Klasyfikacja TNM jest jednym z najczęściej spotykanych sposobów opisywania zaawansowania wielu nowotworów złośliwych. Dla pacjenta zapis składający się z liter i cyfr, na przykład T2N1M0, może wyglądać niezrozumiale. W praktyce każda litera odnosi się do innego elementu obrazu choroby: guza pierwotnego, regionalnych węzłów chłonnych oraz przerzutów odległych.
TNM nie jest jednak uniwersalnym skrótem, który można interpretować identycznie w każdym rozpoznaniu. Znaczenie konkretnej cyfry po literze T lub N zależy od rodzaju nowotworu i narządu, z którego się wywodzi. Dlatego zapis TNM zawsze wymaga omówienia z lekarzem prowadzącym.
T jak guz pierwotny
Litera T odnosi się do guza pierwotnego, czyli zmiany, od której rozpoczęła się choroba. W zależności od rodzaju nowotworu opisuje między innymi wielkość guza, głębokość naciekania oraz zajęcie pobliskich struktur. Zapis T1, T2, T3 lub T4 nie zawsze oznacza wyłącznie rosnącą wielkość zmiany. W części nowotworów równie ważne jest to, czy guz przekroczył określoną warstwę narządu, naciekł sąsiednią tkankę lub dotarł do określonych struktur anatomicznych. Im wyższa kategoria T, tym zwykle większy jest miejscowy zasięg choroby, ale dokładne kryteria zależą od konkretnego typu nowotworu.
W dokumentacji mogą pojawić się również oznaczenia T0, gdy nie stwierdza się guza pierwotnego, oraz TX, gdy nie można ocenić guza pierwotnego na podstawie dostępnych danych.
N jak regionalne węzły chłonne
Litera N opisuje regionalne węzły chłonne, czyli węzły położone najbliżej miejsca, z którego wywodzi się nowotwór. Węzły chłonne są częścią układu odpornościowego, ale w części nowotworów mogą być miejscem, do którego przemieszczają się komórki nowotworowe.
N0 oznacza, że w ocenianych regionalnych węzłach chłonnych nie stwierdzono komórek nowotworowych. Oznaczenia N1, N2 i N3 odnoszą się do różnego zakresu zajęcia węzłów. Mogą uwzględniać ich liczbę, położenie, wielkość zmian albo inne cechy określone dla danego nowotworu. Warto pamiętać, że obecność komórek nowotworowych w regionalnych węzłach chłonnych nie jest tym samym co przerzuty odległe. To dwa odrębne elementy oceny zaawansowania.
M jak przerzuty odległe
Litera M odnosi się do obecności albo braku przerzutów odległych, czyli ognisk nowotworu poza miejscem guza pierwotnego i regionalnymi węzłami chłonnymi. M0 oznacza brak stwierdzonych przerzutów odległych, a M1 ich obecność.
Ocena kategorii M często opiera się przede wszystkim na badaniach obrazowych oraz pełnej ocenie klinicznej. Nie zawsze jest możliwa na podstawie samego wyniku biopsji lub opisu po operacji. Z tego powodu w części dokumentów informacja o M może być nieobecna albo zapisana w inny sposób.
Ten temat jest częścią poradnika:
WYNIK HISTOPATOLOGICZNY – JAK GO CZYTAĆ I CO OZNACZAJĄ NAJWAŻNIEJSZE POJĘCIA?
ILE CZEKA SIĘ NA WYNIK HISTOPATOLOGICZNY? CO WPŁYWA NA CZAS OCZEKIWANIA?
BIOPSJA, CYTOLOGIA I HISTOPATOLOGIA – CZYM RÓŻNIĄ SIĘ TE BADANIA I KIEDY SIĘ JE WYKONUJE?
KLASYFIKACJA TNM – CO OZNACZAJĄ LITERY T, N I M W OPISIE NOWOTWORU?
IMMUNOHISTOCHEMIA I BADANIA MOLEKULARNE – CO POKAZUJĄ I JAK POMAGAJĄ W LECZENIU NOWOTWORÓW?
MARGINESY CHIRURGICZNE – CO OZNACZA WYNIK DODATNI I UJEMNY PO OPERACJI NOWOTWORU?
STOPIEŃ ZŁOŚLIWOŚCI G1, G2, G3 – CO OZNACZA I JAK INTERPRETOWAĆ WYNIK?
PRZERZUTY DO WĘZŁÓW CHŁONNYCH – CO OZNACZAJĄ W WYNIKU HISTOPATOLOGICZNYM?
CO ZNACZY „DO KORELACJI KLINICZNEJ”? JAK ROZUMIEĆ ZAPIS W WYNIKU?
BADANIA MOLEKULARNE W NOWOTWORACH: KIEDY POMAGAJĄ DOBRAĆ LECZENIE CELOWANE?
Wynik niejednoznaczny, niediagnostyczny lub niewystarczający – co oznacza dla pacjenta?
Co oznaczają cyfry po literach?
Cyfry doprecyzowują opis. W większości systemów wyższa liczba wskazuje na większy zakres choroby w danej kategorii, ale nie można porównywać ich między różnymi nowotworami. T2 w jednym narządzie nie oznacza tego samego co T2 w innym.
Czasem w zapisie pojawiają się dodatkowe litery, na przykład małe „a” lub „b”, które jeszcze dokładniej określają daną kategorię. Można też spotkać oznaczenia poprzedzone małą literą „c” albo „p”. „cTNM” odnosi się zwykle do oceny klinicznej, opartej na badaniu lekarskim i diagnostyce obrazowej. „pTNM” oznacza klasyfikację patologiczną, opartą na analizie materiału po operacji.
TNM a stadium choroby. Rokowanie i leczenie
Klasyfikacja TNM jest jednym z elementów, na podstawie których określa się stadium zaawansowania nowotworu. Nie jest jednak prostym odpowiednikiem stopnia I, II, III lub IV. Aby ustalić stadium, trzeba połączyć informacje o T, N i M zgodnie z zasadami dla danego nowotworu.
W niektórych nowotworach uwzględnia się dodatkowo także inne cechy, takie jak stopień złośliwości histologicznej, wyniki markerów biologicznych albo dane dotyczące konkretnego typu choroby. Dlatego dwie osoby z podobnym zapisem T lub N nie muszą mieć tego samego stadium ani identycznego planu leczenia.
Klasyfikacja TNM jest ważna, ponieważ pomaga lekarzom ocenić zasięg choroby, zaplanować leczenie i porównać wyniki terapii. Nie należy jednak traktować jej jako samodzielnej prognozy dla konkretnego pacjenta.
Na decyzje terapeutyczne wpływają także rodzaj histologiczny nowotworu, lokalizacja, wynik badań molekularnych, stan ogólny pacjenta, choroby współistniejące oraz możliwości leczenia. TNM jest ważnym elementem tej układanki, ale nie jedynym.
Kolonoskopia a rak jelita grubego – dlaczego badanie pomaga wykryć nowotwór wcześnie?
Czy T4 zawsze oznacza przerzuty?
Nie. T opisuje miejscowy zasięg guza pierwotnego. Przerzuty odległe opisuje osobna kategoria M.
Czy N1 oznacza stadium IV?
Nie. Kategoria N dotyczy regionalnych węzłów chłonnych. Stadium IV najczęściej wiąże się z obecnością przerzutów odległych, ale zasady zależą od rodzaju nowotworu.
Co oznacza pT i pN?
Oznaczenie „p” wskazuje, że klasyfikacja została ustalona na podstawie badania patomorfologicznego materiału, zwykle po operacji.
Dlaczego w wyniku nie ma litery M?
Ocena przerzutów odległych często wymaga badań obrazowych i może być prowadzona niezależnie od opisu histopatologicznego.
Czy TNM może się zmienić?
Klasyfikacja może zostać uzupełniona lub zmodyfikowana po uzyskaniu nowych wyników, na przykład po operacji albo po rozszerzeniu diagnostyki obrazowej.
Źródło: National Cancer Institute – materiały dotyczące klasyfikacji i stadium zaawansowania nowotworów. American Cancer Society – materiały edukacyjne dotyczące TNM i oceny węzłów chłonnych. College of American Pathologists – standardy raportowania patomorfologicznego.
Jak wykryć raka? Najważniejsze badania i znaczenie wczesnej diagnostyki
Jak wcześnie wykryć nowotwór? 10 najczęstszych objawów raka
• Artykuł zaktualizowano:
