Polska onkologia i hematologia weszły w 2025 rok z bagażem doświadczeń ostatnich lat, ale też z wyraźnym przyspieszeniem zmian. Najnowsza edycja raportu przygotowanego przez środowisko All.Can Polska jest zestawieniem danych oraz próbą oceny czy system działa inaczej niż kilka lat temu, czy osiągnął stabilność.
Najbardziej widocznym tłem dla wszystkich analiz pozostaje sytuacja finansowa ochrony zdrowia. Deficyt Narodowego Funduszu Zdrowia, rosnące koszty świadczeń i presja demograficzna tworzą warunki, w których każda decyzja systemowa ma bezpośrednie konsekwencje dla pacjentów. Wydłużające się kolejki, ograniczony dostęp do diagnostyki czy przesuwanie ciężaru leczenia do sektora prywatnego nie są już pojedynczymi zjawiskami, lecz elementami trwałego krajobrazu.
Jednocześnie właśnie w tych warunkach rozpoczęto wdrażanie jednego z największych projektów organizacyjnych ostatnich lat – Krajowej Sieci Onkologicznej.
Krajowa Sieć Onkologiczna
Uruchomienie Krajowej Sieci Onkologicznej w 2025 roku było momentem przełomowym. Po raz pierwszy system próbował objąć wszystkich pacjentów spójną strukturą opieki, opartą na referencyjności ośrodków, standaryzacji procedur i koordynacji leczenia.
Pierwsze miesiące funkcjonowania sieci pokazały, że uporządkowanie ścieżek pacjenta rzeczywiście zmniejsza chaos organizacyjny, szczególnie w mniejszych ośrodkach. Ujednolicone procedury, konsylia i rola koordynatora zaczęły wypełniać lukę, która przez lata była jednym z głównych problemów systemu.
Nie oznacza to jednak, że sieć działa bez zarzutu. Eksperci zwracają uwagę na brak mechanizmów oceny jakości, niedostateczne wykorzystanie narzędzi cyfrowych oraz ograniczoną integrację z podstawową opieką zdrowotną. Wciąż nie w pełni wykorzystano potencjał e-karty DiLO czy Internetowego Konta Pacjenta.
W kolejnych latach KSO będzie musiała przejść etap “doprecyzowania” – od wdrożenia organizacyjnego do realnej poprawy wyników leczenia.
Profilaktyka – najsłabsze ogniwo systemu
Profilaktyka to obszar, który w raporcie powraca często. Polska pozostaje jednym z krajów Unii Europejskiej o najniższych nakładach na działania prewencyjne, a konsekwencje tego stanu są widoczne w statystykach zgłaszalności na badania przesiewowe.
Mammografia, cytologia czy kolonoskopia wciąż nie osiągają poziomów, które mogłyby realnie zmienić epidemiologię nowotworów. Problem nie dotyczy wyłącznie finansowania, ale także komunikacji z pacjentami. Brak systemu aktywnych zaproszeń, niewystarczająca rola lekarzy POZ w kierowaniu na badania oraz niska świadomość społeczna sprawiają, że profilaktyka pozostaje niewykorzystanym narzędziem.
Równolegle prowadzone są działania w zakresie profilaktyki pierwotnej – od polityki antynikotynowej po programy dotyczące otyłości i szczepień przeciw HPV. Ich efekty są jednak ograniczone, często z powodu sporów społecznych lub braku konsekwencji legislacyjnej.
Co trzeba wiedzieć o HPV? Prof. Mariusz Bidziński wyjaśnia mity i fakty
Więcej terapii, mniej dostępności?
Rok 2025 przyniósł rekordowy wzrost liczby refundowanych terapii – zarówno w onkologii, jak i hematoonkologii. W praktyce oznacza to, że pacjenci mają dostęp do coraz bardziej zaawansowanych metod leczenia, w tym immunoterapii czy terapii celowanych.
Paradoks polega na tym, że rozwój farmakoterapii coraz częściej wyprzedza możliwości systemu w zakresie diagnostyki. Bez odpowiednich badań molekularnych część terapii pozostaje poza zasięgiem pacjentów, mimo formalnej refundacji.
Diagnostyka w Polsce nadal bywa zbyt wolna i zbyt fragmentaryczna. Czas oczekiwania na pełne wyniki badań molekularnych może sięgać kilku miesięcy, co w przypadku chorób nowotworowych oznacza realne ryzyko pogorszenia rokowania. Braki kadrowe w patomorfologii i genetyce klinicznej dodatkowo pogłębiają problem.
Sekwencjonowanie nowej generacji (NGS) w diagnostyce mutacji germinalnych – rekomendacja AOTMiT
Hematologia – zmiana modelu leczenia
Leczenie, które jeszcze niedawno wymagało hospitalizacji, coraz częściej przenosi się do trybu ambulatoryjnego. To kierunek zgodny z rozwojem medycyny, ale system finansowania i organizacji opieki nie nadąża za tym procesem.
Planowany pilotaż Krajowej Sieci Hematologicznej ma uporządkować strukturę opieki i lepiej wykorzystać potencjał ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. Jego powodzenie będzie zależało od tego, czy za koncepcją pójdą konkretne rozwiązania finansowe.
Rusza budowa Krajowej Sieci Hematologicznej. Hematologia po nowemu: najpierw droga pacjenta, potem system
Pacjent w systemie – obecny, ale jeszcze nie decydujący
W ostatnich latach wyraźnie wzrosła rola organizacji pacjentów. Ich obecność w gremiach doradczych i procesach konsultacyjnych stała się standardem, jednak wciąż trudno mówić o pełnym współdecydowaniu.
Brakuje jasnych zasad reprezentacji, definicji organizacji pacjentów oraz mechanizmów, które pozwalałyby przekładać ich postulaty na konkretne decyzje. System wciąż znajduje się na etapie przejścia od konsultacji do realnego partnerstwa.
Badania kliniczne – polska specjalność
Jednym z najbardziej pozytywnych wniosków raportu jest rozwój badań klinicznych. Polska umocniła swoją pozycję w Europie, szczególnie w obszarze badań niekomercyjnych finansowanych przez Agencję Badań Medycznych. Dla pacjentów oznacza to dostęp do innowacyjnych terapii, często wyprzedzających standardową praktykę kliniczną. Jednocześnie pojawia się nowe ryzyko – niestabilność finansowania ABM, która może zahamować ten rozwój.
Raport „Diagnoza zmian w opiece onkologicznej i hematologicznej 2025 Luty 2026” nie pozostawia wątpliwości: polska onkologia i hematologia znajdują się w momencie, w którym dalszy rozwój nie będzie możliwy bez decyzji systemowych. Dotychczasowe działania – choć często skuteczne – mają w dużej mierze charakter reaktywny.
Najczęściej zadawane pytania
Na czym polega Krajowa Sieć Onkologiczna?
To system organizacji opieki, który porządkuje leczenie pacjentów poprzez wprowadzenie referencyjnych ośrodków, standardowych ścieżek diagnostyczno-terapeutycznych oraz koordynacji opieki.
Dlaczego profilaktyka onkologiczna w Polsce jest mało skuteczna?
Główne przyczyny to niskie finansowanie, brak systemu aktywnego zapraszania pacjentów na badania oraz ograniczona świadomość społeczna.
Czy dostęp do leczenia nowotworów się poprawił?
Tak, liczba refundowanych terapii znacząco wzrosła, jednak ich wykorzystanie ogranicza niewystarczająca diagnostyka molekularna.
Jakie są największe problemy diagnostyki onkologicznej?
To przede wszystkim długi czas oczekiwania na wyniki badań, niedobory kadrowe oraz brak pełnego dostępu do zaawansowanych badań genetycznych.
Jaką rolę odgrywają badania kliniczne w Polsce?
Zapewniają pacjentom dostęp do innowacyjnych terapii i stanowią ważny element rozwoju medycyny, jednak ich przyszłość zależy od stabilnego finansowania.
Czy pacjenci mają wpływ na system ochrony zdrowia?
Ich rola rośnie, ale wciąż ogranicza się głównie do funkcji doradczej i konsultacyjnej, a nie decyzyjnej.
RAPORT: Diagnoza zmian w opiece onkologicznej i hematologicznej 2025. Luty 2026
źródło: materiały prasowe All.Can