Badanie w kierunku zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) zyskuje na znaczeniu w profilaktyce raka szyjki macicy. Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników oraz Polskiego Towarzystwa Kolposkopii i Patofizjologii Szyjki Macicy, test HPV powinien być pierwszym badaniem przesiewowym oferowanym pacjentce – nawet przed klasyczną cytologią. Dzięki zmianom wprowadzonym przez Ministerstwo Zdrowia w 2025 roku pacjentki zyskały szerszy dostęp do nowoczesnej profilaktyki raka szyjki macicy, obejmującej test HPV HR oraz cytologię na podłożu płynnym (LBC).
Zmiany w profilaktyce raka szyjki macicy
Ministerstwo Zdrowia wprowadziło w 2025 roku do programu profilaktyki raka szyjki macicy jako świadczenie gwarantowane nowe metody diagnostyczne: test HPV HR oraz cytologię płynną (LBC).
– Test HPV HR – pomaga wykryć wywołujące raka szyjki macicy szczepy wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV 16 i 18)
– Cytologia na podłożu płynnym – jest dokładniejsza i pozwala lepiej ocenić stan zdrowia szyjki macicy.
Nowoczesne badania przesiewowe pozwolą skuteczniej wykrywać zmiany nowotworowe już na wczesnym etapie. Badaniami zostaną objęte kobiety w wieku 25-64 lata.
Rak szyjki macicy to jeden z częstszych nowotworów występujących u kobiet. Na wczesnym etapie jest wyleczalny w ponad 90 proc. przypadków. Niewykryty i nieleczony może prowadzić do śmierci. Dlatego każda kobieta powinna regularnie zgłaszać się na badania, m.in. wykonywać profilaktyczne badania cytologiczne.
Czym jest test HPV HR?
Test HPV HR to badanie molekularne, które wykrywa obecność wirusa brodawczaka ludzkiego w wymazie pobranym z szyjki macicy. W przypadku stosowania tego testu lub tzw. co-testingu (połączenia testu HPV z cytologią), zaleca się wykonywanie badań przesiewowych co 5 lat, a w przypadku grup szczególnego ryzyka zalecane są krótsze przerwy między badaniami, co najmniej co 3 lata. Badania przesiewowe powinny rozpocząć się u kobiet w wieku 25–30 lat i być kontynuowane do roku życia.
Zakażenie HPV – jak się przenosi i kto jest w grupie ryzyka?
HPV jest jednym z najczęstszych wirusów przenoszonych drogą płciową. Ryzyko zakażenia zwiększa się przy wczesnym rozpoczęciu współżycia, częstych kontaktach seksualnych oraz przy przewlekłych stanach zapalnych dróg rodnych. Palenie papierosów obniża odporność i ułatwia wirusowi zakażenie organizmu. Największym czynnikiem ryzyka jest jednak brak szczepienia przeciwko HPV przed rozpoczęciem aktywności seksualnej.
Genotypy HPV a ryzyko nowotworowe
Spośród sklasyfikowanych genotypów HPV, te oznaczone numerami: 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66 oraz 68 uznaje się za wysokoonkogenne, czyli mogące prowadzić do rozwoju nowotworów. Genotypy 16 i 18 odpowiadają za około 70 proc. przypadków raka szyjki macicy na świecie.
Dlaczego test HPV HR jest skuteczniejszy niż cytologia?
W porównaniu do cytologii, która została opracowana 70 lat temu i charakteryzuje się czułością na poziomie 40-60 proc, test HPV HR jest znacznie bardziej precyzyjny i pozbawiony subiektywności oceny. Test niemalże w 100 proc. identyfikuje kobiety zagrożone rozwojem raka szyjki macicy. Pokazuje, czy w organizmie obecny jest wirus HPV o wysokim potencjale onkogennym.
Jak wygląda badanie HPV HR?
Materiał do badania pobierany jest podobnie jak przy cytologii – za pomocą specjalnej szczoteczki z szyjki macicy w gabinecie ginekologicznym. Istnieje również możliwość samodzielnego pobrania próbki za pomocą specjalnych zestawów dostępnych w Internecie lub aptekach. Jednak dla pewności wyniku warto korzystać z badań wykonywanych przez personel medyczny.
Co dalej po pozytywnym wyniku testu HPV?
Pozytywny wynik testu HPV HR nie oznacza automatycznie rozwoju raka szyjki macicy. Test wykrywa obecność wirusa, ale nie informuje o ewentualnych zmianach w komórkach szyjki macicy. Dlatego kolejnym krokiem jest wykonanie (z tej samej próbki co test HPV) cytologii płynnej (LBC), która jest bardziej precyzyjna niż klasyczna cytologia. Pozytywny wynik wymaga powtórzenia badania po 6 miesiącach, aby sprawdzić, czy zakażenie jest przetrwałe.
Zakażenie HPV – co dalej?
Nie ma obecnie leków, które eliminowałyby wirusa HPV. W przypadku wykrycia nieprawidłowości w badaniu HPV HR lub w cytologii, konieczna jest regularna obserwacja u ginekologa oraz w razie potrzeby, leczenie zabiegowe. Wczesne wykrycie zmian przednowotworowych daje szansę na pełne wyleczenie.
Wprowadzenie testów HPV HR jako badania przesiewowego może znacząco zmniejszyć liczbę przypadków raka szyjki macicy w Polsce. Test ten pozwala na dokładniejsze i wcześniejsze wykrycie zagrożenia, co zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Regularne wykonywanie testu HPV HR oraz ewentualne uzupełnienie wyników cytologią płynną (LBC) to obecnie najskuteczniejsza metoda profilaktyki raka szyjki macicy.
Terminy „test HPV HR” i „test HPV DNA”
Częst o są używan e za mienni e, al e istni eje między ni mi su btelna różnica:
Test HPV DNA – to ogólna nazwa testu wykrywającego materiał genetyczny wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Może obejmować zarówno wirusy wysokiego (HR – high risk), jak i niskiego ryzyka (LR – low risk).
Test HPV HR – to bardziej precyzyjna nazwa odnosząca się do testu wykrywającego wyłącznie wysokoonkogenne typy wirusa HPV, które są związane z ryzykiem rozwoju raka szyjki macicy.
Diagnostyka molekularna HPV HR z „reflex LBC” w programie profilaktyki raka szyjki macicy
Profilaktyka raka szyjki macicy: innowacyjna diagnostyka HPV z rozszerzonym genotypowaniem