Biopsja pozwala pobrać komórki lub fragment tkanki z podejrzanej zmiany i przekazać materiał do oceny patomorfologicznej. W diagnostyce nowotworów głowy i szyi próbkę można pobrać m.in. ze zmiany w jamie ustnej lub gardle, guza ślinianki albo powiększonego węzła chłonnego na szyi. Sposób pobrania zależy od położenia zmiany oraz od tego, jakich informacji potrzebują lekarz i patomorfolog.
Podejrzenie nowotworu na podstawie badania lekarskiego, endoskopii, USG, tomografii czy rezonansu nie jest jeszcze tym samym co rozpoznanie raka. Badania obrazowe pokazują, gdzie znajduje się nieprawidłowość, jak jest duża i czy obejmuje sąsiednie struktury. Zwykle nie pozwalają jednak z całą pewnością określić, z jakiego rodzaju zmianą mamy do czynienia.
Do tego potrzebny jest materiał zawierający komórki albo fragment tkanki. Jego pobranie nazywamy biopsją, natomiast późniejsza ocena należy do patomorfologa.
Biopsja stanowi więc jeden z najważniejszych etapów diagnostyki, ale samo skierowanie na nią nie oznacza, że pacjent ma raka.
Biopsja w diagnostyce nowotworów głowy i szyi – na czym polega i czy boli? Biopsja pozwala pobrać materiał potrzebny do rozpoznania nowotworu. Wyjaśniamy, czym różni się biopsja cienkoigłowa, gruboigłowa i wycinkowa, czy biopsja boli, jak się przygotować oraz co oznacza wynik niediagnostyczny.
Co to jest biopsja?
Biopsja to procedura polegająca na pobraniu komórek, płynu lub fragmentu tkanki z miejsca wymagającego dokładniejszej oceny.
Materiał trafia do pracowni patomorfologicznej. W zależności od sposobu pobrania może zostać oceniony:
- cytologicznie – gdy analizowane są przede wszystkim pojedyncze komórki lub ich grupy,
- histopatologicznie – gdy patomorfolog otrzymuje fragment tkanki i może również ocenić jej strukturę.
W razie potrzeby wykonuje się dodatkowe badania, m.in. barwienia immunohistochemiczne, testy w kierunku określonych wirusów oraz badania molekularne.
Warto więc rozdzielić trzy pojęcia:
1. biopsja oznacza pobranie materiału,
2. badanie cytologiczne lub histopatologiczne oznacza analizę próbki,
3. wynik patomorfologiczny jest opisem wniosków z tej analizy.
Biopsja nie zawsze ma wyłącznie potwierdzić lub wykluczyć raka. Może również pomóc rozpoznać zmianę zapalną, zakażenie, chłoniaka, nowotwór łagodny albo przerzut pochodzący z innego narządu.
→ Wynik histopatologiczny – jak go czytać?
Dlaczego samo USG, TK lub MR nie wystarczają?
Badanie obrazowe może pokazać cechy zwiększające podejrzenie złośliwości. W przypadku węzła chłonnego będą to np. nieprawidłowy kształt, zaburzona struktura, martwica lub cechy naciekania otoczenia.
Podobne obrazy mogą jednak występować w różnych chorobach. Powiększony węzeł może być wynikiem infekcji, choroby autoimmunologicznej, chłoniaka albo przerzutu raka. Guz ślinianki może być łagodny lub złośliwy. Owrzodzenie w jamie ustnej może mieć przyczynę urazową, zapalną albo nowotworową.
Obrazowanie podpowiada, skąd najlepiej pobrać próbkę i jaki jest zasięg nieprawidłowości, natomiast biopsja pozwala odpowiedzieć na pytanie, czym jest sama zmiana.
Jak wykonuje się biopsję w nowotworach głowy i szyi?
Nie istnieje jedna metoda właściwa dla wszystkich pacjentów.
Inaczej pobiera się materiał z widocznej zmiany na języku lub podniebieniu, inaczej z głęboko położonego guza ślinianki, a jeszcze inaczej z węzła chłonnego na szyi.
W diagnostyce stosuje się m.in.:
- biopsję aspiracyjną cienkoigłową,
- biopsję gruboigłową,
- biopsję wycinkową,
- biopsję wycinającą,
- pobranie materiału podczas badania endoskopowego,
- biopsję wykonywaną podczas zabiegu operacyjnego.
Wybór metody zależy od miejsca i wielkości zmiany, podejrzewanej choroby, wyników wcześniejszych badań oraz bezpieczeństwa procedury.
Biopsja cienkoigłowa – częsty pierwszy krok przy guzie na szyi
Pacjent zgłaszający się z utrzymującym się guzkiem lub powiększonym węzłem chłonnym na szyi może zostać skierowany na biopsję aspiracyjną cienkoigłową, określaną skrótami BAC lub FNA.
Lekarz wprowadza do zmiany cienką igłę, a następnie pobiera komórki i niewielką ilość płynu. Czasami konieczne jest wykonanie kilku wkłuć, aby uzyskać materiał z różnych fragmentów guzka.
Biopsję często przeprowadza się pod kontrolą USG. Lekarz widzi wówczas na ekranie:
- położenie zmiany,
- naczynia znajdujące się w pobliżu,
- obszary lite i płynowe,
- miejsce, z którego najlepiej pobrać materiał.
Precyzyjne naprowadzenie igły jest szczególnie ważne przy małych, głęboko położonych lub częściowo torbielowatych zmianach.
W przypadku guza szyi u osoby dorosłej biopsja cienkoigłowa jest zazwyczaj preferowana przed biopsją otwartą. Wytyczne otolaryngologiczne wskazują FNA jako najlepsze badanie początkowe służące uzyskaniu materiału z guza szyi.
Co można ustalić na podstawie biopsji cienkoigłowej?
BAC pozwala ocenić wygląd pobranych komórek. Może wykazać m.in.:
- zmianę łagodną,
- odczyn zapalny,
- ropień,
- komórki raka płaskonabłonkowego,
- komórki innego nowotworu,
- podejrzenie chłoniaka,
- materiał niediagnostyczny.
Z pobranego materiału można niekiedy przygotować tzw. bloczek komórkowy, umożliwiający wykonanie dodatkowych oznaczeń. Jeżeli istnieje podejrzenie chłoniaka, część próbki może wymagać odpowiedniego zabezpieczenia do badania metodą cytometrii przepływowej.
Dlatego przed pobraniem istotne jest sformułowanie pytania diagnostycznego. Materiał przeznaczony wyłącznie na zwykłe rozmazy może nie wystarczyć do wykonania wszystkich potrzebnych testów.
BAC jest mało inwazyjna, ale nie zawsze pozwala ocenić pełną architekturę tkanki. Wtedy potrzebna może być biopsja gruboigłowa lub inny sposób pobrania materiału.
Guz torbielowaty na szyi również wymaga wyjaśnienia
Zmiana wypełniona płynem może sprawiać wrażenie łagodnej torbieli. U osoby dorosłej nie należy jednak automatycznie przyjmować takiego wyjaśnienia bez zakończenia diagnostyki.
Torbielowaty węzeł chłonny może być przerzutem raka części ustnej gardła związanego z HPV, zwłaszcza gdy pierwotny guz w migdałku lub nasadzie języka jest niewielki i nie daje wyraźnych objawów.
W materiale z takiej zmiany może znajdować się głównie płyn, martwe komórki i niewiele komórek nowotworowych. Pierwsza biopsja cienkoigłowa może więc okazać się niediagnostyczna.
W takiej sytuacji brak rozpoznania w próbce nie powinien automatycznie kończyć diagnostyki. Lekarz może zalecić ponowne pobranie materiału pod kontrolą USG, biopsję gruboigłową, badania HPV, obrazowanie oraz dokładną ocenę gardła i krtani.
Aktualne zalecenia College of American Pathologists przewidują wykonywanie badań w kierunku wysokoonkogennych typów HPV w materiale z węzła chłonnego, gdy stwierdzono przerzut raka płaskonabłonkowego o nieznanym ognisku pierwotnym.
→ Rak części ustnej gardła a HPV – objawy, diagnostyka i leczenie
Biopsja gruboigłowa – czym różni się od cienkoigłowej?
W biopsji gruboigłowej, nazywanej również biopsją typu core, używa się grubszej igły. Pozwala ona pobrać wąski fragment tkanki, w którym zachowany jest układ komórek.
Dzięki temu patomorfolog może ocenić nie tylko same komórki, ale również ich wzajemne ułożenie oraz strukturę tkanki. Jest to przydatne m.in. wtedy, gdy:
- biopsja cienkoigłowa nie dała rozstrzygającego wyniku,
- podejrzewa się chłoniaka,
- trzeba dokładniej określić typ guza ślinianki,
- potrzebna jest większa ilość materiału do badań dodatkowych,
- wynik ma wpływać na wybór leczenia przedoperacyjnego lub systemowego.
Biopsję gruboigłową zwykle wykonuje się pod kontrolą USG i po zastosowaniu znieczulenia miejscowego. Urządzenie pobierające materiał może wydać charakterystyczny, krótki dźwięk.
Biopsja gruboigłowa nie jest zawsze lepsza od cienkoigłowej. Jest bardziej inwazyjna i nie w każdej lokalizacji będzie najbezpieczniejszym pierwszym wyborem. Metodę dobiera się do konkretnej sytuacji.
Biopsja wycinkowa – gdy zmianę można zobaczyć
Jeżeli podejrzana zmiana znajduje się w dostępnym miejscu, np. na języku, dziąśle, podniebieniu lub błonie śluzowej policzka, lekarz może pobrać jej fragment.
Jest to biopsja wycinkowa.
Najczęściej usuwa się reprezentatywny fragment obejmujący obszar nieprawidłowej tkanki, a niekoniecznie całą zmianę. Przy większym owrzodzeniu materiał może zostać pobrany z jego brzegu, gdzie znajduje się zarówno zmieniona, jak i sąsiadująca tkanka.
Procedurę często wykonuje się w znieczuleniu miejscowym. Po pobraniu wycinka czasami zakłada się jeden lub kilka szwów.
Jeśli zmiana jest bardzo mała i jej całkowite usunięcie będzie jednocześnie prawidłowym postępowaniem, lekarz może wykonać biopsję wycinającą. Nie jest ona jednak odpowiednia dla każdej lokalizacji ani każdego podejrzenia.
Biopsja wycinkowa i wycinająca – to nie to samo
Nazwy są podobne, ale oznaczają inne procedury:
- biopsja wycinkowa polega na pobraniu części zmiany,
- biopsja wycinająca polega na usunięciu całej widocznej zmiany.
Usunięcie całego guzka nie zawsze jest najlepszym sposobem rozpoczęcia diagnostyki. Jeśli istnieje podejrzenie raka, znaczenie ma odpowiednie zaplanowanie cięcia, marginesu i późniejszego leczenia.
Dotyczy to szczególnie guzów ślinianek oraz węzłów chłonnych na szyi. Przypadkowe wycięcie zmiany bez wcześniejszego obrazowania i rozpoznania może utrudnić następny zabieg.
Dlaczego nie powinno się zaczynać od otwartej biopsji węzła szyi?
Przy podejrzeniu przerzutu nowotworu do węzła chłonnego pierwszym krokiem zazwyczaj nie powinno być jego otwarte nacięcie ani usunięcie.
Biopsja otwarta może:
- naruszyć torebkę zajętego węzła,
- zmienić stosunki anatomiczne,
- pozostawić bliznę w miejscu utrudniającym późniejszą operację,
- skomplikować radykalne leczenie szyi,
- zwiększyć ryzyko rozsiewu komórek w obrębie pola operacyjnego.
Z tego powodu przy guzie szyi preferuje się biopsję cienkoigłową, a w odpowiednich sytuacjach gruboigłową. Aktualne zalecenia AAO-HNS podkreślają, że FNA powinna poprzedzać ewentualną biopsję otwartą.
Biopsja otwarta nadal może być potrzebna, ale powinna być zaplanowana przez zespół, który wie, jakie rozpoznanie jest podejrzewane i w jaki sposób wynik wpłynie na dalsze leczenie.
Kiedy wycina się cały węzeł chłonny?
Usunięcie całego węzła może być uzasadnione m.in. wtedy, gdy podejrzewa się chłoniaka i wcześniejsze biopsje nie dostarczyły materiału pozwalającego określić jego dokładny typ.
W chłoniakach układ komórek w obrębie całego węzła może mieć zasadnicze znaczenie dla rozpoznania. Biopsja cienkoigłowa bywa wtedy niewystarczająca.
Nie każdy powiększony węzeł powinien być od razu usuwany. Kolejność badań należy zaplanować na podstawie obrazu klinicznego, USG, lokalizacji zmiany i najbardziej prawdopodobnego rozpoznania.
Jak pobiera się materiał z gardła, krtani lub nosogardła?
Nie wszystkie miejsca można bezpiecznie poddać biopsji podczas zwykłej wizyty.
Zmiana może znajdować się m.in. w:
- nosogardle,
- części ustnej gardła,
- części krtaniowej gardła,
- krtani,
- nasadzie języka,
- jamie nosowej lub zatoce.
W takich przypadkach materiał pobiera się podczas badania endoskopowego. Czasami wystarcza procedura przeprowadzona w znieczuleniu miejscowym, jednak biopsje z głębszych lub trudno dostępnych struktur często wykonuje się na sali operacyjnej w znieczuleniu ogólnym.
Lekarz może wtedy dokładnie obejrzeć górne drogi oddechowe i pokarmowe oraz pobrać próbkę z najbardziej podejrzanego miejsca. Przy nieznanym ognisku pierwotnym procedura może obejmować ocenę kilku okolic, a w odpowiednich sytuacjach również pobranie lub usunięcie tkanki migdałków.
Czy biopsja boli?
Odczucia zależą od rodzaju i miejsca biopsji.
Biopsja cienkoigłowa
Pacjent zwykle czuje ukłucie oraz krótkotrwałe rozpieranie lub szczypanie. Badanie trwa krótko. Znieczulenie miejscowe nie zawsze jest potrzebne, ponieważ samo jego podanie również wiąże się z wkłuciem.
Biopsja gruboigłowa
Najczęściej stosuje się znieczulenie miejscowe. Jego podanie może przez kilka sekund piec lub szczypać. Po znieczuleniu pacjent może czuć nacisk, dotyk i krótki ruch urządzenia, ale nie powinien odczuwać ostrego bólu.
Biopsja wycinkowa w jamie ustnej
Zwykle przeprowadza się ją w znieczuleniu miejscowym. Samo wkłucie środka znieczulającego może być nieprzyjemne. Podczas pobierania wycinka pacjent może czuć pociąganie lub ucisk.
Po ustąpieniu znieczulenia miejsce biopsji może być wrażliwe przez kilka dni, zwłaszcza podczas jedzenia i mówienia.
Biopsja podczas endoskopii lub operacji
Jeżeli procedura odbywa się w znieczuleniu ogólnym, pacjent nie odczuwa samego pobierania materiału. Po zabiegu może wystąpić ból gardła, chrypka, uczucie podrażnienia lub niewielka domieszka krwi w ślinie – zależnie od miejsca i zakresu biopsji.
Jak przygotować się do biopsji?
Przygotowanie zależy od rodzaju procedury. Biopsja cienkoigłowa wykonywana ambulatoryjnie zwykle nie wymaga pozostawania na czczo. Inaczej jest w przypadku badania w sedacji lub znieczuleniu ogólnym.
Przed biopsją należy poinformować lekarza o:
- wszystkich przyjmowanych lekach,
- lekach przeciwkrzepliwych i przeciwpłytkowych,
- zaburzeniach krzepnięcia,
- alergiach,
- wcześniejszych reakcjach na środki znieczulające,
- wszczepionych urządzeniach medycznych,
- ciąży lub możliwości jej występowania,
- aktualnej infekcji i gorączce.
Nie należy samodzielnie odstawiać leków przeciwkrzepliwych. Nagłe przerwanie terapii może być niebezpieczne. Decyzję podejmuje lekarz, uwzględniając rodzaj biopsji, ryzyko krwawienia oraz powód stosowania leku.
Jeżeli planowane jest znieczulenie ogólne, pacjent otrzyma informacje dotyczące pozostawania na czczo, badań przed zabiegiem oraz powrotu do domu.
Co dzieje się po biopsji?
Po biopsji igłowej najczęściej zakłada się niewielki opatrunek, a pacjent może wrócić do domu tego samego dnia. W miejscu wkłucia mogą wystąpić:
- tkliwość,
- niewielki obrzęk,
- siniak,
- mały krwiak,
- krótkotrwałe sączenie krwi.
Po biopsji w jamie ustnej lekarz może zalecić przez pewien czas unikanie gorących, ostrych i twardych potraw. Jeśli założono szwy, pacjent otrzymuje informację, czy rozpuszczą się samodzielnie, czy wymagają usunięcia.
Po procedurze w znieczuleniu ogólnym obowiązują dodatkowe zalecenia związane z działaniem leków. Przez określony czas nie wolno prowadzić pojazdów, obsługiwać maszyn ani podejmować ważnych decyzji. Szczegóły przekazuje placówka.
Kiedy skontaktować się z lekarzem po biopsji?
Niewielki ból i siniak zwykle nie są powodem do niepokoju. Pomocy należy szukać, jeśli pojawi się:
- krwawienie, które nie ustępuje mimo ucisku,
- szybko narastający obrzęk szyi,
- trudność w oddychaniu lub połykaniu,
- silny albo narastający ból,
- gorączka,
- ropna wydzielina,
- nasilające się zaczerwienienie i ocieplenie miejsca biopsji,
- nowy niedowład lub zaburzenia czucia.
Po biopsji w obrębie szyi gwałtownie zwiększający się obrzęk i trudności w oddychaniu wymagają pilnej pomocy medycznej.
Czy biopsja oznacza, że lekarz podejrzewa raka?
Biopsję wykonuje się wtedy, gdy charakteru zmiany nie można wystarczająco pewnie określić na podstawie samego badania i obrazowania.
Może być zlecona w celu potwierdzenia lub wykluczenia:
- nowotworu złośliwego,
- guza łagodnego,
- choroby zapalnej,
- zakażenia,
- chłoniaka,
- przerzutu,
- innej choroby wymagającej swoistego leczenia.
Samo skierowanie nie jest rozpoznaniem raka. Oznacza, że lekarz chce uzyskać wiarygodną odpowiedź zamiast opierać dalsze postępowanie na przypuszczeniu.
Czy biopsja może „rozsiać raka”?
To jedna z najczęstszych obaw pacjentów.
Prawidłowo zaplanowana biopsja jest standardową częścią diagnostyki onkologicznej. Ryzyko przeniesienia komórek nowotworowych wzdłuż kanału wkłucia istnieje w teorii, ale w typowych biopsjach głowy i szyi jest bardzo małe i nie stanowi powodu do rezygnacji z potrzebnego badania.
NCI podkreśla, że prawdopodobieństwo rozprzestrzenienia nowotworu podczas biopsji lub operacji jest wyjątkowo niskie, jeśli procedura jest wykonywana zgodnie z zasadami.
Nie oznacza to, że sposób pobierania materiału jest obojętny. Trasa biopsji i jej rodzaj powinny być dobrane tak, aby nie utrudnić późniejszego leczenia. Właśnie dlatego nie należy przypadkowo nacinać ani wycinać guza szyi bez wcześniejszego zaplanowania diagnostyki.
Znacznie większym zagrożeniem dla pacjenta może być opóźnienie rozpoznania z powodu rezygnacji z biopsji.
Co dzieje się z pobranym materiałem?
Po pobraniu próbka zostaje odpowiednio zabezpieczona i opisana. Sposób przygotowania zależy od rodzaju materiału oraz planowanych badań.
Materiał może zostać:
- naniesiony na szkiełka,
- utrwalony w specjalnym płynie,
- umieszczony w formalinie,
- przetworzony do bloczka parafinowego,
- przekazany jako świeży materiał do badań wymagających żywych komórek.
Patomorfolog ocenia preparaty pod mikroskopem. Jeżeli obraz podstawowy nie wystarcza, może zlecić kolejne barwienia i testy.
W nowotworach głowy i szyi mogą to być m.in.:
- immunohistochemia,
- ocena p16,
- badania swoiste dla HPV,
- badania związane z EBV,
- cytometria przepływowa przy podejrzeniu chłoniaka,
- badania molekularne potrzebne do doprecyzowania typu nowotworu lub wyboru leczenia.
Z tego powodu wynik nie zawsze jest dostępny od razu. Im bardziej złożone rozpoznanie i większa liczba dodatkowych testów, tym dłużej może potrwać przygotowanie pełnego opisu.
Czy p16 można oznaczyć w materiale z węzła chłonnego?
Tak, ale znaczenie badania zależy od rodzaju materiału, lokalizacji węzła i obrazu mikroskopowego.
Jeżeli w węźle chłonnym szyi wykryto przerzut raka płaskonabłonkowego, a ognisko pierwotne nie jest znane, badania HPV mogą pomóc skierować poszukiwania w stronę części ustnej gardła, zwłaszcza migdałków podniebiennych i nasady języka.
Nie należy jednak utożsamiać każdego dodatniego wyniku p16 w dowolnym materiale z pewnym potwierdzeniem raka HPV-zależnego. Interpretacja wymaga uwzględnienia lokalizacji, morfologii guza i zastosowanej metody. W określonych sytuacjach potrzebne jest badanie swoiste dla HPV.
→ HPV i p16 w nowotworach głowy i szyi – co oznacza wynik?
Czy jedna biopsja zawsze daje odpowiedź?
Nie zawsze.
Przyczyną nierozstrzygającego wyniku może być:
- zbyt mała liczba komórek,
- pobranie materiału głównie z martwicy lub płynu,
- ominięcie właściwej części zmiany,
- uszkodzenie próbki,
- duża różnorodność guza,
- brak materiału potrzebnego do dodatkowych testów,
- trudny do rozpoznania typ nowotworu.
W wyniku mogą pojawić się określenia takie jak:
- materiał niediagnostyczny,
- materiał skąpy,
- wynik niejednoznaczny,
- komórki atypowe,
- podejrzenie nowotworu,
- brak komórek złośliwych w pobranym materiale.
Sformułowanie „nie stwierdzono komórek nowotworowych” nie zawsze oznacza definitywne wykluczenie raka. Wynik trzeba zestawić z obrazem klinicznym i radiologicznym.
Jeżeli guz nadal wygląda podejrzanie, lekarz może zalecić:
- powtórzenie biopsji pod kontrolą USG,
- pobranie materiału z innego fragmentu,
- biopsję gruboigłową,
- biopsję wycinkową,
- usunięcie węzła lub zmiany,
- dodatkowe badania obrazowe albo endoskopowe.
Powtórna biopsja nie przesądza ani o łagodnym, ani o złośliwym charakterze zmiany. Oznacza jedynie, że pierwszy materiał nie pozwolił udzielić wystarczająco pewnej odpowiedzi.
Czy wynik biopsji może różnić się od wyniku po operacji?
Tak. Biopsja ocenia tylko fragment zmiany, natomiast po operacji patomorfolog może zbadać znacznie większą ilość tkanki lub cały guz.
Pełne badanie materiału pooperacyjnego może ujawnić:
- dokładniejszy typ nowotworu,
- wyższy lub niższy stopień złośliwości,
- niewidoczne wcześniej naciekanie,
- obecność kilku różnych obszarów w jednym guzie,
- stan marginesów chirurgicznych,
- naciekanie naczyń lub nerwów.
Nie musi to oznaczać, że wcześniejszy wynik był błędny. Czasem mała próbka po prostu nie zawiera wszystkich elementów obecnych w całej zmianie.
Czy warto wykonać konsultację preparatów?
W nowotworach głowy i szyi niektóre rozpoznania są rzadkie i trudne. Konsultacja preparatów przez patomorfologa specjalizującego się w tej dziedzinie może być wskazana m.in. wtedy, gdy:
- wynik jest niejednoznaczny,
- rozpoznano rzadki typ nowotworu,
- opis nie pasuje do obrazu klinicznego,
- od dokładnego podtypu zależy wybór leczenia,
- pacjent rozpoczyna terapię w innym ośrodku.
Do konsultacji mogą być potrzebne szkiełka, bloczki parafinowe, kopia wyniku oraz dokumentacja obrazowa. Sposób ich wypożyczenia ustala się z zakładem patomorfologii, który wykonał badanie.
Co warto zapytać lekarza przed biopsją?
Przed procedurą warto ustalić:
- Jaki rodzaj biopsji będzie wykonany?
- Skąd dokładnie zostanie pobrany materiał?
- Dlaczego wybrano właśnie tę metodę?
- Czy zabieg odbędzie się pod kontrolą USG?
- Czy potrzebne będzie znieczulenie?
- Czy muszę być na czczo?
- Co zrobić z przyjmowanymi lekami?
- Jak długo potrwa procedura?
- Jak postępować po biopsji?
- Jakie objawy powinny skłonić do pilnego kontaktu?
- Kiedy i w jaki sposób otrzymam wynik?
- Czy materiał wystarczy do potrzebnych badań dodatkowych?
Warto również zapytać, kto omówi wynik. Sam opis patomorfologiczny może zawierać specjalistyczne pojęcia, których znaczenie zależy od lokalizacji guza i całego obrazu choroby.
Biopsja to ważny etap, ale nie cała diagnostyka
Biopsja odpowiada przede wszystkim na pytanie, czym jest pobrana zmiana.
Jeżeli zostanie rozpoznany nowotwór, potrzebne jest jeszcze określenie jego zasięgu. W zależności od lokalizacji i typu choroby mogą zostać wykonane TK, rezonans, PET-CT, USG albo dodatkowa endoskopia.
Całą ścieżkę można przedstawić następująco:
objaw → badanie lekarskie → endoskopia lub obrazowanie → biopsja → wynik patomorfologiczny → ocena zaawansowania → decyzja o leczeniu
Kolejność nie zawsze jest identyczna. Czasem obrazowanie poprzedza biopsję, aby bezpiecznie wybrać miejsce pobrania. W innych sytuacjach pierwszym badaniem po konsultacji jest USG z biopsją węzła chłonnego.
→ Diagnostyka nowotworów głowy i szyi – jak wygląda krok po kroku?
FAQ: biopsja w diagnostyce nowotworów głowy i szyi
Co to jest biopsja?
To pobranie komórek, płynu lub fragmentu tkanki, które następnie są oceniane w laboratorium przez patomorfologa.
Czy biopsja potwierdza raka?
Biopsja dostarcza materiał do badania. Dopiero jego ocena pozwala stwierdzić, czy znajdują się w nim komórki nowotworowe i jaki charakter ma zmiana.
Czy biopsja boli?
Biopsja igłowa zwykle powoduje krótkotrwałe ukłucie i dyskomfort. Przy biopsji gruboigłowej lub wycinkowej zazwyczaj stosuje się znieczulenie miejscowe. Procedury w trudno dostępnych miejscach mogą być wykonywane w znieczuleniu ogólnym.
Czym różni się biopsja cienkoigłowa od gruboigłowej?
Biopsja cienkoigłowa pobiera głównie komórki i płyn. Biopsja gruboigłowa pozwala uzyskać fragment tkanki z zachowaną strukturą, dzięki czemu może dostarczyć więcej informacji histopatologicznych.
Czy biopsję węzła szyi wykonuje się pod kontrolą USG?
Bardzo często tak. USG pozwala precyzyjnie skierować igłę do wybranego obszaru zmiany i ominąć naczynia.
Czy węzeł chłonny można od razu wyciąć?
Nie zawsze jest to właściwy pierwszy krok. Przy guzie szyi u osoby dorosłej zazwyczaj zaczyna się od biopsji cienkoigłowej, ewentualnie gruboigłowej. Wycięcie całego węzła może być potrzebne np. przy podejrzeniu chłoniaka lub po nierozstrzygających wcześniejszych badaniach.
Czy biopsja może rozsiać nowotwór?
Ryzyko takiego powikłania przy prawidłowo zaplanowanej biopsji jest wyjątkowo małe. Metodę i trasę pobrania dobiera się tak, aby badanie było bezpieczne i nie utrudniało dalszego leczenia.
Co oznacza, jeśli biopsję trzeba powtórzyć?
Najczęściej oznacza to, że pierwsza próbka była zbyt mała, zawierała głównie płyn lub martwicę albo nie umożliwiła wykonania potrzebnych badań. Nie przesądza to o rozpoznaniu.
Ile czeka się na wynik biopsji?
Czas zależy od rodzaju materiału i zakresu badań. Podstawowa ocena może być gotowa wcześniej, natomiast immunohistochemia, badania HPV, EBV lub testy molekularne mogą wydłużyć oczekiwanie. Termin najlepiej sprawdzić w placówce wykonującej badanie.
Czy brak komórek nowotworowych oznacza, że na pewno nie ma raka?
Nie zawsze. Wynik odnosi się do pobranego materiału. Jeśli próbka była niediagnostyczna albo obraz kliniczny nadal budzi podejrzenie, biopsję można powtórzyć lub zastosować inną metodę.
Czy przed biopsją trzeba odstawić leki przeciwkrzepliwe?
Nie należy robić tego samodzielnie. O ewentualnej zmianie leczenia decyduje lekarz po ocenie ryzyka krwawienia i ryzyka związanego z przerwaniem terapii.
Te patogeny sprzyjają rozwojowi nowotworów. Przed niektórymi możemy się chronić
• Artykuł zaktualizowano: