Operowanych na SerceStowarzyszenie BIODERKOStowarzyszenie Pacjentów z PBSzPomoc Chorym na Nowotwory Krwi – ZamośćPrzebiśnieg – Stowarzyszenie Przyjaciół Chorych na ChłoniakiŻycie z Rakiem – Fundacja Onkologiczna
Analiza systemowa: jak rozumieć sprzeczne narracje?
Rozbieżność stanowisk wynika z kilku nakładających się czynników. Dane Ministerstwa i ITL odzwierciedlają oficjalny, mierzalny poziom funkcjonowania systemu — obejmujący liczbę świadczeń, dostępne terminy oraz dane kontraktowe. Pozwalają one ocenić, czy pacjent pierwszorazowy może trafić do systemu w sposób płynny i bez nadmiernego oczekiwania.
Jednocześnie organizacje pacjenckie wskazują na realia codziennej praktyki, w której istotne znaczenie mają finanse, zadłużenie szpitali oraz rosnące koszty terapii. Ograniczenia zgłaszane przez część ośrodków mogą być: lokalne lub przejściowe, ale świadczące o rosnącym napięciu systemowym.
Obie perspektywy mogą być jednocześnie prawdziwe: system formalnie funkcjonuje, a dane nie wskazują na zapaść, jednak presja finansowa może narastać i prowadzić do trudności niewidocznych w centralnych zestawieniach. Wyrażamy głęboką nadzieję i przekonanie, że wszystkie strony porozumieją się.
Zdrowie Polaków 2025. Sygnalizacja kryzysowa i wyzwania dla przyszłości