Związek pomiędzy aktywnością fizyczną a ryzykiem nowotworów jelita grubego przez dekady uchodził za jeden z najlepiej udokumentowanych przykładów korzystnego wpływu stylu życia na zdrowie onkologiczne. Regularny, umiarkowany wysiłek fizyczny wiąże się z obniżeniem ryzyka zachorowania, poprawą perystaltyki jelit, modulacją metabolizmu insuliny oraz redukcją stanu zapalnego. W tym kontekście sportowcy wytrzymałościowi byli postrzegani jako populacja szczególnie chroniona przed chorobami nowotworowymi. Opublikowane w 2025 roku dane prospektywne rzucają jednak nowe światło na tę zależność, wskazując, że ekstremalna forma aktywności może nieść ze sobą odmienne konsekwencje biologiczne.
Punktem wyjścia do badania były obserwacje kliniczne, w których do ośrodka onkologicznego zaczęli trafiać ultramaratończycy z zaawansowanym rakiem jelita grubego. Zjawisko to skłoniło autorów do zaprojektowania prospektywnego, zatwierdzonego przez komisję bioetyczną badania, którego celem była ocena częstości występowania zaawansowanych gruczolaków jelita grubego u intensywnych biegaczy długodystansowych. Do badania włączono osoby w wieku 35–50 lat, które ukończyły co najmniej dwa ultramaratony (≥50 km) lub pięć maratonów. Wykluczono pacjentów z chorobami zapalnymi jelit oraz zespołami dziedzicznymi wysokiego ryzyka, takimi jak FAP czy zespół Lyncha, aby ograniczyć wpływ znanych czynników genetycznych.
Metody: Badanie NCT 05419531 objęło osoby w wieku 35–50 lat, które ukończyły co najmniej dwa zarejestrowane ultramaratony (50 km lub dłuższe) lub pięć zarejestrowanych maratonów (26,2 mili). Osoby badane zostały wykluczone z badania, jeśli podejrzewano u nich lub rozpoznano u nich nieswoiste zapalenie jelit, rodzinną polipowatość gruczolakowatą (FAP) lub zespół Lyncha.
Każdy z uczestników został poddany kolonoskopii, a wykryte polipy oceniano według rygorystycznych kryteriów histopatologicznych. Za zaawansowane gruczolaki uznawano zmiany o średnicy powyżej 10 mm, z istotnym komponentem kosmkowym lub z cechami dysplazji wysokiego stopnia. Taki punkt końcowy ma szczególne znaczenie kliniczne, ponieważ zaawansowane gruczolaki są bezpośrednimi prekursorami raka jelita grubego i stanowią kluczowy cel programów przesiewowych.
Wyniki okazały się wyraźnie odmienne od oczekiwanych. Spośród 100 osób, które ostatecznie przeszły kolonoskopię, u 15% stwierdzono obecność zaawansowanych gruczolaków. Dla porównania, historyczny odsetek takich zmian w populacji ogólnej osób w wieku 40–49 lat wynosi około 1,2%. Oznacza to ponad dziesięciokrotne zwiększenie częstości występowania zmian o wysokim potencjale transformacji nowotworowej. Dodatkowo, u blisko 40% badanych wykryto co najmniej jeden gruczolak, co wskazuje na szerokie rozpowszechnienie zmian neoplastycznych w tej grupie.
Autorzy badania zwracają uwagę na możliwy mechanizm patofizjologiczny, który odróżnia ekstremalny wysiłek wytrzymałościowy od umiarkowanej aktywności fizycznej. Podczas długotrwałego biegu dochodzi do redystrybucji przepływu krwi w kierunku pracujących mięśni i skóry, kosztem perfuzji trzewnej. Powtarzające się epizody niedokrwienia jelit, a następnie reperfuzji, mogą prowadzić do uszkodzenia bariery śluzówkowej, stresu oksydacyjnego i przewlekłej mikrozapalnej odpowiedzi tkankowej. Choć dotychczas brakowało dowodów łączących wysiłkowo indukowane niedokrwienie jelit bezpośrednio z karcynogenezą, prezentowane wyniki sugerują, że u osób narażonych na takie bodźce przez wiele lat ryzyko transformacji nowotworowej może być istotnie zwiększone.
Szczególnego znaczenia nabiera fakt, że badana populacja obejmowała osoby młodsze niż standardowy wiek objęty przesiewem w kierunku raka jelita grubego. W świetle uzyskanych danych autorzy wprost wskazują na potrzebę rozważenia wcześniejszych lub bardziej zindywidualizowanych strategii screeningu w tej grupie. Nie oznacza to oczywiście, że bieganie długodystansowe powinno być postrzegane jako czynnik jednoznacznie szkodliwy, lecz raczej że jego ekstremalne formy mogą wymagać odrębnego podejścia profilaktycznego.
Wnioski z badania nie podważają fundamentalnej roli aktywności fizycznej w prewencji nowotworów, lecz podkreślają, że relacja pomiędzy wysiłkiem a zdrowiem jelita grubego ma charakter nieliniowy. Przyszłe analizy patologiczne i epidemiologiczne, zapowiadane przez autorów, będą kluczowe dla ustalenia, czy obserwowany związek ma charakter przyczynowy oraz jakie czynniki dodatkowe – dietetyczne, metaboliczne czy mikrobiotyczne – mogą modulować ryzyko w tej unikalnej populacji.
Wszystkie polipy wykryte podczas kolonoskopii zostały przeanalizowane przez zespół gastroenterologów, patologów i onkologów w celu ustalenia, czy spełniają kryteria zaawansowanych gruczolaków, zdefiniowanych jako zmiany >10 mm, >25% cech cewkowo-kosmkowych lub dysplazja wysokiego stopnia. Wyniki: W okresie od października 2022 r. do grudnia 2024 r. przebadano 102 osoby, a 100 poddano kolonoskopii w ramach badania. Mediana wieku wyniosła 42,5 roku; 55 uczestników było kobietami, a 45 mężczyznami. Historyczny punkt odniesienia stosowany dla oczekiwanych AA u osób o średnim ryzyku w wieku 40–49 lat wynosił 1,2%. Spośród 100 osób w tym badaniu, 15% (95% dokładny przedział ufności: 7,9%–22,4%) miało potwierdzone AA. 39 na 100 osób miało co najmniej jednego gruczolaka. U trzech dodatkowych pacjentów stwierdzono trzy lub więcej gruczolaków, ale nie spełniały one zdefiniowanych przez nas kryteriów AA i nie zostały uwzględnione wśród 15 pacjentów z AA.
Autorzy badania i opracowania: Timothy Lewis Cannon, Selena Bonomelli, Whitney Rose Swain, Rebecca Davidson Kaltman, Haresh Mani, Michelle Xia, Jamie Randall, Hongkun Wang, Ivan Harnden, Jean A. Donet, Veronica A. Nguyen, Ricardo Cabello, Rupa A. Shah, Emad A. Abuhamda, Firas H. Al-Kawas; Inova Schar Cancer Institute, Fairfax, VA; Saville Cancer Screening and Prevention Center, Inova Schar Cancer Institute, Fairfax, VA; Inova Fairfax Hospital, Fairfax, VA; Department of Biostatistics, Bioinformatics and Biomathematics, Georgetown University, Washington, DC
Przerzutowy rak jelita grubego – jak poprawić rokowania i jakość życia chorych
Podsumowanie
Czy bieganie długodystansowe zwiększa ryzyko raka jelita grubego?
Badanie sugeruje, że intensywne, wieloletnie bieganie długodystansowe może wiązać się ze zwiększoną częstością zaawansowanych zmian przedrakowych jelita grubego, ale nie dowodzi jeszcze bezpośredniego związku przyczynowego z rakiem.
Czym są zaawansowane gruczolaki jelita grubego?
To polipy o wysokim potencjale transformacji nowotworowej, które stanowią bezpośrednich prekursorów raka jelita grubego.
Dlaczego u biegaczy ryzyko może być wyższe?
Jedną z hipotez jest powtarzalne niedokrwienie jelit podczas długotrwałego wysiłku, prowadzące do uszkodzeń śluzówki i przewlekłego stanu zapalnego.
Czy maratończycy powinni wcześniej wykonywać kolonoskopię?
Autorzy badania sugerują rozważenie wcześniejszego screeningu w tej grupie, jednak decyzje kliniczne powinny być podejmowane indywidualnie.
Czy umiarkowana aktywność fizyczna nadal chroni przed rakiem jelita grubego?
Tak, liczne badania potwierdzają ochronny wpływ umiarkowanego wysiłku fizycznego na ryzyko raka jelita grubego.
Jakie są dalsze kierunki badań?
Planowane są analizy mające wyjaśnić mechanizmy biologiczne obserwowanego zjawiska oraz rolę czynników towarzyszących, takich jak dieta, mikrobiota jelitowa i intensywność treningów.
Źródło: Abstrakt w „Journal of Clinical Oncology”: Cannon TL, Bonomelli S, Swain WR, Davidson Kaltman R, Mani H, Xia M, Randall J, … Al-Kawas FH. Risk of pre-cancerous advanced adenomas of the colon in long distance runners. Journal of Clinical Oncology. 2025;43(16_suppl):3619. DOI: 10.1200/JCO.2025.43.16_suppl.3619
SKORZYSTAJ z naszej e-publikacji ONKOPORADNIK – wsparcie pacjentów onkologicznych, ich opiekunów oraz rodzin. ONKOPORADNIK stanowi starannie wyselekcjonowany zbiór artykułów z serwisu onkokurier.pl.