Operacja raka języka może oznaczać zupełnie inny zabieg niż operacja raka krtani, ślinianki czy zatok. Czasami chirurg usuwa niewielką zmianę przez jamę ustną, innym razem konieczne jest wycięcie guza wraz z częścią sąsiednich tkanek, operacja węzłów chłonnych szyi oraz jednoczesna rekonstrukcja. Zakres leczenia zależy przede wszystkim od lokalizacji, typu i zaawansowania nowotworu. Ważnym celem jest nie tylko usunięcie zmiany, ale także – jeśli jest to bezpieczne onkologicznie – zachowanie mowy, połykania, oddychania i wyglądu pacjenta.
Chirurgia jest jedną z podstawowych metod leczenia wielu nowotworów głowy i szyi. Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent z takim rozpoznaniem musi zostać operowany. W jednej chorobie operacja może być leczeniem pierwszego wyboru. W innej podobną skuteczność można uzyskać dzięki radioterapii lub radiochemioterapii. Niekiedy zabieg wykonuje się dopiero po nieskutecznym leczeniu zachowawczym albo w przypadku nawrotu.
Dlatego na pytanie „czy czeka mnie operacja?” nie można odpowiedzieć na podstawie samego określenia „nowotwór głowy i szyi”. Najpierw trzeba dokładnie ustalić:
- gdzie rozpoczęła się choroba,
- jaki jest typ nowotworu,
- jak duży jest guz i jakie struktury zajmuje,
- czy choroba objęła węzły chłonne,
- czy występują przerzuty odległe,
- jakie skutki mogą mieć poszczególne sposoby leczenia.
Plan powinien zostać omówiony przez wielodyscyplinarny zespół zajmujący się nowotworami głowy i szyi. W zależności od sytuacji uczestniczą w nim m.in. chirurg, laryngolog, onkolog kliniczny, radioterapeuta, radiolog i patomorfolog, a także logopeda, dietetyk, stomatolog, fizjoterapeuta oraz specjaliści chirurgii rekonstrukcyjnej. NCI podkreśla, że leczenie tych nowotworów może wymagać również rehabilitacji mowy i połykania, wsparcia żywieniowego, fizjoterapii oraz nauki pielęgnacji stomii.
Chirurgia nowotworów głowy i szyi – operacja, rekonstrukcja i powrót do sprawności. Jak wygląda operacja nowotworu głowy i szyi? Wyjaśniamy, czym są margines chirurgiczny, neck dissection, rekonstrukcja i tracheostomia oraz czego można spodziewać się po zabiegu.
Od czego zależy zakres operacji?
Przed zabiegiem lekarze muszą poznać zarówno sam nowotwór, jak i ogólny stan pacjenta.
Podstawą jest rozpoznanie patomorfologiczne. Badania obrazowe pomagają natomiast ocenić położenie guza, jego miejscowy zasięg, relację do naczyń, nerwów i kości oraz stan węzłów chłonnych.
Znaczenie mają również wcześniejsze choroby, sprawność pacjenta, stan odżywienia, wydolność serca i płuc, przyjmowane leki oraz wcześniejsze leczenie onkologiczne. Operacja wykonywana w obszarze poddanym wcześniej radioterapii może stawiać przed zespołem inne wyzwania niż pierwszy zabieg w nieleczonej dotąd okolicy.
Lekarze biorą pod uwagę także przewidywane funkcjonowanie po leczeniu. Sam fakt, że guz można usunąć, nie jest jedyną informacją potrzebną do podjęcia decyzji. Trzeba również ocenić, jak zabieg może wpłynąć na oddychanie, połykanie, mowę, żucie, wygląd twarzy i codzienną samodzielność.
→ Wynik histopatologiczny – przewodnik dla pacjentów
→ Badania obrazowe w nowotworach głowy i szyi – USG, TK, rezonans i PET-CT
Jak wygląda przygotowanie do operacji?
Przygotowanie zależy od rozległości planowanego zabiegu. Przed mniejszą operacją zakres badań może być stosunkowo ograniczony. Rozległa resekcja połączona z rekonstrukcją wymaga znacznie szerszego przygotowania.
Pacjent może mieć wykonane badania krwi, EKG, ocenę anestezjologiczną oraz dodatkowe badania wynikające z jego stanu zdrowia. Zespół powinien wiedzieć o wszystkich przyjmowanych lekach, szczególnie wpływających na krzepnięcie krwi. Nie należy jednak odstawiać ich samodzielnie – sposób postępowania ustala lekarz.
Przed operacją warto również ocenić stan odżywienia. Niezamierzona utrata masy ciała, trudności w połykaniu i niedobory pokarmowe mogą wpływać na gojenie oraz zdolność do przejścia przez dalsze leczenie.
W zależności od planowanego zabiegu pacjent może jeszcze przed hospitalizacją spotkać się z:
- logopedą lub terapeutą połykania,
- dietetykiem klinicznym,
- stomatologiem,
- fizjoterapeutą,
- pielęgniarką uczącą pielęgnacji tracheostomii lub stomii,
- specjalistą protetyki szczękowo-twarzowej.
Spotkania ze specjalistami nie oznaczają, że na pewno wystąpią wszystkie omawiane problemy. Chodzi o to, aby pacjent wiedział, czego może się spodziewać, i rozpoczął rehabilitację możliwie wcześnie.
Jeżeli pacjent pali, zaprzestanie palenia ma znaczenie również przed operacją. Może poprawić gojenie, ograniczyć ryzyko problemów oddechowych i ułatwić przejście przez dalszą terapię.
Co chirurg usuwa podczas operacji?
Celem operacji onkologicznej jest usunięcie nowotworu w taki sposób, aby pozostawić możliwie najmniejsze ryzyko obecności komórek nowotworowych w operowanym obszarze.
Zazwyczaj oznacza to wycięcie guza wraz z pewną ilością otaczającej tkanki. Zakres zabiegu może być bardzo różny.
Przy małej, łatwo dostępnej zmianie wystarczające może być ograniczone wycięcie. Bardziej rozległy nowotwór może wymagać usunięcia części języka, dna jamy ustnej, żuchwy, gardła, krtani, ślinianki albo struktur nosa i zatok.
W nowotworach jamy ustnej chirurgia jest jedną z najważniejszych metod leczenia. Wybór zabiegu zależy m.in. od miejsca i rozległości guza oraz stanu węzłów chłonnych.
Samo określenie „operacja nowotworu głowy i szyi” nie mówi więc jeszcze, czy będzie to kilkudziesięciominutowy zabieg przez jamę ustną, czy wielogodzinna operacja połączona z rekonstrukcją.
Co oznacza margines chirurgiczny?
Po operacji usunięty materiał trafia do pracowni patomorfologicznej. Patomorfolog ocenia nie tylko sam guz, ale również jego położenie względem brzegów wyciętej tkanki.
Te brzegi nazywa się marginesami chirurgicznymi.
Jeżeli w samym brzegu preparatu znajdują się komórki nowotworowe, mówi się o marginesie dodatnim. Oznacza to, że nowotwór dochodził do linii cięcia. W opisie może pojawić się także określenie marginesu wolnego albo bliskiego. Dokładna interpretacja zależy od lokalizacji, rodzaju nowotworu i przyjętych kryteriów.
Podczas niektórych operacji wykonuje się śródoperacyjne badanie fragmentów tkanek, tzw. badanie doraźne. Może ono pomóc chirurgowi w ocenie marginesów jeszcze w trakcie zabiegu. Nie zastępuje jednak pełnego pooperacyjnego badania patomorfologicznego.
Wynik dotyczący marginesów jest ważny, ale nie jest jedyną informacją decydującą o dalszym leczeniu.
→ Te patogeny sprzyjają rozwojowi nowotworów. Przed niektórymi możemy się chronić
Operacja węzłów chłonnych szyi – co oznacza neck dissection?
Nowotwory głowy i szyi mogą szerzyć się drogą chłonną. W związku z tym podczas operacji guza pierwotnego czasami usuwa się również określone grupy węzłów chłonnych szyi.
Zabieg ten jest nazywany operacją układu chłonnego szyi, limfadenektomią szyjną lub z języka angielskiego neck dissection.
Nie zawsze oznacza on usunięcie wszystkich węzłów i pozostałych struktur jednej strony szyi. Zakres może być różny:
- w operacji selektywnej usuwa się wybrane grupy węzłów,
- w operacji zmodyfikowanej usuwa się szerszy zakres węzłów, oszczędzając część ważnych struktur,
- operacja radykalna ma największy zakres i może obejmować także inne tkanki szyi.
Rodzaj zabiegu zależy od lokalizacji guza, dróg spływu chłonki, wyników badań oraz przyjętej strategii leczenia. NCI opisuje różne typy operacji węzłowych, których zakres wynika z ilości tkanki koniecznej do usunięcia.
Czy węzły operuje się tylko wtedy, gdy są powiększone?
Nie zawsze.
Węzeł może zawierać bardzo małe ognisko nowotworu, którego nie da się jeszcze pewnie rozpoznać w badaniu palpacyjnym lub obrazowym. Dlatego w części nowotworów przeprowadza się elektywną operację węzłów, mimo że przed leczeniem nie wykazano w nich przerzutów.
Nie oznacza to jednak, że każdy pacjent wymaga neck dissection. Ryzyko przerzutów do węzłów zależy m.in. od lokalizacji, wielkości i głębokości naciekania guza.
W niektórych wczesnych nowotworach jamy ustnej możliwe jest także wykorzystanie procedury węzła wartowniczego. Decyzja zależy od dostępności metody, doświadczenia ośrodka oraz indywidualnej sytuacji pacjenta.
Jakie następstwa może mieć operacja węzłów szyi?
Po zabiegu mogą wystąpić obrzęk, uczucie napięcia, sztywność szyi oraz zaburzenia czucia. Fragment skóry w okolicy ucha i szyi może być przez pewien czas odrętwiały. Czasami zmiana czucia utrzymuje się dłużej.
Szczególne znaczenie ma nerw dodatkowy, który uczestniczy w pracy mięśni barku. Jeśli zostanie podrażniony, rozciągnięty lub musi być usunięty z powodu naciekania przez nowotwór, pacjent może mieć trudności z unoszeniem ręki, ból barku albo ograniczenie jego ruchomości.
Nie każda operacja prowadzi do takich następstw. Współczesne zabiegi są planowane tak, aby – jeśli jest to bezpieczne – oszczędzać ważne nerwy, mięśnie i naczynia. Wczesna fizjoterapia pomaga ograniczać sztywność szyi i barku oraz odzyskiwać zakres ruchu.
Po leczeniu może również rozwinąć się obrzęk limfatyczny twarzy lub szyi. Bywa widoczny na zewnątrz, ale może też dotyczyć tkanek wewnątrz jamy ustnej i gardła.
Czy operacja zawsze oznacza duże cięcie?
Nie. Część nowotworów można usuwać przez naturalne otwory ciała, bez rozległego cięcia skóry.
W zależności od lokalizacji stosuje się m.in.:
- mikrochirurgię przezustną,
- zabiegi laserowe,
- chirurgię endoskopową,
- chirurgię robotyczną przez jamę ustną, określaną jako TORS.
Tak można leczyć m.in. wybrane nowotwory krtani i części ustnej gardła. W wybranych nowotworach nosa i zatok możliwy jest dostęp endoskopowy przez nos.
„Małoinwazyjny” nie oznacza jednak „prosty” ani odpowiedni dla każdego pacjenta. O możliwości zastosowania takiej techniki decydują położenie guza, jego rozmiar, relacja do naczyń i innych struktur oraz doświadczenie ośrodka.
Po operacji przezustnej także mogą wystąpić problemy z połykaniem, ból czy krwawienie. Mniejsze cięcie na skórze nie musi więc oznaczać braku istotnych następstw funkcjonalnych.
Rak krtani – czy operacja zawsze oznacza usunięcie całej krtani?
Nie.
W zależności od lokalizacji i zaawansowania nowotworu możliwe są m.in. zabiegi endoskopowe, operacje częściowe oraz całkowita laryngektomia.
Niewielkie zmiany głośni mogą być leczone np. metodą endoskopową z użyciem lasera. W innych sytuacjach usuwa się część krtani, starając się zachować możliwość oddychania i tworzenia głosu naturalną drogą.
Całkowita laryngektomia pozostaje jednak ważną metodą leczenia części zaawansowanych nowotworów oraz niektórych nawrotów. W zaawansowanym raku krtani możliwe są również strategie oparte na radiochemioterapii, ale wybór leczenia musi uwzględniać anatomię guza, stan pacjenta i przewidywaną funkcję narządu.
→ Rak krtani – objawy, diagnostyka i leczenie
Co oznacza całkowita laryngektomia?
Podczas całkowitej laryngektomii usuwa się całą krtań. Tchawica zostaje na stałe oddzielona od gardła i połączona ze skórą szyi.
Pacjent oddycha od tej pory przez stały otwór na szyi, nazywany tracheostomą lub stomią oddechową. Powietrze nie przepływa już do płuc przez nos i usta.
Warto odróżnić tę sytuację od czasowej tracheotomii. Czasową rurkę tracheostomijną można założyć po różnych rozległych operacjach głowy i szyi po to, aby zabezpieczyć drogi oddechowe na okres gojenia. Po ustąpieniu obrzęku i odzyskaniu bezpiecznego oddychania rurka może zostać usunięta.
Po całkowitej laryngektomii stoma jest natomiast stałą i jedyną drogą oddychania.
Usunięcie krtani oznacza również utratę naturalnego głosu krtaniowego. Nie oznacza jednak utraty możliwości porozumiewania się. Możliwe metody komunikacji obejmują:
- głos tworzony przy użyciu protezy głosowej,
- elektrolarynx,
- mowę przełykową,
- inne sposoby komunikowania się wykorzystywane podczas rehabilitacji.
Proteza głosowa może zostać założona podczas laryngektomii albo później. Dobór metody zależy od sytuacji medycznej oraz możliwości i preferencji pacjenta.
Operacja jamy ustnej i języka – dlaczego jej zakres bywa tak różny?
Niewielki guz brzegu języka może zostać usunięty w ograniczonym zakresie. Rozległy nowotwór może wymagać wycięcia większej części języka, dna jamy ustnej, policzka albo fragmentu żuchwy.
Jeżeli guz dochodzi do kości lub ją nacieka, czasem trzeba usunąć część żuchwy. Zakres może obejmować jej powierzchowny fragment albo cały odcinek kości. Różnica ta ma duże znaczenie dla późniejszego żucia, mowy, połykania i wyglądu dolnej części twarzy.
Po operacji języka wymowa niektórych głosek może się zmienić. Większa resekcja może także wpływać na przesuwanie pokarmu w jamie ustnej i rozpoczęcie połykania. Zakres tych trudności jest jednak indywidualny i zależy nie tylko od ilości usuniętej tkanki, ale również od miejsca operacji, sposobu rekonstrukcji i rehabilitacji.
Kiedy potrzebna jest rekonstrukcja?
Przy większej operacji samo usunięcie nowotworu jest pierwszą częścią zabiegu. Drugą może być odtworzenie powstałego ubytku.
Rekonstrukcja nie służy jedynie poprawieniu wyglądu. Może być konieczna, aby:
- oddzielić jamę ustną od nosa lub szyi,
- umożliwić bezpieczne połykanie,
- poprawić ruchomość pozostałej części języka,
- odtworzyć ciągłość żuchwy,
- zabezpieczyć naczynia i inne ważne struktury,
- przywrócić kształt twarzy i szyi.
Do rekonstrukcji można wykorzystać tkanki znajdujące się w pobliżu operowanego miejsca albo pobrać je z innej części ciała.
Co to jest płat?
Płat to fragment tkanki przenoszony w miejsce ubytku wraz z własnym ukrwieniem.
Może zawierać skórę, tkankę podskórną, mięsień, powięź lub kość. Dobór zależy od tego, co trzeba odtworzyć.
W rekonstrukcjach głowy i szyi wykorzystuje się m.in. tkanki z przedramienia, uda, klatki piersiowej, łopatki lub podudzia. Jeżeli konieczne jest odtworzenie fragmentu żuchwy, jednym z możliwych rozwiązań jest wykorzystanie fragmentu kości strzałkowej.
W przypadku wolnego płata tkanki zostają całkowicie odłączone od pierwotnego miejsca, a następnie ich drobne naczynia łączy się pod mikroskopem z naczyniami w obrębie szyi. To chirurgia mikronaczyniowa.
Po operacji personel regularnie kontroluje ukrwienie płata. Pierwsze godziny i dni są pod tym względem szczególnie ważne. Zaburzenie przepływu krwi może wymagać pilnej ponownej operacji. Problemy z ukrwieniem płata należą jednak do możliwych powikłań, a nie do spodziewanego przebiegu u każdego pacjenta.
Jak mogą wyglądać pierwsze dni po operacji?
To zależy od zakresu leczenia.
Po małym zabiegu pacjent może szybko rozpocząć picie, jedzenie i chodzenie. Po rozległej operacji z rekonstrukcją może początkowo przebywać na oddziale intensywnego nadzoru lub sali pooperacyjnej.
Po przebudzeniu mogą być obecne:
- opatrunki,
- dreny odprowadzające płyn z operowanej okolicy,
- cewnik do pęcherza,
- wkłucia dożylne,
- sonda prowadząca przez nos do żołądka,
- czasowa rurka tracheostomijna,
- przewody służące do monitorowania stanu pacjenta.
Ich obecność nie oznacza, że wystąpiło powikłanie. Wiele z nich stanowi zaplanowany element opieki po większej operacji.
Ból powinien być leczony. Pacjent nie musi czekać, aż stanie się bardzo silny – warto informować personel, jeśli zastosowane leki nie zapewniają odpowiedniej ulgi.
Może pojawić się obrzęk twarzy i szyi. Czasami wygląda on niepokojąco, zwłaszcza dla rodziny, ale jego obecność w pierwszym okresie po rozległej operacji jest częsta. Zespół obserwuje, czy obrzęk nie utrudnia oddychania i czy nie narasta w sposób sugerujący krwawienie lub inne powikłanie.
Jedzenie po operacji
Nie po każdej operacji można od razu bezpiecznie pić i jeść.
Jeśli zabieg obejmował język, gardło lub rozległą rekonstrukcję, tkanki potrzebują czasu na gojenie. Przez pewien okres żywienie może odbywać się przez sondę wprowadzoną do żołądka albo przez gastrostomię.
Założenie sondy czy gastrostomii nie musi oznaczać, że pacjent już nigdy nie będzie jadł doustnie. Często jest to zabezpieczenie na czas gojenia i rehabilitacji.
Przed rozpoczęciem jedzenia drogą doustną może być potrzebna ocena połykania. Logopeda lub terapeuta połykania sprawdza, czy pokarm i płyny przechodzą bezpiecznie oraz jaka konsystencja będzie na danym etapie najodpowiedniejsza.
Powrót do jedzenia jest zwykle procesem. Rozpoczyna się od konsystencji bezpiecznej dla konkretnego pacjenta, a dietę rozszerza się wraz z gojeniem i poprawą sprawności.
Mowa po operacji
Wpływ zabiegu na mowę zależy przede wszystkim od operowanej struktury.
Usunięcie części języka może zmienić precyzję artykulacji. Zabieg w obrębie podniebienia może wpływać na brzmienie głosu i oddzielenie jamy ustnej od nosa. Operacje krtani mogą prowadzić do chrypki lub osłabienia głosu. Po całkowitej laryngektomii konieczne jest nauczenie się nowego sposobu jego wytwarzania.
Rehabilitacja nie jest dodatkiem podejmowanym dopiero wtedy, gdy pojawi się problem. Powinna stanowić część zaplanowanego leczenia. W miarę możliwości warto rozpocząć ją jeszcze przed operacją, aby ocenić wyjściową sprawność i omówić możliwe następstwa zabiegu.
Jakie są możliwe powikłania?
Każda operacja wiąże się z ryzykiem, ale rodzaj i prawdopodobieństwo powikłań zależą od zakresu zabiegu, lokalizacji nowotworu, wcześniejszego leczenia oraz stanu pacjenta.
Możliwe problemy obejmują m.in.:
- krwawienie,
- zakażenie,
- trudności z gojeniem rany,
- rozejście się rany lub powstanie przetoki,
- problemy z oddychaniem,
- zachłyśnięcie i zapalenie płuc,
- zaburzenia mowy albo połykania,
- uszkodzenie lub konieczność usunięcia nerwu zajętego przez nowotwór,
- problemy z ukrwieniem płata rekonstrukcyjnego,
- sztywność szyi i barku,
- obrzęk limfatyczny,
- zakrzepicę i inne powikłania związane z większą operacją.
Lista przekazywana przed zabiegiem może być długa, ponieważ lekarz ma obowiązek omówić także rzadkie, ale poważne zdarzenia. Nie oznacza to, że u danego pacjenta wystąpi większość z nich.
Warto zapytać nie tylko o wszystkie teoretycznie możliwe powikłania, lecz przede wszystkim o te, które w planowanym zabiegu są najbardziej prawdopodobne i mogą mieć największy wpływ na funkcjonowanie.
Czy operacja kończy leczenie?
Czasami tak. Nie zawsze jednak można to stwierdzić przed zabiegiem.
Po operacji patomorfolog ocenia cały usunięty materiał. Wynik może dostarczyć informacji o:
- rzeczywistym rozmiarze i zasięgu guza,
- głębokości naciekania,
- marginesach chirurgicznych,
- naciekaniu nerwów lub naczyń,
- liczbie usuniętych i zajętych węzłów,
- przekraczaniu przez nowotwór torebki węzła i naciekaniu otaczających tkanek.
Na tej podstawie ustala się patologiczne zaawansowanie choroby i ocenia, czy potrzebne jest leczenie uzupełniające.
W zależności od rozpoznania i stwierdzonych czynników ryzyka może nim być radioterapia albo jednoczesna radiochemioterapia. Przykładowo w raku płaskonabłonkowym jamy ustnej obecność naciekania poza węzeł chłonny jest wskazaniem do rozważenia pooperacyjnej radiochemioterapii, jeśli pacjent może otrzymać takie leczenie.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba z zajętymi węzłami automatycznie otrzyma chemioterapię. Decyzja zależy od całego wyniku, rodzaju nowotworu, stanu pacjenta i aktualnych standardów.
Operacja czy radioterapia – co jest lepsze?
Tak postawione pytanie zazwyczaj nie ma jednej odpowiedzi.
W raku jamy ustnej chirurgia bardzo często stanowi podstawę leczenia. W raku nosogardła najważniejszą metodą jest zwykle radioterapia, a chirurgia ma bardziej ograniczone zastosowanie. We wczesnym raku krtani możliwa może być zarówno operacja, jak i radioterapia. W części nowotworów gardła wybór zależy m.in. od zaawansowania, lokalizacji oraz przewidywanego wpływu leczenia na mowę i połykanie.
Znaczenie ma również ryzyko konieczności zastosowania trzech metod leczenia. Jeśli przed operacją wiadomo, że z dużym prawdopodobieństwem potrzebne będą później także pełna radioterapia i chemioterapia, zespół może rozważać, czy inna strategia nie pozwoli uniknąć nadmiernego obciążenia leczeniem.
Nie chodzi więc o to, która metoda jest ogólnie „mocniejsza”, lecz która daje w konkretnej sytuacji najlepszą równowagę między szansą wyleczenia a skutkami terapii.
Ile trwa pobyt w szpitalu i powrót do sprawności?
Nie da się podać jednego terminu.
Po niewielkim zabiegu pobyt może być krótki, a powrót do codziennych zajęć stosunkowo szybki. Rozległa operacja z rekonstrukcją wymaga dłuższej hospitalizacji i wieloetapowej rehabilitacji.
Na tempo powrotu do sprawności wpływają m.in.:
- zakres zabiegu,
- sposób rekonstrukcji,
- gojenie rany,
- możliwość oddychania i połykania,
- stan odżywienia,
- ogólny stan zdrowia,
- wystąpienie powikłań,
- potrzeba dalszej radioterapii lub radiochemioterapii.
Dlatego termin wypisu podany przed operacją jest zwykle orientacyjny. Podobnie należy traktować przewidywany czas powrotu do pracy czy prowadzenia samochodu.
Rehabilitacja zaczyna się wcześniej, niż mogłoby się wydawać
Po większej operacji pacjent może potrzebować rehabilitacji kilku funkcji jednocześnie.
Logopeda pomaga w terapii mowy, głosu i połykania. Fizjoterapeuta pracuje nad ruchomością szyi, żuchwy i barku, postawą oraz obrzękiem. Dietetyk pomaga dobrać sposób żywienia, który pokryje zwiększone zapotrzebowanie organizmu. Stomatolog i protetyk mogą uczestniczyć w odbudowie funkcji żucia oraz uzupełnianiu ubytków.
Znaczenie ma również wsparcie psychologiczne. Zmiana wyglądu, sposobu mówienia, jedzenia czy oddychania może wpływać na poczucie własnej wartości, relacje i powrót do życia społecznego. Proszenie o pomoc w tym okresie nie jest oznaką słabości, lecz częścią leczenia.
O co warto zapytać chirurga przed operacją?
Nie wszystkie informacje da się zapamiętać podczas jednej rozmowy. Warto przygotować pytania wcześniej i – jeśli jest taka możliwość – przyjść z bliską osobą.
Przydatne mogą być następujące pytania:
- Co dokładnie ma zostać usunięte?
- Jaki jest cel operacji?
- Czy będą operowane węzły chłonne po jednej, czy po obu stronach szyi?
- Czy planowana jest rekonstrukcja? Jakie tkanki zostaną wykorzystane?
- Jak zabieg może wpłynąć na mowę, połykanie, żucie i oddychanie?
- Czy może być potrzebna tracheotomia? Czy będzie czasowa?
- Czy przewidywane jest założenie sondy lub gastrostomii?
- Jakie powikłania są w moim przypadku najważniejsze?
- Jak może wyglądać pierwszych kilka dni po zabiegu?
- Jak długo orientacyjnie potrwa pobyt w szpitalu?
- Czy przed operacją powinienem spotkać się z logopedą, dietetykiem lub stomatologiem?
- Jak będzie leczony ból?
- Kiedy będzie dostępny ostateczny wynik histopatologiczny?
- Od czego będzie zależała decyzja o radioterapii lub radiochemioterapii?
- Z kim mam się kontaktować po wypisie, jeśli pojawi się niepokojący objaw?
Warto także zapytać, czy zakres operacji może zmienić się w trakcie zabiegu i w jakich okolicznościach byłoby to konieczne.
Kiedy po wypisie trzeba pilnie skontaktować się z lekarzem?
Pacjent powinien otrzymać indywidualne zalecenia wraz z numerem kontaktowym do odpowiedniego oddziału lub poradni.
Pilnej konsultacji mogą wymagać m.in.:
- narastająca duszność,
- świeże lub nasilające się krwawienie,
- gwałtownie rosnący obrzęk szyi,
- wysoka gorączka,
- nasilające się zaczerwienienie albo ropna wydzielina z rany,
- nagłe pogorszenie wyglądu płata rekonstrukcyjnego,
- trudności z utrzymaniem drożności rurki tracheostomijnej lub stomii,
- problemy z podawaniem żywienia przez sondę lub gastrostomię,
- objawy odwodnienia albo niemożność przyjmowania zaleconej ilości płynów.
Nie należy czekać na planową kontrolę, jeśli pojawia się nagły problem z oddychaniem lub intensywne krwawienie.
FAQ: chirurgia nowotworów głowy i szyi
Czy każdy nowotwór głowy i szyi trzeba operować?
Nie. Leczenie zależy od miejsca powstania nowotworu, jego typu, zaawansowania i stanu pacjenta. Może obejmować operację, radioterapię, radiochemioterapię, leczenie systemowe albo połączenie tych metod.
Czy operacja oznacza usunięcie całego narządu?
Nie zawsze. W części przypadków możliwe są zabiegi ograniczone, częściowe, endoskopowe lub przezustne. Zakres musi jednak zapewniać odpowiednie bezpieczeństwo onkologiczne.
Co to jest neck dissection?
To operacja określonych grup węzłów chłonnych szyi. Jej zakres zależy od lokalizacji nowotworu, ryzyka przerzutów oraz wyników badań.
Czy operacja węzłów szyi może wpłynąć na bark?
Tak, zwłaszcza jeśli zabieg wpływa na nerw dodatkowy. Może wystąpić ból, osłabienie lub ograniczenie ruchomości barku. Wczesna fizjoterapia pomaga ograniczać te problemy.
Czy rak krtani zawsze oznacza usunięcie całej krtani?
Nie. Możliwe są zabiegi endoskopowe i częściowe, a w określonych sytuacjach leczenie niechirurgiczne. Całkowita laryngektomia jest potrzebna u części pacjentów z bardziej zaawansowaną lub nawrotową chorobą.
Czy tracheotomia zawsze pozostaje na stałe?
Nie. Po niektórych operacjach tracheotomia jest czasowa i służy zabezpieczeniu oddychania w okresie gojenia. Stała stoma powstaje natomiast po całkowitym usunięciu krtani.
Czy po operacji można ponownie mówić i jeść?
U wielu pacjentów tak, ale stopień i tempo powrotu tych funkcji zależą od zakresu zabiegu. Niekiedy potrzebne są rekonstrukcja, czasowe żywienie przez sondę oraz rehabilitacja mowy i połykania.
Czy sonda do żywienia oznacza, że już nigdy nie będę jeść normalnie?
Nie. U wielu pacjentów jest rozwiązaniem czasowym, stosowanym do czasu zagojenia tkanek i odzyskania bezpiecznego połykania.
Czy po operacji może być potrzebna radioterapia?
Tak. Decyzję podejmuje się m.in. na podstawie ostatecznego wyniku pooperacyjnego, marginesów, stanu węzłów chłonnych i innych cech mikroskopowych nowotworu.
Kiedy poznam ostateczny zakres dalszego leczenia?
Część planu można ustalić przed zabiegiem, ale ostateczna decyzja dotycząca terapii uzupełniającej często zapada dopiero po otrzymaniu pełnego wyniku histopatologicznego.
• Artykuł zaktualizowano: