Wprowadzenie programu zabezpieczenia płodności u pacjentów onkologicznych to jedno z najważniejszych osiągnięć polskiego systemu ochrony zdrowia w obszarze opieki wspierającej młodych chorych na nowotwory. Celem inicjatywy jest umożliwienie osobom w wieku rozrodczym zachowania szansy na rodzicielstwo po zakończeniu terapii przeciwnowotworowej, która często prowadzi do nieodwracalnej utraty płodności.
Od 1 czerwca 2024 roku program jest finansowany przez państwo i obejmuje kobiety od momentu dojrzewania do 40. roku życia oraz mężczyzn do 45. roku życia. W pierwszym roku działania program objął 986 pacjentów. To znaczący postęp, jednak dane Onkofundacji Alivia pokazują, że świadomość wciąż jest ograniczona – 70 proc. pacjentów nie wie o możliwości zabezpieczenia gamet, a więc duża grupa potencjalnych beneficjentów programu nadal nie korzysta z oferowanego wsparcia.
Onkofundacja Alivia przeprowadziła badanie wśród 103 pacjentów onkologicznych, aby ocenić ich poziom wiedzy i doświadczenia w zakresie onkopłodności. Tylko 3 na 10 ankietowanych miało świadomość możliwości zabezpieczenia płodności przed rozpoczęciem terapii. Wśród osób zdiagnozowanych po 2022 roku widoczny jest stopniowy wzrost świadomości, jednak nawet w połowie 2025 roku 7 na 10 badanych pacjentów nie wiedziało o programie. Co istotne, głównym źródłem informacji pozostaje lekarz prowadzący, co potwierdza kluczową rolę personelu medycznego w procesie edukacji i kierowania pacjentów do odpowiednich ośrodków.
Z możliwości zabezpieczenia płodności skorzystało około 11 proc. ankietowanych. W większości były to kobiety w wieku 21–34 lata, które nie miały jeszcze dzieci. Aż połowa z nich została zdiagnozowana po uruchomieniu programu publicznego. Jednocześnie 82 proc. respondentów uznało, że możliwość zachowania płodności to istotny element procesu terapeutycznego. Wynik ten pokazuje, że pacjenci oczekują, aby rozmowa o płodności była integralną częścią planowania leczenia – z jasną ścieżką informacyjną i koordynacją procesu.
W odpowiedzi na uzyskane wyniki Onkofundacja Alivia przedstawiła pięć kluczowych rekomendacji dla Ministerstwa Zdrowia i ośrodków onkologicznych. Fundacja postuluje obowiązek informowania wszystkich pacjentów w wieku rozrodczym o programie oraz odnotowywanie tego faktu w dokumentacji medycznej, np. w karcie e-DILO. Sugeruje też opracowanie krótkiej instrukcji dla pacjentów, zawierającej listę kroków do wykonania w ciągu 48–72 godzin od diagnozy oraz dane kontaktowe do ośrodków realizujących procedury.
Kolejnym postulatem jest powołanie koordynatorów onkopłodności w ośrodkach onkologicznych, odpowiedzialnych za omówienie opcji zachowania płodności, formalności i warunków kwalifikacji. Fundacja podkreśla również potrzebę szkoleń dla personelu medycznego – krótkich modułów e-learningowych dla lekarzy i pielęgniarek, wyposażonych w gotowe skrypty rozmów i algorytmy kwalifikacji pacjentów. Piąta rekomendacja dotyczy wprowadzenia mierników jakości programu, takich jak: odsetek pacjentów poinformowanych przed leczeniem, czas od diagnozy do konsultacji onkopłodnościowej czy odsetek kwalifikacji do procedur.
Jak zauważa dr n. med. Joanna Kufel-Grabowska, onkolog kliniczna z Kliniki Onkologii i Radioterapii w Gdańsku, wdrożenie metod zabezpieczenia płodności można traktować jako przełom w polskiej onkologii – obok refundacji nowoczesnych terapii pojawiły się procedury poprawiające jakość życia i dające pacjentom perspektywę rodzicielstwa po chorobie. Jednak, jak dodaje ekspertka, potrzebne są dalsze działania edukacyjne skierowane zarówno do pacjentów, jak i personelu medycznego, a także pełna integracja onkopłodności z systemem opieki onkologicznej.
Onkofundacja Alivia od 15 lat wspiera pacjentów onkologicznych, dbając o ich prawo do świadomych decyzji i równy dostęp do nowoczesnego leczenia. Poprzez swoje inicjatywy – takie jak Onkoindex, Onkomapa czy Onkoskaner – pomaga chorym poruszać się po systemie ochrony zdrowia, a w ramach programu Onkozbiórka przekazała już ponad 40 milionów złotych na leczenie nierefundowane przez NFZ. Jej zaangażowanie w rozwój programu onkopłodności potwierdza, że profilaktyka płodności w onkologii staje się nowym, kluczowym standardem opieki nad pacjentem.
Zachowanie płodności u polskich pacjentów onkologicznych. Doświadczenia i świadomość pacjentów. 2025:
Dr Łukasz Sroka: Coraz więcej chorych onkologicznych chce zabezpieczyć płodność
Pytania i odpowiedzi
Na czym polega program onkopłodności w Polsce?
Program umożliwia pacjentom onkologicznym w wieku rozrodczym bezpłatne zabezpieczenie płodności przed rozpoczęciem leczenia przeciwnowotworowego, które mogłoby prowadzić do nieodwracalnej niepłodności.
Kto może skorzystać z programu?
Z programu mogą korzystać kobiety od okresu dojrzewania do 40. roku życia oraz mężczyźni od okresu dojrzewania do 45. roku życia, u których planowane leczenie może uszkodzić funkcje rozrodcze.
Jakie procedury są refundowane w ramach programu?
Program obejmuje m.in. krioprezerwację nasienia, komórek jajowych lub tkanki jajnikowej, a także przechowywanie materiału rozrodczego.
Czy program jest całkowicie bezpłatny?
Tak, wszystkie procedury realizowane w ramach programu są finansowane z budżetu państwa.
Kiedy należy zgłosić się do programu?
Jak najszybciej po postawieniu diagnozy onkologicznej – najlepiej przed rozpoczęciem terapii, ponieważ leczenie może nieodwracalnie wpłynąć na płodność.
Ilu pacjentów skorzystało z programu w pierwszym roku?
W pierwszym roku działania programu (czerwiec 2024 – czerwiec 2025) zabezpieczenie płodności przeprowadziło 986 pacjentek i pacjentów onkologicznych.
Dlaczego temat onkopłodności jest tak ważny?
Leczenie nowotworów, takie jak chemioterapia czy radioterapia, może prowadzić do trwałej utraty płodności. Zabezpieczenie komórek rozrodczych daje pacjentom szansę na rodzicielstwo po zakończeniu terapii.
Kto powinien informować o możliwości zabezpieczenia płodności?
Zgodnie z rekomendacjami Onkofundacji Alivia – lekarz prowadzący lub wyznaczony koordynator onkopłodności w ośrodku onkologicznym.
Jak poprawić świadomość pacjentów w tym zakresie?
Fundacja rekomenduje wprowadzenie standardu obowiązkowej informacji dla pacjentów, szkoleń dla personelu medycznego i monitorowania realizacji programu w całym kraju.