Od 1 października 2026 roku Ministerstwo Zdrowia finansuje szczepienia przeciw HPV również dla młodych dorosłych. Z rozwiązania mogą korzystać kobiety i mężczyźni po ukończeniu 18. roku życia, przy czym pierwszą dawkę trzeba przyjąć przed 25. urodzinami. Szczepienie realizowane jest w schemacie trzydawkowym, a finansowanie tej grupy przewidziano do 31 maja 2027 roku. To istotna zmiana w profilaktyce nowotworów związanych z zakażeniem wirusem brodawczaka ludzkiego.
Podstawą rozszerzenia finansowania jest obwieszczenie Ministra Zdrowia z 30 września 2026 roku w sprawie wykazu zalecanych szczepień ochronnych, dla których zakup szczepionek jest finansowany ze środków pozostających w dyspozycji ministra zdrowia. Nowe przepisy zaczęły obowiązywać następnego dnia – 1 października.
Zmiana dotyczy młodych dorosłych, którzy dotychczas znajdowali się poza powszechnym programem bezpłatnych szczepień przeciw HPV przeznaczonym dla dzieci. W przypadku nowej grupy trzeba jednak zwrócić uwagę na sposób określenia kryterium wieku. Obwieszczenie wymienia osoby po ukończeniu 18. roku życia do ukończenia 26. roku życia, ale jednocześnie zastrzega, że szczepienie musi zostać rozpoczęte przed ukończeniem 25. roku życia. Po 25. urodzinach można natomiast dokończyć rozpoczęty wcześniej trzydawkowy cykl, pod warunkiem zachowania właściwych odstępów między dawkami.
Trzy dawki dla młodych dorosłych
W przypadku osób objętych nowym finansowaniem przewidziano schemat trzydawkowy. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy informuje, że szczepienie młodych dorosłych obejmuje podanie dawek w schemacie 0, 1 i 6 miesięcy. W schemacie elastycznym trzecia dawka może zostać podana pomiędzy 5. a 12. miesiącem od pierwszej dawki. W ramach tego finansowania dostępna jest dwuwalentna szczepionka Cervarix. Szczepienie można realizować w poradni POZ, w której pacjent złożył deklarację wyboru.
To rozwiązanie różni się od zasad obowiązujących w powszechnym programie szczepień dzieci. Nadal finansowane są szczepienia przeciw HPV dla dziewcząt i chłopców po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14 lat. W tej grupie stosowany jest schemat dwudawkowy. Pierwsza dawka musi zostać podana przed ukończeniem 14 lat, natomiast drugą można przyjąć później, jeżeli zachowany zostanie odstęp od 6 do 12 miesięcy.
Finansowanie szczepień młodych dorosłych ma charakter czasowy. Zgodnie z obwieszczeniem ministra zdrowia obowiązuje od 1 października 2026 roku do 31 maja 2027 roku.
W ramach finansowania szczepień dla młodych dorosłych dostępna jest dwuwalentna szczepionka Cervarix, chroniąca przed typami HPV 16 i 18. W Polsce dostępna jest również 9-walentna szczepionka Gardasil 9, obejmująca ochroną dodatkowe typy HPV. Nie jest ona jednak objęta tym samym mechanizmem bezpłatnego finansowania dla grupy młodych dorosłych. Gardasil 9 jest natomiast bezpłatnie dostępny, obok Cervarixu, w powszechnym programie szczepień przeciw HPV dla dzieci od ukończenia 9. do ukończenia 14. roku życia.
Dlaczego przeciw HPV szczepi się również mężczyzn?
HPV często kojarzony jest przede wszystkim z rakiem szyjki macicy, jednak zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego dotyczy obu płci i ma znaczenie w rozwoju kilku różnych nowotworów. Dlatego nowe finansowanie obejmuje zarówno kobiety, jak i mężczyzn.
Sprawdź Szczepienia przeciw HPV – przed jakimi nowotworami chronią i kto powinien się zaszczepić?
HPV jest grupą około 200 znanych wirusów. Zakażenie jest bardzo powszechne i u większości osób układ odpornościowy radzi sobie z nim bez leczenia. WHO podaje, że w około 90 proc. przypadków organizm sam kontroluje zakażenie. Problemem są przede wszystkim przetrwałe zakażenia określonymi typami HPV wysokiego ryzyka. Mogą one prowadzić do zmian przednowotworowych, a po latach także do rozwoju nowotworu.
Najsilniejszy związek dotyczy raka szyjki macicy. Przetrwałe zakażenie HPV jest przyczyną tego nowotworu, ale wirus jest również związany z nowotworami sromu, pochwy, odbytu, prącia oraz części nowotworów jamy ustnej i gardła. Według danych WHO w 2019 roku zakażenia HPV odpowiadały na świecie za około 620 tys. przypadków nowotworów u kobiet i 70 tys. u mężczyzn.
Zobacz: HPV u mężczyzn – zakażenie, objawy i ryzyko nowotworów
Dlatego profilaktyka zakażeń HPV nie jest wyłącznie elementem profilaktyki raka szyjki macicy. Obejmuje zapobieganie zakażeniom mogącym w przyszłości uczestniczyć w rozwoju kilku chorób nowotworowych występujących również u mężczyzn.
Czy szczepienie ma sens, jeśli ktoś rozpoczął już życie seksualne?
Największą skuteczność szczepienia przeciw HPV uzyskuje się przed kontaktem z wirusem, dlatego podstawową grupą objętą programami szczepień pozostają dzieci i młodzież przed rozpoczęciem aktywności seksualnej. Nie oznacza to jednak, że po jej rozpoczęciu szczepienie automatycznie przestaje mieć znaczenie.
Osoba aktywna seksualnie mogła mieć kontakt z jednym typem HPV, ale niekoniecznie ze wszystkimi typami objętymi szczepionką. National Cancer Institute wskazuje, że osoby, które rozpoczęły życie seksualne, również mogą odnieść korzyść ze szczepienia, choć potencjalna ochrona może być mniejsza niż u osób zaszczepionych przed ekspozycją na wirusa.
Trzeba jednocześnie wyraźnie rozróżnić zapobieganie zakażeniu od leczenia zakażenia już istniejącego. Szczepionka przeciw HPV jest szczepionką profilaktyczną. Ma chronić przed nowymi zakażeniami typami wirusa objętymi szczepieniem. Nie usuwa HPV z organizmu, nie leczy istniejącego zakażenia i nie jest terapią zmian przednowotworowych lub nowotworowych, które powstały w jego następstwie.
Z tego powodu wcześniejszy kontakt z HPV nie jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że szczepienie nie może już zapewnić ochrony przed kolejnymi zakażeniami. Kwalifikację do szczepienia należy jednak rozpatrywać indywidualnie.
Czytaj także: HPV a nowotwory głowy i szyi – które nowotwory są związane z wirusem?
Szczepienie nie zastępuje profilaktyki raka szyjki macicy
Wprowadzenie szerszego dostępu do szczepień nie zmienia drugiego filaru profilaktyki raka szyjki macicy, czyli badań przesiewowych. Kobiety zaszczepione przeciw HPV nadal powinny uczestniczyć w badaniach profilaktycznych zgodnie z obowiązującymi zaleceniami.
WHO podkreśla, że rak szyjki macicy należy do nowotworów, którym w dużej mierze można zapobiegać dzięki połączeniu szczepień przeciw HPV oraz regularnych badań przesiewowych. Szczepienie zmniejsza ryzyko zakażeń typami wirusa objętymi szczepionką, natomiast badania przesiewowe pozwalają wykrywać zmiany przednowotworowe, zanim rozwinie się rak. Podobnie National Cancer Institute wskazuje, że największą ochronę przed rakiem szyjki macicy daje połączenie szczepienia przeciw HPV z udziałem w badaniach przesiewowych.
Co dokładnie zmieniło się od 1 października?
Dotychczas finansowanie zakupu szczepionek przeciw HPV przez ministra zdrowia obejmowało przede wszystkim powszechny program dla dzieci. Obwieszczenie z 30 września 2026 roku dodało do wykazu odrębną grupę młodych dorosłych. W praktyce osoba, która ukończyła 18 lat, ale nie ukończyła jeszcze 25 lat, może rozpocząć bezpłatny trzydawkowy cykl szczepienia. Jeżeli w trakcie cyklu ukończy 25 lat, nie powoduje to utraty możliwości jego zakończenia. Istotne jest rozpoczęcie szczepienia przed osiągnięciem tej granicy wieku oraz zachowanie właściwych odstępów pomiędzy dawkami.
Warto zwrócić na to uwagę szczególnie w przypadku osób zbliżających się do 25. urodzin. Samo sformułowanie „szczepienia dla osób w wieku 18–26 lat” może bowiem sugerować, że pierwszą dawkę można przyjąć również po 25. urodzinach. Z treści obwieszczenia wynika, że tak nie jest – po ukończeniu 25 lat można kontynuować wcześniej rozpoczęty cykl.
Od 1 października 2026 roku młodzi dorośli otrzymali dodatkową możliwość skorzystania z finansowanego przez państwo szczepienia przeciw HPV. Jeśli masz ukończone 18 lat i nie masz jeszcze 25 lat, możesz rozpocząć trzydawkowy cykl szczepienia w ramach nowej akcji. Jeżeli 25. urodziny przypadną już w trakcie cyklu, można go dokończyć zgodnie z przewidzianym schematem. Szczepienia są dostępne w POZ, w którym pacjent ma złożoną deklarację wyboru. Finansowanie tej grupy przewidziano do 31 maja 2027 roku.
Kto może skorzystać z bezpłatnego szczepienia przeciw HPV od 1 października 2026 roku?
Finansowanie obejmuje młodych dorosłych – kobiety i mężczyzn – po ukończeniu 18. roku życia do ukończenia 26 lat, przy czym pierwsza dawka musi zostać podana przed ukończeniem 25. roku życia.
Czy po ukończeniu 25 lat można dokończyć szczepienie?
Tak. Jeżeli pierwszą dawkę przyjęto przed 25. urodzinami, cykl może zostać zakończony po ich ukończeniu, z zachowaniem właściwych odstępów między dawkami.
Ile dawek otrzymują młodzi dorośli?
Dla tej grupy przewidziano trzy dawki. NIZP PZH-PIB podaje schemat 0, 1 i 6 miesięcy, z możliwością podania trzeciej dawki w elastycznym terminie pomiędzy 5. a 12. miesiącem od pierwszej.
Czy szczepienie jest dostępne dla mężczyzn?
Tak. Finansowanie obejmuje zarówno kobiety, jak i mężczyzn.
Gdzie można się zaszczepić?
Według informacji NIZP PZH-PIB szczepienie młodych dorosłych można realizować w poradni POZ, w której pacjent złożył deklarację wyboru.
Czy szczepionka leczy zakażenie HPV?
Nie. Szczepionka zapobiega nowym zakażeniom typami HPV, przed którymi zapewnia ochronę. Nie leczy istniejącego zakażenia HPV ani zmian chorobowych już przez nie wywołanych.
Czy po szczepieniu nadal trzeba wykonywać badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy?
Tak. Szczepienie przeciw HPV nie zastępuje badań przesiewowych. Obie metody są elementami profilaktyki raka szyjki macicy.
Do kiedy obowiązuje finansowanie dla młodych dorosłych?
Zgodnie z obwieszczeniem ministra zdrowia finansowanie tej grupy obowiązuje od 1 października 2026 roku do 31 maja 2027 roku.
Jaka szczepionka jest bezpłatna dla młodych dorosłych? Czy można wybrać Gardasil 9?
W ramach finansowania wprowadzonego od 1 października 2026 roku dla młodych dorosłych dostępna jest szczepionka dwuwalentna Cervarix. W Polsce dostępna jest również szczepionka 9-walentna Gardasil 9, ale nie jest ona objęta tym programem bezpłatnego finansowania dla młodych dorosłych. W powszechnym programie szczepień dzieci w wieku 9–14 lat bezpłatnie dostępne są natomiast oba preparaty – Cervarix i Gardasil 9.
Źródło: Obwieszczenie Ministra Zdrowia z 30 września 2026 r. w sprawie wykazu zalecanych szczepień ochronnych, dla których zakup szczepionek został objęty finansowaniem przez ministra właściwego do spraw zdrowia (Dz. Urz. Min. Zdr. 2026, poz. 71); https://dziennikmz.mz.gov.pl/actbymonths
Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Szczepienia.Info; Ministerstwo Zdrowia; World Health Organization; National Cancer Institute.
Profilaktyka raka szyjki macicy: innowacyjna diagnostyka HPV z rozszerzonym genotypowaniem
Program profilaktyki raka szyjki macicy
• Artykuł zaktualizowano: